ပင်ဖိဂပ်စ်

အကျဉ်းချုပ်အကြောင်းအရာ

ပင်ဖိဂပ်စ် ဆိုသည်မှာ အရေပြားနှင့် မျက်စိ၊ နှာခေါင်း၊ ပါးစပ်၊ လည်ချောင်းနှင့် မျိုးပွားအင်္ဂါများရှိ အကျိအမြှေးပါးများ ပေါ်တွင် အနာများ၊ အရည်ကြည်ဖုများ သို့မဟုတ် ဒဏ်ရာများ ထွက်ပေါ်လာစေသော ကိုယ်ခံအားစနစ် မူမမှန်သည့်ရောဂါ တစ်မျိုးဖြစ်ပါသည်။ ဤအရည်ကြည်ဖုများသည် အလွန်နုနယ်ပြီး လွယ်ကူစွာ ပေါက်ပြဲသွားတတ်ကာ နာကျင်သော အနာများဖြစ်လာစေပါသည်။ ကုသမှုမခံယူပါက အနာများ ပြန့်နှံ့သွားနိုင်ပြီး ပိုးဝင်နိုင်ခြေရှိပါသည်။ ဤရောဂါသည် အခြားသော အရေပြားအရည်ကြည်ဖုရောဂါများနှင့် ဆင်တူသော်လည်း ကူးစက်တတ်သော ရောဂါမဟုတ်ဘဲ တစ်သက်တာလုံး ဆေးဘက်ဆိုင်ရာ စောင့်ရှောက်မှု ခံယူရန်လိုအပ်ပါသည်။

ပင်ဖိဂပ်စ်ရောဂါတွင် အနာဖြစ်ပေါ်သည့်နေရာနှင့် အကြောင်းရင်းပေါ်မူတည်၍ အမျိုးအစားများစွာ ခွဲခြားထားပါသည်။

