ကလေးများတွင်ဖြစ်ပွားတတ်သောအမျိုးအစား(၂)ဆီးချိုရောဂါ

အကျဉ်းချုပ်အကြောင်းအရာ

ကလေးတစ်ဦးတွင် အမျိုးအစား (၂) ဆီးချိုရောဂါ ဖြစ်ပွားသောအခါ ၎င်းတို့၏ ခန္ဓာကိုယ်ဆဲလ်များသည် အင်ဆူလင် (Insulin) ဟော်မုန်းအပေါ် တုံ့ပြန်မှု မရှိတော့သဖြင့် သွေးကြောထဲတွင် ဂလူးကို့စ် (သကြားဓာတ်) များ စုပုံလာစေသည်။ ဤအခြေအနေကို အင်ဆူလင် ခုခံမှုစွမ်းအား မြင့်တက်ခြင်း (Insulin resistance) ဟု ခေါ်ဆိုသည်။

အင်ဆူလင်ကို ပန်ကရိယ (Pancreas) မှ ထုတ်လုပ်ပေးပြီး ၎င်းသည် ဂလူးကို့စ်များကို ဆဲလ်များထဲသို့ ဝင်ရောက်စေရန်နှင့် ခန္ဓာကိုယ်၏ စွမ်းအင်အဖြစ် အသုံးပြုနိုင်ရန် ကူညီပေးသည်။ အကယ်၍ သွေးတွင်း သကြားဓာတ်မြင့်မားမှုကို ကုသမှုမပြုဘဲ ထားရှိပါက ပြင်းထန်သော နောက်ဆက်တွဲ ဆိုးကျိုးများကို ဖြစ်ပေါ်စေနိုင်ပါသည်။

အမျိုးအစား (၂) ဆီးချိုရောဂါသည် ယခင်က လူကြီးများတွင်သာ အဖြစ်များသောကြောင့် လူကြီးစတင်ဖြစ် ဆီးချိုရောဂါ (Adult-onset diabetes) ဟု ခေါ်ဆိုခဲ့ကြသည်။ သို့သော်လည်း လက်ရှိတွင် အဝလွန်သော ကလေးအရေအတွက် တိုးပွားလာခြင်း၏ နောက်ဆက်တွဲရလဒ်အဖြစ် ကလေးများတွင် အမျိုးအစား (၂) ဆီးချိုရောဂါ ဖြစ်ပွားမှုနှုန်း ပိုမိုမြင့်မားလာကြောင်း အစီရင်ခံချက်များ ရှိလာပါသည်။

ကလေးများတွင် ဖြစ်ပွားတတ်သော အမျိုးအစား (၂) ဆီးချိုရောဂါကို ကာကွယ်နိုင် သို့မဟုတ် စီမံခန့်ခွဲနိုင်ပါသည်။ ကလေးများအား ကျန်းမာရေးနှင့် ညီညွတ်သော အစားအစာများကို စားသုံးရန် တိုက်တွန်းခြင်း၊ ကိုယ်အလေးချိန်ကို ကောင်းမွန်စွာ ထိန်းညှိခြင်းနှင့် အားကစား သို့မဟုတ် လေ့ကျင့်ခန်းလုပ်ခြင်းကဲ့သို့သော ကိုယ်လက်လှုပ်ရှားမှုများကို ပြုလုပ်စေခြင်းဖြင့် ကာကွယ်နိုင်ပါသည်။

ရောဂါလက္ခဏာများ

ကလေးများတွင် ဖြစ်ပွားသော အမျိုးအစား (၂) ဆီးချိုရောဂါသည် များသောအားဖြင့် မည်သည့် ရောဂါလက္ခဏာမှ ပြသမှုမရှိတတ်ပါ သို့မဟုတ် ကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှုပေးသူနှင့် ပုံမှန်ကျန်းမာရေးစစ်ဆေးမှု မပြုလုပ်မချင်း သတိမထားမိနိုင်လောက်အောင် တဖြည်းဖြည်းချင်းသာ ဖြစ်ပွားတတ်ပါသည်။

ရောဂါလက္ခဏာများနှင့် ပြသမှုများ ဖြစ်ပေါ်လာပါက အောက်ပါတို့ ပါဝင်နိုင်သည် –

  • အလွန်အမင်း ရေငတ်ခြင်းနှင့် ဆာလောင်ခြင်း
  • မကြာခဏ ဆီးသွားခြင်း
  • မောပန်းနွမ်းနယ်ခြင်း သို့မဟုတ် အားအင်ကုန်ခမ်းခြင်း
  • အမြင်အာရုံ ဝေဝါးခြင်း
  • အကြောင်းရင်းမရှိဘဲ ရုတ်တရက် ကိုယ်အလေးချိန် ကျဆင်းသွားခြင်း
  • ဆီးအိမ်ပိုးဝင်ခြင်း
  • ဂျိုင်းကြား၊ ပေါင်ခြံ သို့မဟုတ် လည်ပင်းတစ်ဝိုက်တွင် အရေပြားများ ညိုမည်းလာခြင်း
  • ဒဏ်ရာများ တဖြည်းဖြည်းချင်းမှသာ ကျက်ခြင်း သို့မဟုတ် လုံးဝမကျက်ခြင်း
  • စိတ်တိုလွယ်ခြင်း သို့မဟုတ် စိတ်ခံစားချက် အတက်အကျဖြစ်ခြင်း

