ရင်ခေါင်းပိုင်း သွေးလွှတ်ကြောမကြီး ဖောင်းကြွခြင်း

အကျဉ်းချုပ်အကြောင်းအရာ

ရင်ခေါင်းပိုင်း သွေးလွှတ်ကြောမကြီး ဖောင်းကြွခြင်း ဆိုသည်မှာ သွေးစီးဆင်းမှုဖြစ်ပေါ်နေစဉ်အတွင်း သွေးလွှတ်ကြောမကြီးနံရံ အားနည်းလာပြီး ပုံမှန်မဟုတ်ဘဲ ကျယ်လာခြင်း သို့မဟုတ် ဖောင်းထွက်လာခြင်းဖြစ်သည်။ သွေးကြောသည် သိသိသာသာ ကြီးမားလာသောအခါ သွေးလွှတ်ကြောဖောင်းကြွခြင်း (Aneurysm) ဖြစ်ပေါ်လာသည်။ ၎င်းသည် အသက်အန္တရာယ်ရှိနိုင်သည်။

အေအော်တာ (Aorta) သည် ခန္ဓာကိုယ်တွင် အကြီးဆုံးသော သွေးလွှတ်ကြောမကြီး ဖြစ်ပြီး အောက်ဆီဂျင်ကြွယ်ဝသောသွေးများကို နှလုံးမှတစ်ဆင့် ခန္ဓာကိုယ်အနှံ့သို့ ပို့ဆောင်ပေးသော သွေးလွှတ်ကြောဖြစ်သည်။ အေအော်တာတွင် သွေးလွှတ်ကြောဖောင်းကြွခြင်း ဖြစ်ပေါ်လာသောအခါ ပြင်းထန်သော ကျန်းမာရေးအန္တရာယ်ကို ဖြစ်စေနိုင်သည်။ ရင်ခေါင်းပိုင်းသွေးလွှတ်ကြောမကြီး ဖောင်းကြွခြင်း၏ နောက်ဆက်တွဲပြဿနာများတွင် သွေးလွှတ်ကြောမကြီး ပေါက်ထွက်ခြင်း သို့မဟုတ် သွေးလွှတ်ကြောနံရံအလွှာများကြားတွင် ကွဲအက်ခြင်း (Aortic dissection) တို့ ပါဝင်သည်။ ပေါက်ထွက်ခြင်း သို့မဟုတ် ကွဲအက်ခြင်းတို့သည် ရုတ်တရက် သေဆုံးခြင်းကို ဖြစ်စေနိုင်သည်။

ရင်ခေါင်းပိုင်းသွေးလွှတ်ကြောမကြီး ဖောင်းကြွခြင်းသည် ဝမ်းဗိုက်ပိုင်းသွေးလွှတ်ကြောမကြီး ဖောင်းကြွခြင်းထက် အဖြစ်နည်းသည်။ အချိန်မီ ရောဂါရှာဖွေတွေ့ရှိပါက များသောအားဖြင့် ခွဲစိတ်မှု သို့မဟုတ် အခြားထိခိုက်မှုနည်းသော နည်းလမ်းများဖြင့် ကုသနိုင်သည်။ ကုသမှုအမျိုးအစားကို ရင်ခေါင်းပိုင်းသွေးလွှတ်ကြောမကြီး ဖောင်းကြွရခြင်းအကြောင်းရင်း၊ အရွယ်အစားနှင့် ကြီးထွားနှုန်းတို့အပေါ် မူတည်၍ ဆုံးဖြတ်သည်။

ရောဂါလက္ခဏာများ

ရင်ခေါင်းပိုင်းသွေးလွှတ်ကြောမကြီး ဖောင်းကြွခြင်းသည် လက္ခဏာပြခဲပြီး ဖြည်းညှင်းစွာ ကြီးထွားလာတတ်သောကြောင့် သတိမထားမိဘဲ နေနိုင်ပါသည်။ အချို့သော သွေးလွှတ်ကြောဖောင်းကြွမှုများသည် အချိန်ကြာလာသည်နှင့်အမျှ ကြီးလာနိုင်သော်လည်း အများစုမှာ အစပိုင်းတွင် သေးငယ်သောကြောင့် ရောဂါရှာဖွေရန် ခက်ခဲနိုင်သည်။ ရင်ခေါင်းပိုင်းသွေးလွှတ်ကြောမကြီး ဖောင်းကြွနေသူများ၏ ထက်ဝက်ခန့်တွင်သာ လက္ခဏာများ ပြသတတ်သည်။ ဖြစ်နိုင်ခြေရှိသော သတိပေးလက္ခဏာများတွင် အောက်ပါတို့ပါဝင်သည်၊

• ရင်ဘတ် သို့မဟုတ် ကျောတွင် နာကျင်ခြင်း
• ချောင်းဆိုးခြင်း
• အသံဝင်ခြင်း
• အသက်ရှူမဝခြင်း

အချို့သော သွေးလွှတ်ကြောဖောင်းကြွမှုများသည် ဘယ်သောအခါမှ ပေါက်ထွက်ခြင်း သို့မဟုတ် ကွဲအက်ခြင်း မရှိနိုင်ပါ။ အကယ်၍ ပေါက်ထွက်ခြင်း သို့မဟုတ် ကွဲအက်ခြင်း ဖြစ်ပေါ်ပါက အတွေ့ရများသော လက္ခဏာများမှာ၊

