ဦးခေါင်းခွံအရိုးစောဆက်ခြင်း

အကျဉ်းချုပ်အကြောင်းအရာ

ကလေးငယ်၏ ဦးနှောက် အပြည့်အဝ မဖွံ့ဖြိုးမီ ဦးခေါင်းခွံ အရိုးများကို ဆက်သွယ်ပေးထားသည့် ဦးခေါင်းခွံ အဆက်များ (Cranial sutures) တစ်ခု သို့မဟုတ် တစ်ခုထက်ပို၍ စောစီးစွာ ဆက်သွားခြင်းကို Craniosynostosis (ဦးခေါင်းခွံအရိုးစောဆက်ခြင်း) ဟု ခေါ်ဆိုသည်။ ဤအဆက်များ စောစီးစွာ ပိတ်သွားခြင်းကြောင့် ကလေး၏ဦးခေါင်း ကြီးထွားလာသည်နှင့်အမျှ ပုံသဏ္ဌာန် မမှန်ခြင်းကို ဖြစ်စေသည်။ ပုံမှန်အခြေအနေတွင် မွေးကင်းစအရွယ်၌ ဦးခေါင်းခွံအဆက်များသည် ပျော့ပြောင်းနေပြီး ဦးနှောက်ဖွံ့ဖြိုးလာသည်နှင့်အမျှ ဦးခေါင်းခွံ ပြန့်ကားနိုင်ရန် အထောက်အကူပြုသည်။ ထိုအဆက်များ ဆုံရာနေရာကို ငယ်ထိပ် (Fontanel) ဟု ခေါ်ပြီး ဦးခေါင်းထိပ်ရှိ ပျော့သောနေရာ ဖြစ်သည်။ ဦးခေါင်းခွံတွင် ငယ်ထိပ်အချို့ရှိပြီး ရှေ့ငယ်ထိပ်သည် ကလေး၏ နဖူးနောက်ဘက် တည့်တည့်တွင် ရှိကာ အကြီးဆုံးဖြစ်သော နောက်ငယ်ထိပ်မှာ ဦးခေါင်းခွံ၏ နောက်ဘက်တွင် ရှိသည်။ ထို့အပြင် ဦးခေါင်းခွံ၏ ဘေးတစ်ဖက်စီတွင်လည်း သေးငယ်သော ငယ်ထိပ်နှစ်ခုစီ ရှိပါသည်။

ဦးခေါင်းခွံအဆက် တစ်ခုထက်ပို၍ စောစီးစွာ ဆက်သွားခြင်းကို Multiple suture craniosynostosis ဟု ခေါ်သည်။ မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ ရောဂါအချို့ကြောင့် ဖြစ်ပွားသော Craniosynostosis အမျိုးအစားကိုမူ Syndromic craniosynostosis ဟု ခေါ်ပြီး ၎င်းမှာ ဖြစ်ပွားမှု ရှားပါးသည်။

Craniosynostosis ကို ကုသရန်၊ ဦးခေါင်းပုံစံကို ပုံမှန်ပြန်ဖြစ်စေရန်နှင့် ဦးနှောက်ကြီးထွားမှုကို အားပေးရန်အတွက် ခွဲစိတ်ကုသမှုကို အသုံးပြုသည်။ စောစီးစွာ ရှာဖွေတွေ့ရှိပြီး ကုသမှုခံယူခြင်းက ကလေး၏ ဖွံ့ဖြိုးဆဲဦးနှောက်အတွက် ကြီးထွားရန် နေရာအလုံအလောက် ရရှိစေပါသည်။

ပြင်းထန်သော အခြေအနေများတွင် အာရုံကြောဆိုင်ရာ ထိခိုက်မှုများ ရှိနိုင်သော်လည်း၊ ကလေးအများစုမှာ ခွဲစိတ်မှုအပြီးတွင် ကျေနပ်ဖွယ်ကောင်းသော အလှအပဆိုင်ရာ ရလဒ်များနှင့် ပုံမှန်ဉာဏ်ရည် ဖွံ့ဖြိုးမှုကို ရရှိကြသည်။ ထို့ကြောင့် စောစီးစွာ သိရှိပြီး ကုသမှုခံယူရန်မှာ အလွန်အရေးကြီးပါသည်။

