ပင်နီဆလင် ဓာတ်မတည့်မှု
ဘိုကင်တင်ရန်
ဆရာ၀◌န်နဲ့တွေ့ဆုံရန်အကျဉ်းချုပ်အကြောင်းအရာ
ပင်နီဆလင် ဓာတ်မတည့်ခြင်းဆိုသည်မှာ ခန္ဓာကိုယ်၏ ခုခံအားစနစ်က ပင်နီဆလင် သို့မဟုတ် ၎င်းနှင့်ဆက်နွယ်သော ဘီတာ-လက်တမ် ပိုးသတ်ဆေးများကို မှားယွင်းတုံ့ပြန်ရာမှ ဖြစ်ပေါ်လာခြင်းဖြစ်ပါသည်၊၊ ဤပိုးသတ်ဆေးများကို ဘက်တီးရီးယားများ၏ ဆဲလ်နံရံများကို ဖျက်ဆီးခြင်းဖြင့် ပိုးဝင်ခြင်းကို ကုသရန် အသုံးများပါသည်၊၊ ဤသို့ ခုခံအားစနစ်၏ တုံ့ပြန်မှုကြောင့် အင်ပြင်ထွက်ခြင်း၊ အဖုအပိမ့်ထွက်ခြင်းနှင့် ယားယံခြင်းတို့ ဖြစ်နိုင်ပြီး၊ ပြင်းထန်ပါက အသက်အန္တရာယ်ရှိနိုင်သော ပြင်းထန်သော ဓာတ်မတည့်တုံ့ပြန်မှု ခေါ် ကိုယ်ခန္ဓာအစိတ်အပိုင်း အမြောက်အမြားကို ထိခိုက်စေသည့် အခြေအနေအထိ ဖြစ်ပွားနိုင်ပါသည်၊၊
လတ်တလော လေ့လာမှုများအရ ပင်နီဆလင် ဓာတ်မတည့်ခြင်းဟု သတင်းပို့ထားသူ အများအပြားမှာ အမှန်တကယ် ဓာတ်မတည့်ခြင်း မဟုတ်ဘဲ လွဲမှားစွာ အစီရင်ခံထားခြင်း ဖြစ်နိုင်ကြောင်း တွေ့ရှိရပါသည်၊၊ ယင်းကြောင့် အကျိုးသက်ရောက်မှု နည်းပါးပြီး ကုန်ကျစရိတ် ပိုများသော အခြားပိုးသတ်ဆေးများကို မလိုအပ်ဘဲ သောက်သုံးနေရတတ်ပါသည်၊၊ ထို့ကြောင့် လူနာများ အကောင်းဆုံးနှင့် အသင့်တော်ဆုံးသော ကုသမှုရရှိစေရန်အတွက် ပင်နီဆလင်နှင့် အမှန်တကယ် ဓာတ်မတည့်ခြင်း ရှိ၊ မရှိ တိကျစွာ ရောဂါရှာဖွေရန် အလွန်အရေးကြီးပါသည်၊၊
ပင်နီဆလင်သာမက ၎င်းနှင့် ဓာတုဖွဲ့စည်းပုံချင်း ဆင်တူသော အခြားပိုးသတ်ဆေးများသည်လည်း ဓာတ်မတည့်မှု ဖြစ်စေနိုင်ပါသည်၊၊ ဤဓာတ်မတည့်မှုများကို တိကျသော ရောဂါရှာဖွေမှုများဖြင့် သိရှိနိုင်ရန် လုပ်ဆောင်ခြင်းသည် ဘက်တီးရီးယား ပိုးဝင်ခြင်းကို ထိရောက်စွာ ကုသနိုင်ရန်နှင့် ဘေးထွက်ဆိုးကျိုးများကို လျှော့ချနိုင်ရန်အတွက် အလွန်အရေးပါပါသည်၊၊
ရောဂါလက္ခဏာများ
