မုန့်ချိုအိတ် နူရိုအင်းဒိုခရိုင်း အကျိတ်

အကျဉ်းချုပ်အကြောင်းအရာ

မုန့်ချိုအိတ် နူရိုအင်းဒိုခရိုင်း အကျိတ် (အိုက်လက်ဆဲလ် ကျိတ်ဟုလည်း ခေါ်သည်) ဆိုသည်မှာ မုန့်ချိုအိတ် တစ်ရှူးများတွင် ဖြစ်ပေါပြီး ဟော်မုန်းထုတ်လုပ်ပေးသော ရှားပါးသည့် အကျိတ်အမျိုးအစားဖြစ်ပါသည်၊၊ မုန့်ချိုအိတ်သည် ကျောရိုး၏အရှေ့နှင့် အစာအိမ်၏နောက်ဘက်တွင် တည်ရှိသော ဂလင်းတစ်ခုဖြစ်ပါသည်၊၊ ၎င်းသည် အစာများကို ချေဖျက်ရန် အင်ဇိုင်းများ ထုတ်လုပ်ပေးခြင်းနှင့် သွေးတွင်းသကြားဓာတ်ပမာဏကို ထိန်းညှိပေးခြင်းဖြင့် အစာခြေစနစ်တွင် အရေးပါသော အခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်ပါသည်၊၊

မုန့်ချိုအိတ် နူရိုအင်းဒိုခရိုင်း ကျိတ်သည် ကင်ဆာမဟုတ်သော အကျိတ် (Benign) သို့မဟုတ် ကင်ဆာကျိတ် (Malignant) ဖြစ်နိုင်ပါသည်၊၊ အမျိုးအစား နှစ်ခုလုံးသည် ကြီးမားသော ကျန်းမာရေး ပြဿနာများကို ဖြစ်စေနိုင်ပါသည်၊၊ မုန့်ချိုအိတ် နူရိုအင်းဒိုခရိုင်း ကျိတ်သည် ကင်ဆာဖြစ်ပါက ၎င်းကို မုန့်ချိုအိတ် အင်းဒိုခရိုင်း ကင်ဆာ (Islet cell carcinoma) ဟု ခေါ်ဆိုပါသည်၊၊

မုန့်ချိုအိတ် နူရိုအင်းဒိုခရိုင်း ကျိတ်များအတွက် ကုသမှု နည်းလမ်းများမှာ ခွဲစိတ်ခြင်း၊ ပက်တိုက် ရီဆက်ပတာ ရေဒီယိုနျူကလစ် ကုထုံး (Peptide receptor radionuclide therapy)၊ ပစ်မှတ်ထား ကုထုံး (Targeted therapy)၊ ရေဒီယိုကြိမ်နှုန်းဖြင့် အကျိတ်ဖျက်ဆီးခြင်း (Radiofrequency ablation) နှင့် ကီမိုဆေးသွင်း ကုသခြင်းတို့ ဖြစ်ပါသည်၊၊

မုန့်ချိုအိတ် နူရိုအင်းဒိုခရိုင်း ကျိတ်များကို အမျိုးအစားခွဲခြားခြင်း

• ဟော်မုန်းမထုတ်သော မုန့်ချိုအိတ် အကျိတ် (Non-functional pancreatic NET)။ ။ဟော်မုန်းများ ပိုလျှံစွာ ထုတ်လုပ်ခြင်းမရှိသော အကျိတ်ဖြစ်ပြီး ပုံမှန်အားဖြင့် အကျိတ်အရွယ်အစား ကြီးမားလာပြီး အနီးနားရှိ တစ်ရှူးများကို ဖိမိသည့်အချိန်မှသာ ရောဂါလက္ခဏာများ ပြလေ့ရှိပါသည်၊၊
• ဟော်မုန်းထုတ်သော မုန့်ချိုအိတ် အကျိတ် (Functional pancreatic NET)။ ။ဟော်မုန်းများကို ပမာဏအလွန်အမင်း ထုတ်လုပ်ပေးသော အကျိတ်ဖြစ်ပါသည်၊၊ ရောဂါလက္ခဏာများသည် ၎င်းထုတ်လုပ်လိုက်သော ဟော်မုန်းအမျိုးအစားပေါ်တွင် မူတည်ပါသည်၊၊ ဟော်မုန်းထုတ်သော အကျိတ်များတွင် အောက်ပါတို့ ပါဝင်ပါသည်၊၊
  • ဂတ်စထရင်နိုးမား (Gastrinoma)။ ။ အစာခြေရာတွင် အသုံးပြုသော ဂတ်စထရင် (Gastrin) ဟော်မုန်း ထုတ်လုပ်သည့် ဆဲလ်များတွင် ဖြစ်ပေါ်သည့် အကျိတ်ဖြစ်ပါသည်၊၊
  • အင်ဆူလင်နိုးမား (Insulinoma)။ ။ အင်ဆူလင် ဟော်မုန်းများကို အလွန်အမင်း ထုတ်လုပ်သော အကျိတ်ဖြစ်ပြီး သွေးတွင်းသကြားဓာတ် နည်းပါးခြင်း (Hypoglycemia) ကို ဖြစ်စေပါသည်၊၊
  • ဂလူကာဂွန်နိုးမား (Glucagonoma)။ ။ ဂလူကာဂွန် (Glucagon) ဟော်မုန်းများကို အလွန်အမင်း ထုတ်လုပ်သော အကျိတ်ဖြစ်ပြီး သွေးတွင်းသကြားဓာတ် မြင့်မားခြင်း (Hyperglycemia) ကို ဖြစ်စေပါသည်၊၊ ဂလူကာဂွန်သည် သွေးတွင်းသကြားဓာတ်ပမာဏကို ထိန်းညှိရန် အင်ဆူလင်နှင့်အတူ လုပ်ဆောင်ပေးသော ဟော်မုန်းဖြစ်ပါသည်၊၊