• ပင်ဖိဂပ်စ် ဗယ်ဂဲရစ် (Pemphigus vulgaris)။ အဖြစ်အများဆုံး အမျိုးအစားဖြစ်ပြီး ပါးစပ်အတွင်း အရည်ကြည်ဖုများ စတင်ဖြစ်ပေါ်လေ့ရှိကာ နောက်ပိုင်းတွင် အရေပြားနှင့် အခြားအကျိအမြှေးပါးများသို့ ပြန့်နှံ့သွားနိုင်ပါသည်။ အရေပြားအပေါ်ယံလွှာတွင် ဖြစ်ပေါ်ပြီး နာကျင်ကာ အကျက်နှေးသော နီဖြူရောင် အရည်ကြည်ဖုများ သို့မဟုတ် အနာများ (အထူးသဖြင့် ပေါင်ခြံနှင့် ခြေထောက်တစ်ဝိုက်တွင်) ဖြစ်ပေါ်တတ်ပါသည်။
• ပင်ဖိဂပ်စ် ဗက်ဂျီတန်း (Pemphigus vegetans)။ ပင်ဖိဂပ်စ် ဗယ်ဂဲရစ်နှင့် ဆင်တူသော်လည်း အနာများမှာ ပိုမိုထူထဲပြီး ပေါင်ခြံနှင့် ချိုင်းကဲ့သို့သော အရေပြားအတွန့်အခေါက်နေရာများတွင် ဖြစ်ပေါ်လေ့ရှိပါသည်။
• ဆေးကြောင့်ဖြစ်သော ပင်ဖိဂပ်စ် (Drug-induced pemphigus)။ ပိုးသတ်ဆေးများနှင့် သွေးတိုးကျဆေးများကဲ့သို့သော အချို့သော ဆေးဝါးများကြောင့် ဖြစ်ပေါ်ခြင်းဖြစ်ပြီး ဆေးစတင်သောက်သုံးပြီး လပေါင်းများစွာကြာမှ အရည်ကြည်ဖုများ ထွက်ပေါ်လာတတ်ပါသည်။
• ပင်ဖိဂပ်စ် အီရီသီမာတိုးဆပ်စ် (Pemphigus erythematosus)။ လူးပတ်စ် (Lupus) ရောဂါလက္ခဏာအချို့နှင့် ရောယှက်နေသော အမျိုးအစားဖြစ်ပြီး ကျောအပေါ်ပိုင်း၊ ရင်ဘတ်၊ ပါးနှင့် ဦးရေပြားတို့တွင် နီမြန်းပြီး အဖတ်များလန်သော အရည်ကြည်ဖုများ ဖြစ်ပေါ်စေပါသည်။
• ပင်ဖိဂပ်စ် ဖိုလီရေးရှပ်စ် (Pemphigus foliaceus)။ ဦးရေပြား၊ မျက်နှာ၊ လည်ပင်းနှင့် ကျောတို့တွင် အရည်ကြည်ဖုများ ဖြစ်ပေါ်လေ့ရှိသော်လည်း ပါးစပ်တွင် ဖြစ်ခဲပါသည်။ အရေပြား၏ အပြင်ဘက်ဆုံးအလွှာတွင် ဖြစ်ပေါ်ပြီး အရည်ကြည်ဖုလေးများ ပေါက်ထွက်ကာ အပေါ်ယံ အဖတ်များတက်ပြီး အရေပြား နေရာအနှံ့သို့ ပြန့်နှံ့သွားနိုင်ပါသည်။
• ဒေသအလိုက်ဖြစ်သော ပင်ဖိဂပ်စ် (Endemic pemphigus)။ တောင်အမေရိကနှင့် အလယ်အမေရိက (အထူးသဖြင့် ဘရာဇီးနိုင်ငံ) တို့တွင် အဖြစ်များသော ပင်ဖိဂပ်စ် ဖိုလီရေးရှပ်စ် အမျိုးအစားကွဲတစ်ခု ဖြစ်ပါသည်။
• ကင်ဆာနှင့် ဆက်စပ်သော ပင်ဖိဂပ်စ် (Paraneoplastic pemphigus)။ အရှားပါးဆုံး အမျိုးအစားဖြစ်ပြီး ကင်ဆာရောဂါနှင့် ဆက်စပ်နေပါသည်။ ပြင်းထန်သော ပါးစပ်အနာများ ဖြစ်ပေါ်တတ်ပြီး ဤရောဂါကို ရှာဖွေတွေ့ရှိပါက ကင်ဆာရောဂါအခံ ရှိမရှိကိုပါ စစ်ဆေးရပါသည်။

ရောဂါလက္ခဏာများ

အရေပြားနှင့် အကျိအမြှေးပါးများပေါ်ရှိ အရည်ကြည်ဖုများသည် ပင်ဖိဂပ်စ်ရောဂါ၏ လက္ခဏာဖြစ်ပါသည်။ အရည်ကြည်ဖုများ လွယ်ကူစွာ ပေါက်ထွက်သွားပြီး အရည်များထွက်ကာ ပိုးဝင်နိုင်သည့် အနာဟောင်းများ ဖြစ်ပေါ်စေပါသည်။

အဖြစ်များသော ပင်ဖိဂပ်စ် အမျိုးအစား နှစ်ခု၏ လက္ခဏာများမှာ-

• ပင်ဖိဂပ်စ် ဗယ်ဂဲရစ်။ နှုတ်ခမ်း၊ အရေပြား သို့မဟုတ် မျိုးပွားအင်္ဂါ အကျိအမြှေးပါးများပေါ်ရှိ အရည်ကြည်ဖုများသည် ပထမဆုံးလက္ခဏာများ ဖြစ်လေ့ရှိပါသည်။ ယားယံခြင်း မရှိသော်လည်း နာကျင်တတ်ပါသည်။ ပါးစပ် သို့မဟုတ် လည်ချောင်းတွင် အရည်ကြည်ဖုများ ရှိနေပါက အစာဝါးခြင်းနှင့် စားသောက်ခြင်းတို့ကို ခက်ခဲစေပါသည်။
• ပင်ဖိဂပ်စ် ဖိုလီရေးရှပ်စ်။ ပခုံး၊ ကျောနှင့် ရင်ဘတ်တို့တွင် အရည်ကြည်ဖုများ ဖြစ်ပေါ်ပါသည်။ များသောအားဖြင့် နာကျင်ခြင်းထက် ပို၍ယားယံတတ်ပါသည်။ ဤအမျိုးအစားသည် ပါးစပ်အနာများကို မဖြစ်စေပါ။