ကလေးတွင် အမျိုးအစား (၂) ဆီးချိုရောဂါ၏ လက္ခဏာနှင့် ပြသမှုတစ်ခုခု ရှိလာပါက ကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှုပေးသူနှင့် ပြသ၍ ကျန်းမာရေးစစ်ဆေးမှု ပြုလုပ်ရန် အကြံပြုလိုပါသည်။

အကယ်၍ ကလေးများတွင် မည်သည့်လက္ခဏာမျှ မပြသသော်လည်း အထူးသဖြင့် လူပျိုဖော်/အပျိုဖော်ဝင်ပြီးနောက် သို့မဟုတ် အသက် အနည်းဆုံး တစ်ဆယ်နှစ်ရှိပြီး ခန္ဓာကိုယ်ဝဖြိုးသူ သို့မဟုတ် ကိုယ်အလေးချိန်လွန်ကဲသူဖြစ်ကာ အမျိုးအစား (၂) ဆီးချိုရောဂါ ဖြစ်နိုင်ခြေရှိသော ထင်ရှားသည့် အချက်အလက် အနည်းဆုံးတစ်ခု ရှိနေပါက ကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှုပေးသူနှင့် ပုံမှန်ကျန်းမာရေးစစ်ဆေးမှု ပြုလုပ်ရန် အကြံပြုထားဆဲ ဖြစ်ပါသည်။

အကြောင်းရင်းများ

ကလေးများတွင် အမျိုးအစား (၂) ဆီးချိုရောဂါ ဖြစ်ပွားရသည့် အတိအကျအကြောင်းရင်းကို မသိရသေးသော်လည်း ပတ်ဝန်းကျင်ဆိုင်ရာ အချက်များနှင့် မျိုးရိုးဗီဇတို့က အဓိကသက်ရောက်မှု ရှိနိုင်ပါသည်။ ဤရောဂါအခြေအနေရှိသော ကလေးအများစုသည် ဆီးချိုရောဂါရှိသည့် မိသားစုဝင်တစ်ဦးဦးထံမှ မျိုးရိုးလိုက်ခြင်း ဖြစ်နိုင်ပါသည်။

ခန္ဓာကိုယ်အတွင်းရှိ သကြားဓာတ်အများစုကို အစားအစာမှ ရရှိပြီး အစားအစာများကို ချေဖျက်လိုက်သည့်အခါ သကြားဓာတ်သည် သွေးထဲသို့ စုပ်ယူသွားသည်။ အင်ဆူလင်သည် သကြားဓာတ်များကို ဆဲလ်များထဲသို့ ဝင်ရောက်ခွင့်ပြုရင်း သွေးတွင်းသကြားဓာတ်ပမာဏကို လျှော့ချပေးသည်။ ကလေးတွင် အမျိုးအစား (၂) ဆီးချိုရောဂါ ဖြစ်ပွားလာသောအခါ အင်ဆူလင်သည် ဂလူးကို့စ်ကို ဆဲလ်များအတွက် လောင်စာအဖြစ် ကောင်းမွန်စွာ မပြောင်းလဲပေးနိုင်သောကြောင့် သွေးတွင်းသကြားဓာတ်ပမာဏ မြင့်တက်လာရသည်။ ဤအခြေအနေသည် ပန်ကရိယမှ အင်ဆူလင် ထုတ်လုပ်မှု မလုံလောက်ခြင်းကြောင့် သော်လည်းကောင်း၊ သို့မဟုတ် ဆဲလ်များတွင် အင်ဆူလင်ခုခံမှု ရှိနေခြင်းကြောင့် သော်လည်းကောင်း ဖြစ်ပွားနိုင်ပြီး ၎င်းက ဆဲလ်များထဲသို့ သကြားဓာတ်စုပ်ယူနိုင်မည့် ပမာဏကို ကန့်သတ်လိုက်ခြင်း ဖြစ်သည်။

ဖြစ်နိုင်ခြေရှိသော အကြောင်းရင်းများ

အောက်ပါအချက်များသည် ကလေးများတွင် အမျိုးအစား (၂) ဆီးချိုရောဂါ ဖြစ်ပွားနိုင်ခြေကို မြင့်တက်စေနိုင်သည် –