ပင်နီဆလင် ဓာတ်မတည့်မှု လက္ခဏာများသည် ဆေးသောက်ပြီး တစ်နာရီအတွင်း ပြတတ်သော်လည်း အချို့သော အခြေအနေများတွင် နာရီပိုင်း၊ ရက်ပိုင်း သို့မဟုတ် သီတင်းပတ်များစွာ ကြာမှလည်း ပေါ်လာတတ်ပါသည်၊၊
ချက်ချင်းပြသော ဓာတ်မတည့်မှု လက္ခဏာများမှာ-
- အရေပြားတွင် အဖုအပိမ့်များထွက်ခြင်း
- မျက်စိယားယံခြင်းနှင့် မျက်ရည်ပူကျခြင်း
- ရောင်ရမ်းခြင်း
- ယားယံခြင်း
- အသက်ရှူစဉ် တရွှီရွှီအသံမြည်ခြင်း
- အင်ပြင်ထွက်ခြင်း
- ဖျားခြင်း
- အသက်ရှူမဝခြင်း
- နှာစေးခြင်း
- ပြင်းထန်သော ဓာတ်မတည့်တုံ့ပြန်မှု (ပြင်းထန်ပြီး အသက်အန္တရာယ်ရှိနိုင်သော တုံ့ပြန်မှု)
ပြင်းထန်သော ဓာတ်မတည့်တုံ့ပြန်မှု
၎င်းသည် ခန္ဓာကိုယ်၏ လုပ်ဆောင်ချက်များကို ကြီးမားစွာ ထိခိုက်စေနိုင်သည့် အရေးပေါ် အခြေအနေဖြစ်ပါသည်၊၊ လက္ခဏာများမှာ-
- အန်ခြင်း သို့မဟုတ် ဝမ်းလျှောခြင်း
- သွေးဖိအား (သွေးပေါင်) ကျဆင်းခြင်း
- လေပြွန်များ ကျဉ်းသွားခြင်းကြောင့် အသက်ရှူရ ခက်ခဲခြင်း
- ပျို့အန်ခြင်း သို့မဟုတ် ဗိုက်ရစ်ခြင်း
- မူးဝေခြင်း သို့မဟုတ် ခေါင်းထဲတွင် ပေါ့ပါးသွားခြင်း
- သွေးခုန်နှုန်း အလွန်မြန်သော်လည်း အားနည်းခြင်း
- တက်ခြင်း
- သတိလစ်ခြင်း
နှောင့်နှေးသော ဓာတ်မတည့်မှု တုံ့ပြန်မှုများ
အချို့သော တုံ့ပြန်မှုများသည် ဆေးသောက်ပြီး ရက်ပိုင်း သို့မဟုတ် သီတင်းပတ်များစွာ ကြာမှ ဖြစ်ပေါ်တတ်ပြီး ဆေးရပ်လိုက်ပြီးနောက်တွင်လည်း ဆက်လက်ဖြစ်နေနိုင်ပါသည်၊၊ ၎င်းတို့မှာ-
- ဆေးကြောင့်ဖြစ်သော သွေးအားနည်းရောဂါ (မောပန်းခြင်း၊ နှလုံးခုန်မမှန်ခြင်း၊ အသက်ရှူမဝခြင်း)
- ဆေးကြောင့်ဖြစ်သော အဆစ်အမြစ်ကိုက်ခဲပြီး ဖျားခြင်း (Serum sickness)
- DRESS ရောဂါစု (အဖုအပိမ့်ထွက်ခြင်း၊ သွေးဖြူဥအရေအတွက် အလွန်များခြင်း၊ တစ်ကိုယ်လုံး ရောင်ရမ်းခြင်းနှင့် ပြန်ရည်ကျိတ်များ ရောင်ခြင်း)
- ကျောက်ကပ်ရောင်ခြင်း (ဖျားခြင်း၊ ဆီးထဲသွေးပါခြင်း၊ ရောင်ရမ်းခြင်း၊ စိတ်ရှုပ်ထွေးခြင်း)
- စတီဗင်ဂျွန်ဆင် ရောဂါစု (အရေပြားများ ပြင်းထန်စွာ အရည်ကြည်ဖုထွက်ခြင်းနှင့် ကွာကျခြင်း)
