ခရန်နီယိုဖရင်ဂျီယိုးမားဦးနှောက်အကျိတ်

အကျဉ်းချုပ်အကြောင်းအရာ

ခရန်နီယိုဖရင်ဂျီယိုးမား (Craniopharyngiomas) ဆိုသည်မှာ ပီကျူထရီဂလင်း (Pituitary gland) နှင့် ဟိုက်ပိုသဲလမတ် (Hypothalamus) အနီးတွင် ဖြစ်ပေါ်တတ်သော ဦးနှောက်အကျိတ်များ ဖြစ်ကြသည်။ ၎င်းတို့သည် များသောအားဖြင့် ကင်ဆာမဟုတ်သော အကျိတ် (Benign) များဖြစ်ပြီး ဦးနှောက် သို့မဟုတ် ခန္ဓာကိုယ်၏ အခြားနေရာများသို့ ပျံ့နှံ့ခြင်းမရှိပါ။ ဤနှေးကွေးစွာ ကြီးထွားသောအကျိတ်သည် အမြင်အာရုံအတွက် တာဝန်ရှိသော ဦးနှောက်အာရုံကြောများနှင့် ခန္ဓာကိုယ်တွင်း ဟော်မုန်းများကို ထိန်းညှိပေးသည့် အန်ဒိုခရိုင်းစနစ် (Endocrine system) တို့ကို ထိခိုက်စေပါသည်။ ဤရောဂါသည် မည်သည့်အသက်အရွယ်တွင်မဆို ဖြစ်ပွားနိုင်သော်လည်း ကလေးငယ်များနှင့် သက်ကြီးရွယ်အိုများတွင် ပိုမိုအဖြစ်များသည်။ ရောဂါလက္ခဏာများတွင် အမြင်အာရုံပြောင်းလဲခြင်း၊ နုံးချိခြင်း၊ ဆီးခဏခဏသွားခြင်းနှင့် ခေါင်းကိုက်ခြင်းတို့ ပါဝင်သည်။ ဤဝေဒနာခံစားနေရသော ကလေးငယ်များသည် ကြီးထွားမှုနှေးကွေးခြင်းနှင့် ပုံမှန်ထက် ပိုမိုသေးငယ်ခြင်းတို့ ဖြစ်နိုင်ပါသည်။

ကုသမှုတွင် အကျိတ်၏အရွယ်အစား၊ တည်နေရာနှင့် လူနာတစ်ဦးချင်းစီ၏ လိုအပ်ချက်ပေါ်မူတည်၍ ခွဲစိတ်ကုသခြင်း၊ ဓာတ်ရောင်ခြည်ဖြင့် ကုသခြင်းနှင့် ဟော်မုန်းအစားထိုးကုထုံးတို့ကို ပေါင်းစပ်အသုံးပြုလေ့ရှိသည်။ သင့်တော်သော ကုသမှုခံယူပါက ဤရောဂါ၏ အလားအလာသည် ယေဘုယျအားဖြင့် ကောင်းမွန်ပါသည်။ သို့သော်လည်း အကျိတ် သို့မဟုတ် ကုသမှုကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာနိုင်သော ရေရှည်ဆိုးကျိုးများကို စီမံခန့်ခွဲရန်အတွက် ရေရှည်စောင့်ကြည့်စစ်ဆေးမှုများ ပြုလုပ်ရန် လိုအပ်ပါသည်။