ရောဂါလက္ခဏာများ

ပုံမှန်အားဖြင့် မွေးရာပါ ဖြစ်သော်လည်း၊ Craniosynostosis ၏ လက္ခဏာများသည် ကလေး၏ ပထမလအနည်းငယ်အတွင်း ပိုမိုသိသာလာတတ်သည်။ ရောဂါလက္ခဏာနှင့် ပြင်းထန်မှုမှာ ဆက်သွားသော ဦးခေါင်းခွံအဆက် အရေအတွက်နှင့် ထိုသို့ဖြစ်ပွားချိန်တွင် ဦးနှောက်ဖွံ့ဖြိုးမှု အဆင့်တို့အပေါ်တွင် မူတည်သည်။ သတိပြုရမည့် လက္ခဏာများမှာ-

• ဦးခေါင်းခွံ ပုံသဏ္ဌာန်မမှန်ခြင်း (ထိခိုက်မိသော အဆက်နေရာပေါ်မူတည်၍ ပုံစံအမျိုးမျိုး ကွဲပြားနိုင်သည်)။
• ဦးခေါင်းခွံ ပုံစံ သိသိသာသာ ပြောင်းလဲလာခြင်းနှင့် ထိခိုက်မိသော အဆက်များတလျှောက်တွင် မြင့်တက်နေသော မာကျောသည့် အစွန်းကြောင်းများ ဖြစ်ပေါ်ခြင်း။

ဦးခေါင်းခွံအရိုးစောဆက်ခြင်း အမျိုးအစားများ

Craniosynostosis တွင် ပုံစံမတူသော အမျိုးအစားများစွာ ရှိသည်။ ဖြစ်ရပ်အများစုတွင် ဦးခေါင်းခွံအဆက် တစ်ခုသာ ဆက်သွားတတ်သော်လည်း၊ ရှုပ်ထွေးသော ဖြစ်ရပ်အချို့တွင် အဆက်အမြောက်အမြား ဆက်သွားတတ်သည်။ ဦးခေါင်းခွံအဆက် များစွာဆက်ခြင်း (Syndromic craniosynostosis) သည် များသောအားဖြင့် မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ ရောဂါများနှင့် ဆက်စပ်နေတတ်သည်။

ထိခိုက်မိသော အဆက်များအပေါ် မူတည်၍ အမျိုးအစားများကို အောက်ပါအတိုင်း ခွဲခြားထားပါသည်-

• Sagittal (Scaphocephaly): ဦးခေါင်းခွံ၏ ထိပ်ပိုင်း ရှေ့မှနောက်သို့ သွယ်တန်းနေသော အဆက် (Sagittal suture) စောစီးစွာ ဆက်သွားခြင်းဖြစ်ပြီး ဦးခေါင်းကို ရှည်မျောမျောနှင့် ကျဉ်းမြောင်းသော ပုံစံ ဖြစ်စေသည်။ ဤဦးခေါင်းပုံစံကို Scaphocephaly ဟု ခေါ်ပြီး ၎င်းသည် အဖြစ်အများဆုံး အမျိုးအစား ဖြစ်သည်။
• Coronal: နားတစ်ဖက်စီမှ ဦးခေါင်းထိပ်သို့ သွယ်တန်းနေသော အဆက်များ (Coronal sutures) အနက် တစ်ဖက်တည်း စောစီးစွာ ဆက်သွားခြင်းကြောင့် ထိခိုက်မိသောဘက်တွင် နဖူး ပြားသွားပြီး ကျန်တစ်ဖက်တွင် ဖောင်းထွက်လာတတ်သည်။ ထို့ပြင် ထိခိုက်မိသောဘက်ရှိ မျက်လုံးအိမ်မှာ မြင့်တက်နေပြီး နှာခေါင်းမှာလည်း စောင်းနေတတ်သည်။ အကယ်၍ Coronal suture နှစ်ဖက်လုံး ဆက်သွားပါက (Bicoronal) ဦးခေါင်းမှာ တိုပြီး ကျယ်ပြန့်သော ပုံစံဖြစ်ကာ နဖူးမှာ ရှေ့သို့ ငေါထွက်နေတတ်သည်။
• Metopic: နှာတံအပေါ်ပိုင်းမှ နဖူးအလယ်တည့်တည့်အတိုင်း ရှေ့ငယ်ထိပ်အထိ သွယ်တန်းနေသော အဆက်ဖြစ်သည်။ ၎င်းစောစီးစွာ ဆက်သွားပါက ဦးခေါင်းခွံ၏ နောက်ဘက်မှာ ကျယ်လာပြီး နဖူးမှာ တြိဂံပုံစံ ဖြစ်သွားသည်။ ဤဦးခေါင်းပုံစံကို Trigonocephaly ဟုလည်း ခေါ်သည်။
• Lambdoid: ရှားပါးသော အမျိုးအစားဖြစ်ပြီး ဦးခေါင်းနောက်ဘက်ရှိ အဆက် (Lambdoid suture) ကို ထိခိုက်စေသည်။ ၎င်းကြောင့် ကလေး၏ ဦးခေါင်းမှာ တစ်ဖက်တွင် ပြားနေခြင်း၊ နားတစ်ဖက်က ကျန်တစ်ဖက်ထက် မြင့်နေခြင်းနှင့် ဦးခေါင်းထိပ်မှာ တစ်ဖက်သို့ စောင်းနေခြင်းတို့ ဖြစ်နိုင်ပါသည်။