ဓာတ်မတည့်ခြင်း မဟုတ်သော ဘေးထွက်ဆိုးကျိုးများ
ပင်နီဆလင်ကြောင့် ဖြစ်သမျှ တုံ့ပြန်မှုတိုင်းသည် ဓာတ်မတည့်ခြင်း မဟုတ်ပါ၊၊ အဖြစ်များသော ဘေးထွက်ဆိုးကျိုးများမှာ ခေါင်းကိုက်ခြင်း၊ အနည်းငယ် ပျို့အန်ခြင်း သို့မဟုတ် ဝမ်းလျှောခြင်းနှင့် မိန်းမကိုယ်ယားယံခြင်းတို့ ဖြစ်နိုင်ပါသည်၊၊
အကယ်၍ သင့်တွင် ပင်နီဆလင် ဓာတ်မတည့်သည့် လက္ခဏာများ ခံစားရပါက ဓာတ်မတည့်ခြင်းလော သို့မဟုတ် ပုံမှန်ဘေးထွက်ဆိုးကျိုးလော ဆိုသည်ကို ခွဲခြားနိုင်ရန် ဆရာဝန်နှင့် ပြသဆွေးနွေးပါ၊၊ အကယ်၍ ဆေးသောက်ပြီးနောက် ပြင်းထန်သော တုံ့ပြန်မှုများ သို့မဟုတ် ပြင်းထန်သော ဓာတ်မတည့်တုံ့ပြန်မှု ဖြစ်သည်ဟု သံသယရှိပါက ချက်ချင်း အရေးပေါ်ကုသမှု ခံယူပါ၊၊
ဖြစ်ပွားရသောအကြောင်းရင်းများ
ခုခံအားစနစ်က ပင်နီဆလင်ကို ခန္ဓာကိုယ်အတွက် အန္တရာယ်ရှိသော ပစ္စည်းတစ်ခုအဖြစ် မှားယွင်းသတ်မှတ်လိုက်ရာမှ ဓာတ်မတည့်မှု ဖြစ်ပေါ်လာခြင်းဖြစ်ပါသည်၊၊ ယခင်က အနည်းဆုံး တစ်ကြိမ် ဆေးနှင့် ထိတွေ့ဖူးပြီး ခန္ဓာကိုယ်မှ ၎င်းဆေးကို တိုက်ဖျက်ရန် ခုခံအားပစ္စည်း (Antibodies) များ ထုတ်လုပ်ထားပြီးမှသာ ဤသို့ဖြစ်ပွားခြင်းဖြစ်ပါသည်၊၊ နောက်တစ်ကြိမ် ဆေးနှင့် ထိတွေ့သည့်အခါ ထိုခုခံအားပစ္စည်းများက စတင်တိုက်ခိုက်ပြီး ဓာတ်မတည့်မှု လက္ခဏာများကို ဖြစ်ပေါ်စေပါသည်၊၊ အစားအသောက်များတွင် ပါဝင်နေသော ပမာဏအနည်းငယ်နှင့် ထိတွေ့မိရုံဖြင့်လည်း ဤသို့ဖြစ်နိုင်ပါသည်၊၊
ပင်နီဆလင်အုပ်စုဝင် ဆေးများတွင် အမောက်စလင် (Amoxicillin)၊ အမ်ပီစလင် (Ampicillin) တို့ ပါဝင်ပြီး စီဖလော့စပိုရင် (Cephalosporins) အုပ်စုဝင်ဆေးများ (ဥပမာ- Cefaclor, Cephalexin) သည်လည်း ပင်နီဆလင်နှင့် ဖွဲ့စည်းပုံချင်း ဆင်တူသောကြောင့် ဓာတ်မတည့်မှု ဖြစ်စေနိုင်ပါသည်၊၊
ဖြစ်နိုင်ခြေရှိသောအချက်များ