  • ကိုယ်အလေးချိန် (Weight) – ကလေးများတွင် အမျိုးအစား (၂) ဆီးချိုရောဂါ ဖြစ်ပွားနိုင်သည့် ထင်ရှားသော အချက်တစ်ချက်မှာ ကိုယ်အလေးချိန်လွန်ကဲခြင်း သို့မဟုတ် အဝလွန်ခြင်း ဖြစ်သည်။ ကလေးများ၏ ခန္ဓာကိုယ်တွင် အဆီတစ်ရှူးများ ပိုမိုများပြားလာပါက (အထူးသဖြင့် ဝမ်းဗိုက်တစ်ဝိုက်ရှိ အရေပြားနှင့် ကြွက်သားများကြားတွင်) အင်ဆူလင်ကို ပိုမိုခုခံလာတတ်ကြသည်။
  • လှုပ်ရှားမှုနည်းခြင်း (Inactivity) – ကိုယ်လက်လှုပ်ရှားမှု နည်းပါးသော ကလေးများသည် အမျိုးအစား (၂) ဆီးချိုရောဂါ ဖြစ်ပွားနိုင်ခြေ ပိုမိုမြင့်မားသည်။
  • မိသားစုရာဇဝင် (Family history) – မိဘ သို့မဟုတ် မောင်နှမထဲတွင် အမျိုးအစား (၂) ဆီးချိုရောဂါရှိသူ ရှိနေပါက ဖြစ်ပွားနိုင်ခြေ ပိုများသည်။
  • အသက်အရွယ်နှင့် လိင် (Age and sex) – မည်သည့်အသက်အရွယ်တွင်မဆို ဖြစ်ပွားနိုင်သော်လည်း အမျိုးအစား (၂) ဆီးချိုရောဂါသည် ဆယ်ကျော်သက်အရွယ်နှင့် ကလေးငယ်များတွင် အဖြစ်များသည်။ ဆယ်ကျော်သက် အမျိုးသားများသည် ဆယ်ကျော်သက် အမျိုးသမီးငယ်များနှင့် နှိုင်းယှဉ်ပါက အမျိုးအစား (၂) ဆီးချိုရောဂါ ဖြစ်ပွားနိုင်ခြေ ပိုမိုနည်းပါးသည်။
  • အစားအသောက် (Diet) – အမဲသား/ဝက်သားကဲ့သို့သော အသားနီများ၊ ပြုပြင်ထားသော အသားများနှင့် သကြားဓာတ်ဖြည့်စွက်ထားသော အဖျော်ယမကာများကို စားသုံးခြင်းသည် အမျိုးအစား (၂) ဆီးချိုရောဂါ ဖြစ်ပွားနိုင်ခြေ မြင့်မားမှုနှင့် ဆက်စပ်နေသည်။
  • လူမျိုး သို့မဟုတ် မျိုးနွယ်စု (Race or ethnicity) – အချို့သောသူများ၊ အထူးသဖြင့် လူမည်း၊ ဟစ်စပန်းနစ် (Hispanic)၊ အမေရိကန် အင်ဒီယန်း နှင့် အာရှနွယ်ဖွား အမေရိကန်လူမျိုးများသည် အမျိုးအစား (၂) ဆီးချိုရောဂါ ဖြစ်ပွားရန် ပိုမိုလွယ်ကူသည်။
  • ကိုယ်ဝန်ဆောင်ဆီးချိုရောဂါ (Gestational diabetes) – ကိုယ်ဝန်ဆောင်စဉ်အတွင်း မိခင်ဖြစ်သူ၌ ကိုယ်ဝန်ဆောင်ဆီးချိုရောဂါ ခံစားခဲ့ရဖူးပါက ၎င်းမှ မွေးဖွားလာသော ကလေးများတွင် အမျိုးအစား (၂) ဆီးချိုရောဂါ ဖြစ်ပွားနိုင်ခြေ ပိုများသည်။
  • မွေးရာပါ ကိုယ်အလေးချိန်နည်းခြင်း သို့မဟုတ် လမစေ့ဘဲ မွေးဖွားခြင်း (Low birth weight or preterm birth) – မွေးဖွားစဉ် ကိုယ်အလေးချိန်နည်းခြင်းသည် အမျိုးအစား (၂) ဆီးချိုရောဂါ ဖြစ်ပွားနိုင်ခြေ မြင့်မားမှုနှင့် ဆက်စပ်နေသည်။ ကိုယ်ဝန်ပတ်သက်၍ ကိုယ်ဝန်အပတ် သုံးဆယ့်ကိုးပတ်မှ လေးဆယ့်နှစ်ပတ် မတိုင်မီ စောစီးစွာ မွေးဖွားလာသော ကလေးများသည် အမျိုးအစား (၂) ဆီးချိုရောဂါ ဖြစ်ပွားနိုင်ခြေ ပိုများသည်။

အခြားသော ရောဂါအခြေအနေများ (Other conditions) –

  • ဇီဝကမ္မဖြစ်စဉ်ဆိုင်ရာ ရောဂါစု (Metabolic syndrome) – အဝလွန်ခြင်း၏ နောက်ဆက်တွဲအဖြစ် ဖြစ်ပွားတတ်သော အချို့သော ချို့ယွင်းမှုများသည် အင်ဆူလင်ခုခံမှုနှင့် ဆက်စပ်နေပြီး ၎င်းက ဆီးချိုရောဂါ၊ နှလုံးရောဂါနှင့် လေဖြတ်ခြင်း ဖြစ်နိုင်ခြေကို မြင့်တက်စေနိုင်သည်။ ဇီဝကမ္မဖြစ်စဉ်ဆိုင်ရာ ရောဂါစု (Metabolic syndrome) ဆိုသည်မှာ အောက်ပါအချက်များ ပေါင်းစပ်ဖြစ်ပွားခြင်း ဖြစ်သည် –
    • သွေးတိုးခြင်း
    • သွေးတွင်းသကြားဓာတ် မြင့်တက်ခြင်း
    • ထရိုင်ဂလစ်စရိုက် (Triglycerides) အဆီဓာတ် မြင့်မားခြင်း
    • သိပ်သည်းဆမြင့် လစ်ပိုပရိုတင်း (HDL)ခေါ် ကောင်းသောအဆီဓာတ် နည်းပါးခြင်း
    • ခါးအတိုင်းအတာ ပိုမိုကြီးမားလာခြင်း
  • မျိုးဥအိမ်တွင် အရည်အိတ်များစွာတည်သည့်ရောဂါ (Polycystic ovary syndrome – PCOS) – PCOS သည် ဟော်မုန်းမမျှတမှုကြောင့် ဖြစ်ပွားရပြီး ၎င်း၏ လက္ခဏာများမှာ ကိုယ်အလေးချိန်တက်ခြင်း၊ ရာသီသွေးမမှန်ခြင်းနှင့် မျက်နှာ သို့မဟုတ် ခန္ဓာကိုယ်တွင် အမွှေးအမျှင်များ အလွန်အမင်း ထွက်ခြင်းတို့ ဖြစ်သည်။ PCOS ရှိသူများတွင် ဇီဝကမ္မဖြစ်စဉ်ဆိုင်ရာ ပြဿနာများကို အများဆုံး ကြုံတွေ့ရလေ့ရှိပြီး ၎င်းက အမျိုးအစား (၂) ဆီးချိုရောဂါ၊ အင်ဆူလင်ခုခံမှုနှင့် အခြားသော ကျန်းမာရေးပြဿနာများကို ဖြစ်ပွားစေနိုင်ပါသည်။