ရောဂါလက္ခဏာများ

ဟော်မုန်းမထုတ်သော မုန့်ချိုအိတ် အကျိတ်

ဤအမျိုးအစားနှင့် ဆက်စပ်နေသော လက္ခဏာများသည် အကျိတ်၏ အရွယ်အစားပေါ်တွင်သာ လုံးဝမူတည်ပါသည်၊၊ ခံစားရနိုင်သော လက္ခဏာများမှာ-

• မျက်လုံးနှင့် အရေပြားများ ဝါခြင်း (အသားဝါခြင်း)
• ဗိုက်နာခြင်း
• ဝမ်းလျှောခြင်း
• ပျို့အန်ခြင်း
• အစာစားချင်စိတ် လျော့နည်းခြင်း
• အကြောင်းရင်းမရှိဘဲ ကိုယ်အလေးချိန် ကျဆင်းခြင်း

ဟော်မုန်းထုတ်သော မုန့်ချိုအိတ် အကျိတ်

လက္ခဏာများသည် ၎င်းတို့ ထုတ်လုပ်သော ဟော်မုန်းအပေါ် မူတည်ပါသည်၊၊ ခံစားရနိုင်သော လက္ခဏာများမှာ-

• ဂတ်စထရင်နိုးမား (Gastrinoma)
  • ဗိုက်နာခြင်း
  • ရင်ပူခြင်း
  • ဝမ်းလျှောခြင်း
• အင်ဆူလင်နိုးမား (Insulinoma)
• သွေးတွင်းသကြားဓာတ် နည်းပါးခြင်း
• အားနည်းခြင်းနှင့် နုံးချိခြင်း
• နှလုံးခုန် မြန်လာခြင်း
• စိတ်ရှုပ်ထွေးခြင်း
• သတိလစ်ခြင်း
• အမြင်အာရုံ ဝေဝါးခြင်း
• ဂလူကာဂွန်နိုးမား (Glucagonoma)
• အရေပြားပေါ်တွင် အနီဖုများ ထွက်ခြင်း
• အကြောင်းရင်းမရှိဘဲ ကိုယ်အလေးချိန် ကျဆင်းခြင်း
• ပါးစပ်တစ်ဝိုက် နာကျင်ခြင်း
• ဆီးခဏခဏ သွားခြင်း
• ဝမ်းလျှောခြင်း

ဖြစ်ပွားရသောအကြောင်းရင်းများ

မုန့်ချိုအိတ် နူရိုအင်းဒိုခရိုင်း ကျိတ် (NETs) အများစု ဖြစ်ပွားရသည့် တိကျသော အကြောင်းရင်းကို မသိရှိရသေးသော်လည်း သုတေသီများက ဤအခြေအနေ ဖြစ်ပွားနိုင်ခြေကို မြင့်မားစေသည့် အချက်အလက်များစွာကို ဖော်ထုတ်နိုင်ခဲ့ပါသည်၊၊