ရောဂါလက္ခဏာများ

ခရန်နီယိုဖရင်ဂျီယိုးမား၏ ရောဂါလက္ခဏာများသည် ပီကျူထရီနှင့် ဟိုက်ပိုသဲလမတ် ဂလင်းများအပြင် အမြင်အာရုံကြောများနှင့် ဦးနှောက်အပေါ် သက်ရောက်မှုရှိလာသောအခါ ဖြစ်ပေါ်လာသည့် ပြဿနာများနှင့် ဆက်စပ်နေသည်။ ကလေးငယ်များတွင် လူကြီးများထက် ကြီးထွားမှုနှင့် ဖွံ့ဖြိုးမှုအပေါ် ပိုမိုသိသာစွာ သက်ရောက်မှုရှိနိုင်သည်။ ကလေးရော လူကြီးပါ အမြင်အာရုံပြဿနာများ၊ အထူးသဖြင့် ဘေးဘက်မြင်ကွင်း (Peripheral vision) ပြဿနာများကို ခံစားရနိုင်ပါသည်။ သို့သော် ဤလက္ခဏာများသည် အခြားသော ဝေဒနာများနှင့် ဆင်တူနေနိုင်သဖြင့် ကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်သူများအနေဖြင့် ဤအကျိတ်ကြောင့်ဖြစ်သည်ဟု အမြန်ဆုံးခွဲခြားသိမြင်ရန် ခဲယဉ်းနိုင်ပါသည်။

ကလေးငယ်၏ ပီကျူထရီဂလင်းသည် ဟော်မုန်းဖြစ်စဉ်များစွာကို ထိန်းချုပ်ထားသည်။ ဤအကျိတ်၏ ဖိအားကြောင့် အောက်ပါအခြေအနေများ ဖြစ်ပေါ်လာနိုင်သည်-

• ကြီးထွားဟော်မုန်း (GH) ချို့တဲ့ခြင်း: ကလေးများ၏ ကြီးထွားမှုနှုန်းကို ထိခိုက်စေသည်။ လူကြီးများတွင် ဤဟော်မုန်းချို့တဲ့ပါက အားအင်နည်းခြင်း၊ နှလုံးပြဿနာများ၊ အရိုးပွခြင်း၊ ကြွက်သားအားနည်းခြင်းနှင့် LDL ကိုလက်စထရော မြင့်မားခြင်းတို့ကို ခံစားရနိုင်သည်။
• ဂိုနက်ဒိုထရိုပင် (Gonadotropin) ချို့တဲ့ခြင်း: လူပျို၊ အပျိုဖော်ဝင်မှု နောက်ကျခြင်းကို ဖြစ်စေသည်။ အမျိုးသမီးများတွင် ရာသီထိမ်ခြင်း (Amenorrhea) ဖြစ်နိုင်ပါသည်။
• အက်ဒရီနိုကော်တီကိုထရိုပစ် ဟော်မုန်း (ACTH) ချို့တဲ့ခြင်း: လူနာများအနေဖြင့် နုံးချိခြင်းနှင့် အားနည်းခြင်းတို့ကို ခံစားရမည်။ အခြားအခြေအနေများတွင် သွေးပေါင်ကျခြင်း၊ ကိုယ်အလေးချိန်ကျခြင်း၊ အစားအသောက်ပျက်ခြင်း၊ ကြွက်သားအားနည်းခြင်း၊ ပျို့ခြင်းနှင့် အန်ခြင်းတို့ ပါဝင်သည်။
• သိုင်းရွိုက်လှုံ့ဆော်ဟော်မုန်း (TSH) ချို့တဲ့ခြင်း: ရာသီမမှန်ခြင်း၊ ပင်ပန်းနွမ်းနယ်ခြင်းနှင့် မေ့လျော့တတ်ခြင်းတို့ ဖြစ်နိုင်ပါသည်။
• ဦးနှောက်ကြောင့်ဖြစ်သော ဆီးချိုပေါက်ရောဂါ (Central diabetes insipidus – CDI): ဤဝေဒနာရှင်များသည် အလွန်အမင်း ရေငတ်ခြင်းနှင့် ဆီးခဏခဏသွားခြင်းတို့ကို ခံစားရသည်။ ထို့အပြင် ရေဓာတ်ခမ်းခြောက်ခြင်း၊ နှလုံးခုန်မမှန်ခြင်း၊ ဖျားခြင်း၊ အရေပြားနှင့် အကျိအမြှေးပါးများ ခြောက်သွေ့ခြင်း၊ စိတ်ရှုပ်ထွေးခြင်းနှင့် အတက်ရောဂါတို့ ဖြစ်ပွားနိုင်ပါသည်။