ရောဂါရှာဖွေခြင်း

အမျိုးအစား (၂) ဆီးချိုရောဂါ ဖြစ်ပွားနိုင်ခြေ ပိုမိုမြင့်မားသော ကလေးငယ်များကို ဆရာဝန်၏ လမ်းညွှန်ချက်ဖြင့် ကြိုတင်စစ်ဆေးမှုများ (Screening) ပြုလုပ်သင့်ပါသည်။ ကလေးများတွင် ဖြစ်ပွားသော အမျိုးအစား (၂) ဆီးချိုရောဂါကို အောက်ပါ သွေးစစ်ဆေးမှု အမျိုးမျိုးကို အသုံးပြု၍ ရောဂါရှာဖွေနိုင်ပါသည် –

  • သုံးလပတ် ပျမ်းမျှသွေးတွင်းသကြားဓာတ် စစ်ဆေးခြင်း (Glycosylated hemoglobin – A1C test) – ဤစစ်ဆေးမှု၏ ရလဒ်သည် ကလေး၏ လွန်ခဲ့သော သုံးလအတွင်း ရှိခဲ့သည့် ပျမ်းမျှသွေးတွင်းသကြားဓာတ် ပမာဏကို ဖော်ပြပေးသည်။ A1C ရလဒ် 6.5% သို့မဟုတ် ထိုထက်ပိုမိုမြင့်မားပါက ဆီးချိုရောဂါရှိသည်ဟု သတ်မှတ်သည်။
  • အစာငတ်ခံ သွေးတွင်းသကြားဓာတ် စစ်ဆေးခြင်း (Fasting blood sugar test) – ကလေးအား စစ်ဆေးမှုမပြုလုပ်မီ အနည်းဆုံး ရှစ်နာရီကြာ အစားအစာနှင့် ရေ လုံးဝမသုံးဆောင်စေဘဲ သွေးနမူနာကို ရယူစစ်ဆေးခြင်း ဖြစ်သည်။ အစာငတ်ခံ သွေးတွင်းသကြားဓာတ်ပမာဏ 126 mg/dL (7.0 mmol/L) သို့မဟုတ် ထိုထက်ပိုမိုမြင့်မားပါက ဆီးချိုရောဂါ ရှိနေကြောင်း ညွှန်ပြသည်။
  • အချိန်မရွေး သွေးတွင်းသကြားဓာတ် စစ်ဆေးခြင်း (Random blood sugar test) – ဤသွေးစစ်ဆေးမှုကိုမူ ကလေး အစားအစာ စားသောက်ထားသည်ဖြစ်စေ၊ မစားသောက်ထားသည်ဖြစ်စေ အချိန်မရွေး စစ်ဆေးနိုင်သည်။ အချိန်မရွေး စစ်ဆေးချက်အရ သွေးတွင်းသကြားဓာတ်ပမာဏ 200 mg/dL (11.1 mmol/L) သို့မဟုတ် ထိုထက်ပိုမိုမြင့်မားပါက ဆီးချိုရောဂါရှိကြောင်း ယူဆနိုင်သည်။
  • ဂလူးကို့စ်ခံနိုင်ရည် စစ်ဆေးခြင်း (Glucose tolerance test) – ကလေးသည် သန်းခေါင်ယံအချိန်ကျော်ပြီးနောက်ပိုင်း မည်သည့်အရာမျှ စားသောက်ခြင်း မပြုဘဲ နေရမည်ဖြစ်သည်။ စစ်ဆေးချိန်တွင် ၎င်းတို့အား (ဂလူးကို့စ်) အရည်တစ်မျိုးကို သောက်သုံးစေပြီး နှစ်နာရီအကြာတွင် သွေးတွင်းသကြားဓာတ်ပမာဏကို အချိန်အပိုင်းအခြားအလိုက် စစ်ဆေးမည် ဖြစ်သည်။ အကယ်၍ သွေးတွင်းသကြားဓာတ်ပမာဏ 200 mg/dL (11.1 mmol/L) သို့မဟုတ် ထိုထက်ပိုမိုမြင့်မားပါက ကလေးတွင် ဆီးချိုရောဂါ ရှိနေနိုင်ခြေ များပါသည်။

ဆီးချိုရောဂါရှိကြောင်း စစ်ဆေးတွေ့ရှိရသည့် ကလေးငယ်များသည် ၎င်းတို့တွင် ဖြစ်ပွားနေသည်မှာ အမျိုးအစား (၁) လား သို့မဟုတ် အမျိုးအစား (၂) ဆီးချိုရောဂါလား ဆိုသည်ကို ခွဲခြားသတ်မှတ်နိုင်ရန် နောက်ထပ် စစ်ဆေးမှုများကို ခံယူရမည်ဖြစ်ပြီး၊ ၎င်းက ဆရာဝန်အား သင့်လျော်သော ကုသမှုအစီအစဉ်ကို ချမှတ်ပေးနိုင်ရန် ကူညီပေးပါလိမ့်မည်။