ဦးခေါင်းပုံစံမမှန်ခြင်းဆိုင်ရာ အခြားအကြောင်းရင်းများ

Craniosynostosis အပြင် ကလေးငယ်များတွင် ဦးခေါင်းပုံစံမမှန်ခြင်းကို ဖြစ်စေသော အခြားအချက်များလည်း ရှိသည်။ ဥပမာအားဖြင့် ဦးခေါင်းတစ်ဖက်တည်းကိုသာ အချိန်ကြာမြင့်စွာ ဖိအိပ်ခြင်းက ဦးခေါင်းနောက်ဘက် ပြားသွားခြင်းကို ဖြစ်စေနိုင်သည်။ ဤပြဿနာကို ဖြေရှင်းရန် အိပ်သည့်ပုံစံကို ပုံမှန်ပြောင်းလဲပေးခြင်း သို့မဟုတ် ပြင်းထန်ပါက ဦးခေါင်းပုံစံ ပြန်လည်ပြုပြင်ပေးသည့် ဦးထုပ်ဆောင်းခြင်း (Cranial orthosis) တို့ကို လုပ်ဆောင်နိုင်ပါသည်။

ကလေးအား ပုံမှန်စစ်ဆေးမှုများ ပြုလုပ်စဉ်တွင် ကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်သူသည် ကလေး၏ ဦးခေါင်းအရွယ်အစားနှင့် ပုံသဏ္ဌာန်ကို စောင့်ကြည့်စစ်ဆေးပါလိမ့်မည်။ အကယ်၍ သင့်ကလေး၏ ဦးခေါင်းပုံစံနှင့် ပတ်သက်၍ စိုးရိမ်မှုရှိပါက ကလေးအထူးကုဆရာဝန်နှင့် တိုင်ပင်ရန် အရေးကြီးပါသည်။

အကြောင်းရင်းများ

Craniosynostosis ဖြစ်ရသည့် အကြောင်းရင်းကို တိတိကျကျ မသိရသေးသော်လည်း၊ မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ ပြဿနာများကြောင့် ဖြစ်နိုင်ပါသည်။

• Nonsyndromic craniosynostosis: အဖြစ်အများဆုံး အမျိုးအစားဖြစ်ပြီး ဖြစ်စေသောအကြောင်းရင်းအတိအကျကို မသိနိုင်သော်လည်း မျိုးရိုးဗီဇနှင့် ပတ်ဝန်းကျင်ဆိုင်ရာ အချက်များ ပေါင်းစပ်မှုကြောင့် ဖြစ်နိုင်သည်ဟု ယူဆကြသည်။
• Syndromic craniosynostosis: Apert syndrome၊ Pfeiffer syndrome သို့မဟုတ် Crouzon syndrome ကဲ့သို့သော ကလေးငယ်၏ ဦးခေါင်းခွံကြီးထွားမှုကို အဟန့်အတားဖြစ်စေသည့် သီးခြားမျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ ပုံမှန်မဟုတ်မှုများကြောင့် ဖြစ်ပွားခြင်းဖြစ်သည်။ ဤရောဂါစုများတွင် အခြားသော ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ထူးခြားချက်များနှင့် ကျန်းမာရေးပြဿနာများလည်း မကြာခဏ တွဲဖက်ပါဝင်တတ်ပါသည်။

ရှားပါးသော အခြေအနေများတွင် ကိုယ်ဝန်ဆောင်စဉ်အတွင်း အောက်ပါအချက်များက ကလေးတွင် ဦးခေါင်းခွံအရိုးစောဆက်ခြင်း ဖြစ်နိုင်ခြေကို မြင့်တက်စေနိုင်သည်-

• Clomiphene citrate ကဲ့သို့သော သားသမီးရရှိရန် အသုံးပြုသည့် ဆေးဝါးများ။
• ကိုယ်ဝန်ဆောင်စဉ်အတွင်း သိုင်းရွိုက်ရောဂါ (Maternal thyroid disease) ခံစားရခြင်း။