ဤအကျိတ်သည် လူနာ သို့မဟုတ် ကလေး၏ ဟိုက်ပိုသဲလမတ် (Hypothalamus) ကို ဖိမိခြင်းကြောင့် အချို့သော ရောဂါဝေဒနာများနှင့် ဆက်စပ်နေသည်။ ဟိုက်ပိုသဲလမတ်သည် စိတ်ခံစားမှု၊ ဆာလောင်မှု၊ ရေငတ်မှု၊ အိပ်စက်မှုစက်ဝန်းနှင့် လိင်ပိုင်းဆိုင်ရာ လုပ်ဆောင်ချက်များကို ထိန်းညှိပေးသည်။ အကျိတ်ဖိအားကြောင့် အောက်ပါပြဿနာများ ဖြစ်ပေါ်လာနိုင်သည်-

• ဟိုက်ပိုသဲလမတ်ကြောင့် ဖြစ်သော အဝလွန်ခြင်း (Hypothalamic obesity): အစားအသောက် ဆင်ခြင်ခြင်း၊ လေ့ကျင့်ခန်း ပိုလုပ်ခြင်းနှင့် ကယ်လိုရီ လျှော့ချခြင်းများ ပြုလုပ်သော်လည်း ကိုယ်အလေးချိန် ဆက်လက်တက်နေခြင်းမျိုး ဖြစ်သည်။
• ဖရိုးလစ် ရောဂါစု (Froelich’s syndrome): အမြဲတမ်း ဆာလောင်နေခြင်းကြောင့် အဝလွန်ခြင်းကို ခံစားရလေ့ရှိသည်။ ကလေးများတွင် ပုံမှန်ထက် ကြီးထွားမှု နှေးကွေးနိုင်ပြီး အချို့မှာ ဉာဏ်ရည်ပြဿနာနှင့် အမြင်အာရုံ ချို့တဲ့မှုများ ကြုံတွေ့ရနိုင်သည်။
• ၂၄ နာရီ မပြည့်သော အိပ်စက်နိုးထမှုဆိုင်ရာ ရောဂါစု (Non-24-hour sleep wake syndrome): ဤရောဂါရှိသူများသည် ပုံမှန်အိပ်ချိန်ဇယားအတိုင်း မအိပ်စက်နိုင်ဘဲ အချို့မှာ ပြင်းထန်သော အိပ်စက်မှု ချို့တဲ့ခြင်းကို ခံစားရသည်။

ခရန်နီယိုဖရင်ဂျီယိုးမားများသည် အမြင်အာရုံကြောများနှင့် အလွန်နီးကပ်စွာ ဖြစ်ပေါ်လေ့ရှိသည်။ အကယ်၍ ထိုအာရုံကြောများအပေါ် ဖိအားသက်ရောက်ပါက အမြင်အာရုံ ပြဿနာများ သို့မဟုတ် ဘေးမြင်ကွင်း ပြဿနာများ ဖြစ်ပေါ်လာနိုင်ပါသည်။

အကြောင်းရင်းများ

သုတေသီများက ဤအကျိတ်များ ဖြစ်ပွားရသည့် အကြောင်းရင်းကို တိတိကျကျ မသိရှိသေးသော်လည်း၊ ပီကျူထရီဂလင်း ဖြစ်ပေါ်လာချိန်တွင် ပါဝင်ခဲ့သော ဆဲလ်များမှ အစပြုသည်ဟု ယူဆကြသည်။ ထိုဆဲလ်များသည် ပုံမှန်မဟုတ်သော ဆဲလ်များအဖြစ်သို့ ပြောင်းလဲသွားပြီး အဆမတန် ပွားများလာကာ အကျိတ်များအဖြစ်သို့ ဖွံ့ဖြိုးလာခြင်း ဖြစ်ပုံရသည်။

ဖြစ်နိုင်ခြေရှိသော အချက်များ

လက်ရှိတွင် ခရန်နီယိုဖရင်ဂျီယိုးမား ဖြစ်ပွားမှုကို ဖြစ်စေသော သို့မဟုတ် ဖြစ်နိုင်ခြေ မြင့်မားစေသော အချက်များကို အတည်ပြု ရှာဖွေနိုင်ခြင်း မရှိသေးပါ။