ကုသမှု

ကုသမှု၏ ရည်ရွယ်ချက်မှာ ကလေး၏ သွေးတွင်းသကြားဓာတ်ပမာဏကို သတ်မှတ်ထားသော ပစ်မှတ်ဘောင်အတွင်း တည်ရှိနေစေရန်နှင့် ပုံမှန်ပမာဏနှင့် တတ်နိုင်သမျှ အနီးစပ်ဆုံး ဖြစ်နေစေရန် ထိန်းညှိပေးဖို့ ဖြစ်သည်။

ကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှုပေးသူသည် ကလေးအတွက် သတ်မှတ်ထားသော သွေးတွင်းသကြားဓာတ် ပစ်မှတ်ဘောင်ကို မိဘများအား အသိပေးပြောကြားမည်ဖြစ်ပြီး၊ A1C ပစ်မှတ်ကိုလည်း သတ်မှတ်ပေးနိုင်ပါသည်။ ကလေး ကြီးထွားလာသည်နှင့်အမျှ ဤကိန်းဂဏန်းများအပြင် ကလေးအတွက် ဆီးချိုရောဂါ ကုသမှုအစီအစဉ်များသည်လည်း ပြောင်းလဲသွားနိုင်ပါသည်။

အမျိုးအစား (၂) ဆီးချိုရောဂါသည် အစဉ်တစိုက် ဂရုစိုက်စောင့်ရှောက်ရန် လိုအပ်ပြီး အောက်ပါနည်းလမ်းများဖြင့် ကုသနိုင်ပါသည် –

ကျန်းမာရေးနှင့်ညီညွတ်စွာ စားသောက်ခြင်း (Healthy eating)

အမျိုးအစား (၂) ဆီးချိုရောဂါရှိသော ကလေးများအား ကျန်းမာသော ကိုယ်အလေးချိန်ကို ထိန်းသိမ်းရန် သို့မဟုတ် သွေးတွင်းသကြားဓာတ်ပမာဏ ကောင်းမွန်လာစေရန် ကိုယ်အလေးချိန်ချသည့် အစီအစဉ်များတွင် ပါဝင်ရန် လမ်းညွှန်ပါလိမ့်မည်။ ကလေး သို့မဟုတ် မိသားစုတစ်ခုလုံးအနေဖြင့် အဆီနှင့် ကယ်လိုရီနည်းပါးပြီး အာဟာရတန်ဖိုး မြင့်မားသော အစားအစာများကို စားသုံးရန် အကြံပြုလိုပါသည်။

သစ်သီးဝလံများ၊ ဟင်းသီးဟင်းရွက်များ၊ အစေ့အဆန်များ၊ ဂျုံကြမ်း/ဆန်ကြမ်း (Whole grains) များနှင့် သံလွင်ဆီတို့သည် ကျန်းမာရေးနှင့်ညီညွတ်သော အစားအစာပုံစံ၏ အရေးကြီးသော အစိတ်အပိုင်းများ ဖြစ်သည်။ ကလေး၏ ပန်းတိုင်များ ပြည့်မီစေရန်အတွက် အရသာနှင့် အာဟာရဓာတ်များကို မလျှော့ချဘဲ အမျှင်ဓာတ်ကြွယ်ဝပြီး အဆီနှင့် ကယ်လိုရီနည်းပါးသော အစားအစာများကို ရွေးချယ်ကြောင်း သေချာရန်လိုအပ်ပါသည်။ ကလေးအတွက် အာဟာရပညာရှင် (Dietician) သည် ကလေး၏ အစားအသောက် နှစ်သက်မှုနှင့် ကျန်းမာရေး ရည်မှန်းချက်များကို ထည့်သွင်းစဉ်းစားပေးသည့် အစားအစာ အစီအစဉ်တစ်ခုကို ရေးဆွဲရာတွင် ကူညီပေးနိုင်ပါသည်။

ဆေးဝါးများ (Medication)

ကလေးများတွင်ဖြစ်သော အမျိုးအစား (၂) ဆီးချိုရောဂါကို ကုသရန်အတွက် အောက်ပါဆေးဝါးများကို အသုံးပြုခွင့် ပြုထားပါသည် –