မုန့်ချိုအိတ်အတွင်းရှိ ဟော်မုန်းထုတ်ပေးသော အိုက်လက်ဆဲလ်များ၏ ဒီအန်အေ (DNA) တွင် ပြောင်းလဲမှုများ ဖြစ်ပေါ်လာသည့်အခါ မုန့်ချိုအိတ် နူရိုအင်းဒိုခရိုင်း ကျိတ်များ ဖြစ်လာပါသည်၊၊ ဤသို့ ဒီအန်အေ ညွှန်ကြားချက်များ ပြောင်းလဲသွားခြင်းကြောင့် မျိုးဗီဇဗီဇပြောင်းလဲမှုများ (Genetic mutations) ဖြစ်ပေါ်လာပါသည်၊၊ ထိုဆဲလ်များသည် ထိန်းချုပ်မရဘဲ စတင်ပွားများလာပြီး နောက်ဆုံးတွင် ကင်ဆာဆဲလ်များ စုစည်းနေသော အကျိတ်တစ်ခု ဖြစ်ပေါ်လာခြင်း ဖြစ်ပါသည်၊၊

ဖြစ်နိုင်ခြေရှိသောအချက်များ

အောက်ပါ အချက်အလက်များသည် မုန့်ချိုအိတ် နူရိုအင်းဒိုခရိုင်း ကျိတ်များ ဖြစ်ပွားနိုင်ခြေ မြင့်မားခြင်းနှင့် ဆက်စပ်နေပါသည်၊၊

• လိင် – အမျိုးသမီးများထက် အမျိုးသားများတွင် ဤအကျိတ်များ ဖြစ်ပွားမှု သိသိသာသာ ပိုမိုများပြားပါသည်၊၊
• မိသားစု ရာဇဝင် – မိသားစုဝင် တစ်ဦးဦးတွင် မုန့်ချိုအိတ် နူရိုအင်းဒိုခရိုင်း ကျိတ် ဖြစ်ဖူးပါက ဖြစ်နိုင်ခြေ မြင့်မားပါသည်၊၊
• မျိုးရိုးလိုက်သော မျိုးဗီဇဆိုင်ရာ ရောဂါစုများ – အချို့သော မုန့်ချိုအိတ် အကျိတ်များသည် အောက်ပါ မျိုးရိုးလိုက် ရောဂါစုများနှင့် ဆက်စပ်နေနိုင်ပါသည်၊၊
• ပထမအမျိုးအစား ဟော်မုန်းအကျိတ်အများအပြားဖြစ်ပွားသောရောဂါ။ ။၎င်းသည် ရှားပါးသော မျိုးဗီဇရောဂါဖြစ်ပြီး MEN1 မျိုးဗီဇ ပြောင်းလဲမှုကြောင့် အဖြစ်များပါသည်၊၊ ဤရောဂါစုသည် ပါရာသိုင်းရွိုက်၊ ပီကျူထရီဂလင်းနှင့် မုန့်ချိုအိတ်ရှိ အိုက်လက်ဆဲလ်များကို ထိခိုက်စေနိုင်ပါသည်၊၊ ဤအကျိတ်များသည် များသောအားဖြင့် ငယ်ရွယ်စဉ်တွင် ဖြစ်ပေါ်လေ့ရှိပြီး များသောအားဖြင့် ဟော်မုန်းမထုတ်သော အမျိုးအစားများ ဖြစ်ကြပါသည်၊၊
• ဗွန်ဟစ်ပယ်လင်ဒေါ ရောဂါ (Von Hippel-Lindau disease)။ ။ VHL မျိုးဗီဇ ပြောင်းလဲမှုကြောင့် ဖြစ်ပွားပြီး မုန့်ချိုအိတ် အကျိတ် အနည်းငယ်သည် ငယ်ရွယ်စဉ် (အသက် ၂၀ ခန့်) တွင်ပင် ဖြစ်ပေါ်နိုင်ပါသည်၊၊ ဤအကျိတ်များသည် များသောအားဖြင့် ကြီးထွားမှု နှေးကွေးပြီး ဟော်မုန်းထုတ်လွှတ်ခြင်း မရှိကြပါ၊၊
• ပထမအမျိုးအစား အာရုံကြောအကျိတ်ဖြစ်ပွားသောရောဂါ။ ။ ဗွန်ရက်ကလင်ဟောင်စန် (Von Recklinghausen’s disease) ဟုလည်း ခေါ်ဆိုပြီး NF1 မျိုးဗီဇ ပြောင်းလဲမှုကြောင့် ဖြစ်ပွားသော မျိုးဗီဇရောဂါ ဖြစ်ပါသည်၊၊ ဤရောဂါစုရှိသူများသည် မုန့်ချိုအိတ် အကျိတ် ဖြစ်ပွားနိုင်ခြေ ပိုများပါသည်၊၊