ပင်နီဆလင် ပိုးသတ်ဆေးနှင့် ပတ်သက်၍ ခန္ဓာကိုယ်၏ ခုခံအားစနစ်က တုံ့ပြန်လွယ်သူ မည်သူမဆို ဤဓာတ်မတည့်မှု ဝေဒနာကို ခံစားရနိုင်ပါသည်၊၊ အောက်ပါအချက်များသည် ပင်နီဆလင် ဓာတ်မတည့်မှု ဖြစ်ပွားနိုင်ခြေကို ပိုမိုမြင့်မားစေနိုင်ပါသည်၊၊
- ဖုန်မှုန့်၊ ပန်းဝတ်မှုန် သို့မဟုတ် အစားအသောက်များနှင့် ဓာတ်မတည့်သည့် ရာဇဝင်ရှိခြင်း၊၊
- အခြားသော ဆေးဝါးများနှင့် ဓာတ်မတည့်မှု ဖြစ်ဖူးခြင်း၊၊
- မိသားစုအတွင်း ဆေးနှင့် ဓာတ်မတည့်သည့် ရာဇဝင်ရှိခြင်း၊၊
- ပင်နီဆလင် ဆေးပမာဏ အမြောက်အမြားကို ကာလရှည်ကြာစွာ သောက်သုံးခြင်း သို့မဟုတ် မကြာခဏ ထပ်ခါတလဲလဲ သောက်သုံးရခြင်းကြောင့် ဆေးနှင့် ထိတွေ့မှု များပြားခြင်း၊၊
- Epstein-Barr ဗိုင်းရပ်စ် ကူးစက်ခံရခြင်း သို့မဟုတ် HIV ပိုး ကူးစက်ခံထားရခြင်းကဲ့သို့သော ဆေးဝါးများနှင့် မလိုလားအပ်သော တုံ့ပြန်မှုများ ဖြစ်ပွားစေရန် တွန်းအားပေးသည့် အခြေအနေများ ရှိနေခြင်း၊၊
ရောဂါရှာဖွေခြင်း
တိကျသော ရောဂါရှာဖွေမှုရရှိရန် ဘက်စုံစစ်ဆေးမှုများနှင့် မှန်ကန်သော စစ်ဆေးနည်းများ လိုအပ်ပါသည်၊၊ ပင်နီဆလင် ဓာတ်မတည့်ခြင်းဟု မှားယွင်းစွာ ရောဂါသတ်မှတ်မိပါက ပိုမိုကုန်ကျစရိတ်များပြီး အာနိသင်မထိရောက်သော အခြားပိုးသတ်ဆေးများကို သောက်သုံးရခြင်းမျိုး ဖြစ်နိုင်ပါသည်၊၊ အကယ်၍ သင်၏ လက္ခဏာများသည် အသက်အန္တရာယ်ရှိနိုင်လောက်အောင် ပြင်းထန်ပါက ဆရာဝန်သည် လိုအပ်သော အရေးပေါ်ကုသမှုများကို ချက်ချင်းလုပ်ဆောင်ပေးပါလိမ့်မည်၊၊
- ကိုယ်ခန္ဓာအား စစ်ဆေးခြင်း။ ဆရာဝန်သည် သင့်အား ကိုယ်ခန္ဓာစစ်ဆေးမှုများ ပြုလုပ်မည်ဖြစ်ပြီး ခံစားနေရသော လက္ခဏာများကို မေးမြန်းကာ နောက်ထပ်လိုအပ်သော စစ်ဆေးမှုများကို ညွှန်ကြားပါလိမ့်မည်၊၊
- အရေပြားစစ်ဆေးခြင်း (Skin tests)။ ဓာတ်မတည့်မှုဆိုင်ရာ ကျွမ်းကျင်သူ သို့မဟုတ် သူနာပြုက အပ်ငယ်လေးကို အသုံးပြု၍ ပင်နီဆလင် ပမာဏအနည်းငယ်ကို အရေပြားပေါ်တွင် တို့ပေးပြီး တုံ့ပြန်မှုရှိမရှိကို ၁၅ မိနစ်ခန့် စောင့်ကြည့်ပါလိမ့်မည်၊၊ အကယ်၍ နီမြန်းခြင်း၊ ယားယံခြင်းနှင့် ဖောင်းကြွလာခြင်းများရှိပါက ဓာတ်မတည့်ခြင်း (Positive) ဟု သတ်မှတ်ပါသည်၊၊ စစ်ဆေးမှုရလဒ်တွင် မည်သည့်တုံ့ပြန်မှုမျှ မရှိခြင်း (Negative) သည် ယေဘုယျအားဖြင့် ဓာတ်မတည့်နိုင်ခြေ နည်းပါးသည်ဟု ဆိုနိုင်သော်လည်း အချို့သော ဆေးတုံ့ပြန်မှုများကို အရေပြားစစ်ဆေးခြင်းဖြင့် မသိရှိနိုင်သောကြောင့် ရလဒ်ကို အသေးစိတ် အနက်ဖွင့်ရန် လိုအပ်ပါသည်၊၊
- ခြစ်၍ စစ်ဆေးခြင်း (Scratch test)။ ဆရာဝန်သည် ပင်နီဆလင်၏ ပါဝင်ပစ္စည်း နှစ်မျိုးကို အရေပြားပေါ်သို့ တစ်စက်ချင်းချ၍ ခြစ်ကာ စစ်ဆေးပါလိမ့်မည်၊၊ ၁၅ မိနစ်အကြာတွင် အရေပြား အရောင်ပြောင်းခြင်း၊ ယားယံခြင်းနှင့် အင်ပြင်ထွက်ခြင်း ရှိမရှိကို စစ်ဆေးပါမည်၊၊
- ပမာဏအဆင့်ဆင့် တိုး၍ စမ်းသပ်ခြင်း (Graded challenge)။ အကယ်၍ ဓာတ်မတည့်ခြင်း ရှိ၊ မရှိ မသေချာပါက ဤနည်းလမ်းကို အသုံးပြုနိုင်ပါသည်၊၊ ၎င်းသည် သံသယရှိသော ပင်နီဆလင်ဆေးကို အလွန်နည်းသော ပမာဏမှစတင်၍ ကုသမှုအတွက် လိုအပ်သော ပမာဏအထိ အဆင့် ၅ ဆင့်ဖြင့် တဖြည်းဖြည်း တိုးမြှင့်တိုက်ကျွေးခြင်း ဖြစ်ပါသည်၊၊ အကယ်၍ မည်သည့်ဘေးထွက်ဆိုးကျိုးမျှမရှိဘဲ ခံနိုင်ရည်ရှိပါက ထိုဆေးနှင့် ဓာတ်မတည့်ခြင်းမရှိဟု သတ်မှတ်နိုင်ပါသည်၊၊ ဤလုပ်ငန်းစဉ်တစ်ခုလုံးကို ဆိုးရွားသော တုံ့ပြန်မှုများ ရှိလာပါက ချက်ချင်းကုသမှုပေးနိုင်ရန် ဆေးဘက်ဆိုင်ရာ ကျွမ်းကျင်သူများက အနီးကပ် စောင့်ကြပ်ကြည့်ရှုပေးပါလိမ့်မည်၊၊
ကုသခြင်း
ပင်နီဆလင် ဓာတ်မတည့်မှုအတွက် ကုသမှုများကို ဆရာဝန်က စီမံခန့်ခွဲပေးမည်ဖြစ်ပြီး အောက်ပါတို့ ပါဝင်နိုင်ပါသည်၊၊
- ဆေးရပ်ခြင်း။ သင်၏ လက္ခဏာများသည် ပင်နီဆလင် ဓာတ်မတည့်ခြင်းကြောင့်ဟု ဆရာဝန်က တွေ့ရှိပါက သို့မဟုတ် သံသယရှိပါက ထိုဆေးသောက်ခြင်းကို ချက်ချင်းရပ်ရပါမည်၊၊
- ဓာတ်မတည့်မှု သက်သာစေသောဆေးများ (Antihistamines)။ ဓာတ်မတည့်မှုဖြစ်စဉ်တွင် ထွက်လာသော ဓာတုပစ္စည်းများကို တားဆီးရန်အတွက် ဒိုင်ဖန်ဟိုက်ဒြာမင်း (Diphenhydramine – Benadryl) ကဲ့သို့သော ဆေးဝါးများကို ညွှန်ကြားနိုင်ပါသည်၊၊