  • မက်ဖော်မင် (Metformin) – ဤဆေးဝါးသည် ခန္ဓာကိုယ်ဆဲလ်များ၏ အင်ဆူလင်အသုံးပြုနိုင်စွမ်းကို ပိုမိုကောင်းမွန်စေပြီး အစားစားချိန်များအကြားတွင် ကလေး၏ အသည်းမှ သွေးကြောထဲသို့ သကြားဓာတ် ထုတ်လွှတ်ပေးသည့် ပမာဏကို လျှော့ချပေးသည်။
  • လီရာဂလူတိုက် (Liraglutide) – ဤဆေးဝါးကို ဆေးထိုးနှံခြင်းဖြင့် ပေးရသည်။ လီရာဂလူတိုက်သည် အစားစားပြီးနောက် သွေးတွင်းသကြားဓာတ်ပမာဏ ပိုမိုမြင့်မားလာချိန်တွင် ပန်ကရိယမှ အင်ဆူလင် ပိုမိုထုတ်လုပ်ပေးနိုင်ရန် ကူညီပေးသည်။ ဤဆေး၏ အစာခြေစနစ်အပေါ် ပေးတတ်သော ဘေးထွက်ဆိုးကျိုးများတွင် ပျို့အန်ခြင်း သို့မဟုတ် ဝမ်းလျှောခြင်းတို့ ပါဝင်နိုင်ပါသည်။
  • အင်ဆူလင် (Insulin) – အကယ်၍ ကလေး၏ သွေးတွင်းသကြားဓာတ်ပမာဏသည် အလွန်အမင်း မြင့်မားနေပါက အချို့သော အခြေအနေများတွင် အင်ဆူလင် လိုအပ်နိုင်ပါသည်။ အင်ဆူလင်သည် သကြားဓာတ်များကို စွမ်းအင်အဖြစ် အသုံးပြုနိုင်ရန် ဆဲလ်များထဲသို့ ဝင်ရောက်ခွင့်ပြုခြင်းဖြင့် သွေးတွင်းသကြားဓာတ်ပမာဏကို ကျဆင်းစေသည်။

အင်ဆူလင် အမျိုးအစားများစွာ ရှိသော်လည်း ကလေးများတွင်ဖြစ်သော အမျိုးအစား (၂) ဆီးချိုရောဂါကို များသောအားဖြင့် တစ်နေ့လျှင် တစ်ကြိမ် ထိုးရသော အာနိသင်ကြာရှည်ခံ အင်ဆူလင် (Long-acting insulin) နှင့် အစားအစာများနှင့်အတူ တွဲဖက်ထိုးရသော အာနိသင်နှေးသို့မဟုတ်မြန် အင်ဆူလင် (Short- or rapid-acting insulin) တို့ဖြင့် ကုသလေ့ရှိသည်။ အင်ဆူလင်ကို ပုံမှန်အားဖြင့် ဆေးထိုးပြွန် သို့မဟုတ် အင်ဆူလင်ထိုးတံ (Insulin pen) ကို အသုံးပြု၍ ထိုးနှံရပါသည်။

ကိုယ်လက်လှုပ်ရှားမှု (Physical activity)

ကိုယ်လက်လှုပ်ရှားမှုကို ကလေး၏ နေ့စဉ်လုပ်ဆောင်မှုများတွင် ထည့်သွင်းပေးသင့်ပြီး ၎င်းကို အချိန်တိုလေးများ ခွဲ၍ ပြုလုပ်နိုင်ကာ တစ်ကြိမ်တည်းနှင့် အပြီးလုပ်ဆောင်ရန် မလိုအပ်ပါ။ အမျိုးအစား (၂) ဆီးချိုရောဂါရှိသော ကလေးများသည်လည်း အခြားသူများကဲ့သို့ပင် အေရိုးဗစ် (Aerobic) လေ့ကျင့်ခန်းများကို ပုံမှန်လုပ်ဆောင်သင့်သည်။ ကိုယ်လက်လှုပ်ရှားမှု ပြုလုပ်သော ကလေးများသည် ၎င်းတို့၏ ကိုယ်အလေးချိန်ကို ပိုမိုကောင်းမွန်စွာ ထိန်းညှိနိုင်ခြင်း၊ သကြားဓာတ်များကို လောင်ကျွမ်းစေခြင်းနှင့် အင်ဆူလင်ကို ပိုမိုထိရောက်စွာ အသုံးပြုနိုင်ခြင်းတို့ ဖြစ်စေသည်။ ၎င်းက သွေးတွင်းသကြားဓာတ်ပမာဏကို လျော့ကျစေနိုင်ပါသည်။

သွေးတွင်းသကြားဓာတ်ကို စောင့်ကြည့်စစ်ဆေးခြင်း (Blood sugar monitoring)

ကလေးအတွက် သွေးတွင်းသကြားဓာတ် စစ်ဆေးရမည့် အကြိမ်အရေအတွက်နှင့် မှတ်တမ်းတင်ရမည့် ပုံစံကို ကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှုပေးသူက ဆုံးဖြတ်ပေးသင့်သည်။ အင်ဆူလင်သောက်သုံး/ထိုးနှံနေရသော ကလေးများသည် ပုံမှန်အားဖြင့် တစ်နေ့လျှင် လေးကြိမ် သို့မဟုတ် ထိုထက်မက ပိုမိုမကြာခဏ စစ်ဆေးရန် လိုအပ်တတ်သည်။

ကုသမှု၏ လိုအပ်ချက်များပေါ်မူတည်၍ အစဉ်မပြတ် သွေးတွင်းသကြားဓာတ် စောင့်ကြည့်စစ်ဆေးသည့် စနစ် (Continuous glucose monitoring) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါသည်။ ပုံမှန်စစ်ဆေးခြင်းဖြင့်သာ ကလေး၏ သွေးတွင်းသကြားဓာတ်ပမာဏကို သတ်မှတ်ထားသော ပစ်မှတ်ဘောင်အတွင်း တည်ရှိနေစေရန် သေချာစေနိုင်ပါသည်။

ကိုယ်အလေးချိန်ချသည့် ခွဲစိတ်ကုသမှု (Weight loss surgery)