အနာများနှင့် အရည်ကြည်ဖုများသည် ပိုးဝင်နိုင်ခြေရှိပါသည်။ ပိုးဝင်ခြင်း၏ လက္ခဏာများမှာ-

• အရည်ကြည်ဖုအတွင်း အဖြူရောင် သို့မဟုတ် အဝါရောင် ပြည်များဖြည့်နေခြင်း။
• ထိတွေ့လိုက်ပါက နာကျင်ခြင်း သို့မဟုတ် ပူစပ်ပူလောင် ဖြစ်ခြင်း။
• အရည်ကြည်ဖု ပေါက်ထွက်သွားပါက အဝါရောင် အဖတ်များ တက်လာခြင်း။
• အရေပြားအနာများ ပြန်လည်မကျက်ခြင်း။
• အရည်ကြည်ဖုနှင့် ၎င်း၏ ပတ်ဝန်းကျင်နေရာများ ရောင်ရမ်းလာခြင်း။

အကယ်၍ သင့်အရေပြားပေါ်တွင် သို့မဟုတ် ပါးစပ်အတွင်း၌ မပျောက်နိုင်သော အရည်ကြည်ဖုများ ရှိနေပါက ဆရာဝန်နှင့် ပြသရန် အကြံပြုပါသည်။

ဖြစ်ပွားရသောအကြောင်းရင်းများ

ပင်ဖိဂပ်စ်သည် ကိုယ်ခံအားစနစ်က ကျန်းမာသော ဆဲလ်များကို မှားယွင်းတိုက်ခိုက်ခြင်းကြောင့် အရေပြားပေါ်တွင် အရည်ကြည်ဖုများ သို့မဟုတ် အနာများ ဖြစ်ပေါ်စေသည့် ကိုယ်ခံအားစနစ် မူမမှန်သော ရောဂါဖြစ်ပါသည်။ တိကျသော အကြောင်းရင်းကို မသိရသေးသော်လည်း မျိုးရိုးဗီဇနှင့် ပတ်ဝန်းကျင်ဆိုင်ရာ အချက်အလက်များ ပေါင်းစပ်မှုကြောင့် ဖြစ်နိုင်သည်ဟု ယူဆကြပါသည်။ အချို့သော HLA မျိုးဗီဇများရှိသူများသည် ဤရောဂါဖြစ်နိုင်ခြေ ပိုများနိုင်ပါသည်။ ထို့အပြင် ရှားပါးသော အခြေအနေများတွင် ပင်နီဆလင် (Penicillin) နှင့် အချို့သော သွေးတိုးကျဆေးများကဲ့သို့သော ဆေးဝါးများကြောင့်လည်း ဖြစ်ပွားနိုင်ပါသည်။

ဖြစ်နိုင်ခြေရှိသောအချက်များ

အောက်ပါအချက်များသည် ပင်ဖိဂပ်စ် ဖြစ်နိုင်ခြေကို မြင့်မားစေနိုင်ပါသည်။

• အသက်အရွယ်။ မည်သူမဆို ဖြစ်ပွားနိုင်သော်လည်း လူလတ်ပိုင်း သို့မဟုတ် သက်ကြီးပိုင်းများတွင် ပိုမိုဖြစ်ပွားနိုင်ခြေ ရှိပါသည်။
• လူမျိုး။ ဂျူးလူမျိုး သို့မဟုတ် အရှေ့အလယ်ပိုင်း မျိုးနွယ်စုများတွင် ဤရောဂါဖြစ်ပွားမှုနှုန်း ပိုမိုမြင့်မားသည်ဟု တွေ့ရှိရပါသည်။