- ကော်တီကိုစတီရွိုက် (Corticosteroids)။ ပြင်းထန်သော တုံ့ပြန်မှုများနှင့် ဆက်စပ်နေသော ရောင်ရမ်းမှုများကို ကုသရန် သောက်ဆေး သို့မဟုတ် သွေးပြန်ကြောအတွင်း ထိုးဆေးများ အသုံးပြုနိုင်ပါသည်၊၊
- ပြင်းထန်သော ဓာတ်မတည့်တုံ့ပြန်မှု ကို ကုသခြင်း။ အသက်ရှူလမ်းကြောင်းနှင့် သွေးဖိအားကို ထိန်းသိမ်းရန်အတွက် အပီနက်ဖရင် (Epinephrine) ထိုးဆေးကို ချက်ချင်းထိုးနှံရန်နှင့် ဆေးရုံတွင် အရေးပေါ်ကုသမှုခံယူရန် လိုအပ်ပါသည်၊၊
- အခြားဆေးဝါးများဖြင့် အစားထိုးခြင်း။ သင့်တွင် ပင်နီဆလင် ဓာတ်မတည့်မှုရှိပါက အစားထိုးသောက်သုံးနိုင်သော အခြားပိုးသတ်ဆေးများ ရှိပါသည်၊၊ ဆရာဝန်က ဆေးညွှန်ကြားသည့်အခါ သင့်တွင် ပင်နီဆလင် ဓာတ်မတည့်မှုရှိကြောင်း အမြဲပြောပြပါ၊၊ ပင်နီဆလင်နှင့် ဓာတ်မတည့်သူတိုင်း အခြားပိုးသတ်ဆေးများနှင့်လည်း ဓာတ်မတည့်ခြင်းမျိုး မဖြစ်နိုင်ပါ၊၊
- ဆေးနှင့် ယဉ်ပါးအောင် ပြုလုပ်ခြင်း (Drug desensitization)။ အကယ်၍ အခြားအစားထိုးကုသနိုင်သော ပိုးသတ်ဆေးမရှိဘဲ ပင်နီဆလင်ကိုသာ မဖြစ်မနေ သုံးစွဲရမည်ဆိုပါက ဤနည်းလမ်းကို အသုံးပြုနိုင်ပါသည်၊၊ ဆေးပမာဏကို အလွန်နည်းသော ပမာဏမှစတင်၍ ၁၅ မိနစ် သို့မဟုတ် မိနစ် ၃၀ လျှင်တစ်ကြိမ် တဖြည်းဖြည်း တိုးမြှင့်ကာ နာရီပိုင်း သို့မဟုတ် ရက်ပိုင်းအတွင်း လိုအပ်သော ပမာဏအထိ ရောက်အောင် တိုက်ကျွေးခြင်းဖြစ်ပါသည်၊၊ ဤလုပ်ငန်းစဉ်အတွင်း လူနာကို အနီးကပ်စောင့်ကြည့်ရမည်ဖြစ်ပြီး ဆေးသောက်နေစဉ်ကာလအတွင်း သတ်မှတ်ထားသော ဆေးပမာဏကို တိကျစွာလိုက်နာရန် အရေးကြီးပါသည်၊၊ သို့သော် နောင်တွင် ပင်နီဆလင် ပြန်လည်လိုအပ်လာပါက ဤလုပ်ငန်းစဉ်ကို ထပ်မံပြုလုပ်ရမည်ဖြစ်ပြီး ဤနည်းလမ်းသည် အမြဲတမ်းအောင်မြင်မည်ဟု အာမခံချက်မရှိသကဲ့သို့ ပြင်းထန်သော တုံ့ပြန်မှုများ ဖြစ်နိုင်ခြေလည်း ရှိပါသည်၊၊