ခန္ဓာကိုယ်ထုထည်ညွှန်းကိန်း (BMI) 35 သို့မဟုတ် ထိုထက်ပို၍ အလွန်အမင်း အဝလွန်နေသော ဆယ်ကျော်သက် ကလေးငယ်များအတွက် ကိုယ်အလေးချိန်ချသည့် ခွဲစိတ်ကုသမှု ပြုလုပ်ခြင်းသည် အမျိုးအစား (၂) ဆီးချိုရောဂါကို ပိုမိုကောင်းမွန်စွာ စီမံခန့်ခွဲနိုင်သည့် ရလဒ်များကို ရရှိစေနိုင်ပါသည်။

ဆေးဘက်ဆိုင်ရာ စောင့်ရှောက်မှု (Medical care)

ထိရောက်သော ဆီးချိုရောဂါ စီမံခန့်ခွဲမှုကို သေချာစေရန် ကလေးသည် ပုံမှန်ကျန်းမာရေးစစ်ဆေးမှုများ ခံယူရန် လိုအပ်ပါလိမ့်မည်။ ကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှုပေးသူနှင့် ရက်ချိန်းပြသစဉ်အတွင်း ကလေး၏ ပုံမှန်စားသောက်မှုပုံစံ၊ ကိုယ်လက်လှုပ်ရှားမှုအဆင့်၊ ကိုယ်အလေးချိန်နှင့် ကလေးသောက်သုံးနေရသော ဆေးဝါးများအကြောင်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါသည်။ ကျန်းမာရေးနှင့်ညီညွတ်သော လူနေမှုဘဝပုံစံ ပြောင်းလဲမှုများနှင့်အတူ ဆေးဝါးအသုံးပြုမှုကို လျှော့ချနိုင်မည် ဖြစ်သည်။

စိုးရိမ်ရသော လက္ခဏာရပ်များ (Signs of trouble)

အမျိုးအစား (၂) ဆီးချိုရောဂါ၏ နောက်ဆက်တွဲ ပြဿနာအချို့မှာ ချက်ချင်း ကုသမှုခံယူရန် လိုအပ်ပြီး၊ ၎င်းတို့တွင် သွေးတွင်းသကြားဓာတ်ကျခြင်း၊ သွေးတွင်းသကြားဓာတ်လွန်ကဲခြင်း၊ ဆီးချိုကြောင့် သွေးတွင်းအက်စစ်ဓာတ်များခြင်းနှင့် သွေးတွင်းသကြားဓာတ် အလွန်အမင်းမြင့်မားပြီး ရေဓာတ်ခမ်းခြောက်ခြင်းတို့ ပါဝင်သည်။

သွေးတွင်းသကြားဓာတ်ကျခြင်း (Low blood sugar / Hypoglycemia) –

ကလေး၏ သွေးတွင်းသကြားဓာတ်ပမာဏသည် သတ်မှတ်ထားသော ပစ်မှတ်ဘောင်အောက်သို့ ကျဆင်းသွားခြင်းကို သွေးတွင်းသကြားဓာတ်ကျခြင်း ဟုခေါ်သည်။ သွေးတွင်းသကြားဓာတ်ပမာဏသည် အစာတစ်နပ်ကျော်လိုက်ခြင်း၊ ရည်ရွယ်ထားသည်ထက် ကာဘိုဟိုက်ဒရိတ် လျော့နည်းစွာ စားသုံးမိခြင်း၊ ပုံမှန်ထက် ကိုယ်လက်လှုပ်ရှားမှု ပိုမိုပြုလုပ်မိခြင်း သို့မဟုတ် အင်ဆူလင်ပမာဏ အလွန်အကျွံ ထိုးမိခြင်း စသည့် အကြောင်းရင်းအမျိုးမျိုးကြောင့် ကျဆင်းသွားနိုင်သည်။ အမျိုးအစား (၂) ဆီးချိုရောဂါရှိသော ကလေးများတွင် သွေးတွင်းသကြားဓာတ်ကျနိုင်ခြေမှာ အမျိုးအစား (၁) ဆီးချိုရောဂါရှိသော ကလေးများနှင့် နှိုင်းယှဉ်ပါက ပိုမိုနည်းပါးပါသည်။

အကယ်၍ သင့်ကလေး၏ သွေးတွင်းသကြားဓာတ် ကျဆင်းသွားပါက –

  • အာနိသင်မြန် ကာဘိုဟိုက်ဒရိတ် ပေးပါ – သင့်ကလေးအား သစ်သီးဖျော်ရည်၊ ဂလူးကို့စ်ဆေးပြား၊ သကြားလုံး၊ ပုံမှန်အချိုရည် (Diet မဟုတ်သော အချိုရည်) သို့မဟုတ် အခြားသော သကြားဓာတ်ရရှိနိုင်မည့် အရာတစ်ခုခုကဲ့သို့သော အာနိသင်မြန် ကာဘိုဟိုက်ဒရိတ် ၁၅ ဂရမ်မှ ၂၀ ဂရမ်ခန့် တိုက်ကျွေးပါ။
  • သွေးတွင်းသကြားဓာတ်ကို ပြန်လည်စစ်ဆေးပါ – မိနစ် ၁၅ မိနစ်ခန့်အကြာတွင် ကလေး၏ သွေးတွင်းသကြားဓာတ်သည် သတ်မှတ်ထားသော ပစ်မှတ်ဘောင်အတွင်းသို့ ပြန်လည်ရောက်ရှိသွားခြင်း ရှိမရှိ သေချာစေရန် ပြန်လည်စစ်ဆေးပါ။ အကယ်၍ မရောက်ရှိသေးပါက ကလေး၏ ပစ်မှတ်ဘောင်အတွင်း ရလဒ်တစ်ခု ရရှိသည်အထိ အာနိသင်မြန် ကာဘိုဟိုက်ဒရိတ်ကို ကျွေးပြီးနောက် မိနစ် ၁၅ မိနစ်အကြာတွင် ပြန်လည်စစ်ဆေးသည့် အဆင့်ကို ထပ်ခါတလဲလဲ ပြုလုပ်ပေးပါ။

သွေးတွင်းသကြားဓာတ်လွန်ကဲခြင်း (High blood sugar / Hyperglycemia) –

ကလေး၏ သွေးတွင်းသကြားဓာတ်ပမာဏသည် သတ်မှတ်ထားသော ပစ်မှတ်ဘောင်ထက် ကျော်လွန်မြင့်မားနေခြင်းကို သွေးတွင်းသကြားဓာတ်လွန်ကဲခြင်း ဟုခေါ်သည်။ ဖျားနာခြင်း၊ အစာအလွန်အကျွံ စားမိခြင်း၊ သတ်မှတ်ထားသော အစားအစာအချို့ကို စားသုံးမိခြင်းနှင့် အင်ဆူလင် သို့မဟုတ် ဆီးချိုဆေးဝါးများကို လုံလောက်စွာ မသောက်သုံးမိခြင်း/မထိုးမိခြင်း စသည့် အချက်အလက်များစွာကြောင့် သွေးတွင်းသကြားဓာတ်ပမာဏ မြင့်တက်လာနိုင်သည်။

ဆီးချိုကြောင့် သွေးတွင်းအက်စစ်ဓာတ်များခြင်း (Diabetic ketoacidosis – DKA) –

အင်ဆူလင်ဓာတ် အလွန်အမင်း ချို့တဲ့မှုကြောင့် ကလေး၏ ခန္ဓာကိုယ်သည် အန္တရာယ်ရှိသော အက်စစ်ဓာတ် (Ketones) များကို ထုတ်လုပ်လာသည်။ အကယ်၍ ထိုကီတုန်း (Ketones) များ အလွန်အကျွံ စုပုံလာပါက ကလေးတွင် အသက်အန္တရာယ်စိုးရိမ်ရသော ဆီးချိုကြောင့် သွေးတွင်းအက်စစ်ဓာတ်များခြင်း (DKA) ဟူသည့် အခြေအနေကို ဖြစ်ပေါ်စေနိုင်သည်။ အမျိုးအစား (၁) ဆီးချိုရောဂါရှိသော ကလေးများတွင် DKA ဖြစ်ပွားမှု ပိုမိုအဖြစ်များသော်လည်း အမျိုးအစား (၂) ဆီးချိုရောဂါရှိသော ကလေးများတွင်လည်း ဖြစ်ပွားနိုင်ပါသည်။ အကယ်၍ DKA ဖြစ်နေသည်ဟု သံသယရှိပါက အပြင်ဆေးဆိုင်တွင် အလွယ်တကူ ဝယ်ယူရရှိနိုင်သော ကီတုန်းစစ်ဆေးသည့်ကိရိယာ (Ketone test kit) ကို အသုံးပြု၍ ကလေး၏ ဆီးထဲတွင် ကီတုန်းဓာတ် အလွန်အမင်းများနေခြင်း ရှိမရှိ စစ်ဆေးပါ။ အကယ်၍ ကီတုန်းပမာဏ မြင့်မားနေပါက ကလေး၏ ကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှုပေးသူထံ ဖုန်းဆက်ပါ သို့မဟုတ် အရေးပေါ်လူနာဆောင်သို့ ချက်ချင်း သွားရောက်ပါ။

သွေးတွင်းသကြားဓာတ် အလွန်အမင်းမြင့်မားပြီး ရေဓာတ်ခမ်းခြောက်ခြင်း (Hyperosmolar hyperglycemic state – HHS) –

အမျိုးအစား (၂) ဆီးချိုရောဂါရှိသော ကလေးများသည် ရက်အနည်းငယ်အတွင်း ဤ (HHS) အခြေအနေကို ကြုံတွေ့ရနိုင်ပါသည်။ HHS တွင် ပုံမှန်မဟုတ်ဘဲ အလွန်အမင်း မြင့်မားသော သွေးတွင်းသကြားဓာတ်ပမာဏသည် 600 mg/dL သို့မဟုတ် ထိုထက်ပို၍ မြင့်တက်သွားနိုင်ပြီး ၎င်းသည် ပြင်းထန်သော ဖျားနာမှုများ၊ ပိုးဝင်ခြင်းများ သို့မဟုတ် အခြားသော ဆေးဘက်ဆိုင်ရာ ရောဂါအခြေအနေများကြောင့် ဖြစ်ပွားနိုင်သည်။ ခန္ဓာကိုယ်သည် အလွန်အကျွံဖြစ်နေသော သကြားဓာတ်များကို ဆီးမှတစ်ဆင့် ဖယ်ထုတ်ရန် ကြိုးပမ်းသည့်အတွက် ပြင်းထန်သော ရေဓာတ်ခမ်းခြောက်မှုကို နောက်ဆက်တွဲ ဖြစ်စေသည်။ HHS ခံစားရသော လူနာသည် အသက်အန္တရာယ်စိုးရိမ်ရသော အခြေအနေဖြစ်သောကြောင့် ချက်ချင်း အရေးပေါ် ဆေးကုသမှု ခံယူရန် လိုအပ်ပါသည်။

Doctors who treat this condition