• မေးရိုး၊ လည်ပင်းနှင့် ကျောအထက်ပိုင်းတွင် နာကျင်ခြင်း
• အသက်ရှူရ ခက်ခဲခြင်း
• သွေးဖိအားကျခြင်း
• သတိလစ်ခြင်း
• အသက်ရှူမဝခြင်း
• အစာမျိုရ ခက်ခဲခြင်း

သွေးလွှတ်ကြောမကြီးနံရံ ကွဲအက်ခြင်း သို့မဟုတ် သွေးလွှတ်ကြောဖောင်းကြွမှု ပေါက်ထွက်ခြင်းသည် အရေးပေါ်ကျန်းမာရေးအခြေအနေဖြစ်သည်။ အကယ်၍ ကွဲအက်ခြင်း သို့မဟုတ် ပေါက်ထွက်ခြင်းဖြစ်သည်ဟု သံသယရှိပါက ဆေးဘက်ဆိုင်ရာ အကူအညီကို ချက်ချင်းရယူပါ။ အကယ်၍ လက္ခဏာတစ်စုံတစ်ရာကို ဆက်တိုက်ခံစားနေရပါက မှန်ကန်သော ရောဂါရှာဖွေမှုနှင့် ကုသမှုများအတွက် ကျန်းမာရေးကျွမ်းကျင်သူနှင့် တိုင်ပင်ဆွေးနွေးရန် အကြံပြုလိုပါသည်။ ရင်ခေါင်းပိုင်းသွေးလွှတ်ကြောမကြီး ဖောင်းကြွခြင်းကို မကုသဘဲထားပါက အသက်ဆုံးရှုံးသည်အထိ ဖြစ်နိုင်သည်။

အကြောင်းရင်းများ

ရင်ခေါင်းပိုင်းသွေးလွှတ်ကြောမကြီး ဖောင်းကြွခြင်းသည် ရင်ဘတ်အတွင်း ဖြစ်ပေါ်သော သွေးလွှတ်ကြောဖောင်းကြွခြင်း အမျိုးအစားတစ်ခုဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် အေအော်တာအတွင်း သွေးများညှစ်ထုတ်နေစဉ်အတွင်း သွေးလွှတ်ကြောနံရံ အားနည်းလာပြီး ပုံမှန်မဟုတ်ဘဲ ဖောင်းထွက်လာခြင်းကြောင့် ဖြစ်ပွားခြင်းဖြစ်သည်။ သွေးလွှတ်ကြောဖောင်းကြွခြင်းသည် ရင်ခေါင်းပိုင်းအေအော်တာ၏ မည်သည့်နေရာတွင်မဆို ဖြစ်ပေါ်နိုင်ပြီး နှလုံးအနီး၊ အေအော်တာအကွေးနေရာ (Aortic arch) နှင့် အောက်ဘက်ပိုင်းတို့တွင်လည်း ဖြစ်နိုင်သည်။

အေအော်တာ ဖောင်းထွက်ခြင်း သို့မဟုတ် ပူဖောင်းကဲ့သို့ ဖြစ်ခြင်းကို ပုံသဏ္ဌာန်တူဖောင်းကြွခြင်း (Fusiform) နှင့် အိတ်ကဲ့သို့ဖောင်းကြွခြင်း (Saccular) ဟု ခွဲခြားနိုင်သည်။ ပုံသဏ္ဌာန်တူဖောင်းကြွခြင်းသည် အေအော်တာ၏ တစ်လျှောက်လုံးတွင် ပုံသဏ္ဌာန်ညီညီညာညာ ဖောင်းထွက်နေခြင်းဖြစ်သည်။ အိတ်ကဲ့သို့ဖောင်းကြွခြင်းတွင်မူ အေအော်တာနံရံ၏ အားနည်းသောနေရာ တစ်ဖက်တစ်ချက်တွင်သာ ပုံမမှန်သော ပူဖောင်းငယ်လေးကဲ့သို့ ဖြစ်ပေါ်နေခြင်းဖြစ်သည်။

နှလုံးမှ ဝမ်းဗိုက်သို့ ဆက်သွယ်ထားသော ခန္ဓာကိုယ်၏ အကြီးဆုံးသွေးလွှတ်ကြောမကြီးဖြစ်သည့် အေအော်တာသည် ၎င်း၏တစ်လျှောက် မည်သည့်နေရာတွင်မဆို သွေးလွှတ်ကြောဖောင်းကြွမှု ဖြစ်ပေါ်နိုင်ခြေရှိသည်။ ရင်ခေါင်းအတွင်းရှိ အေအော်တာ (Thoracic aorta) ၏ နှလုံးအနီးနေရာ၊ အေအော်တာအကွေးနှင့် ရင်ခေါင်းပိုင်းအောက်ဘက်တို့တွင် ဖြစ်ပွားနိုင်သည်။ ဝမ်းဗိုက်ပိုင်းသွေးလွှတ်ကြောဖောင်းကြွခြင်း (Abdominal aortic aneurysm) ဆိုသည်မှာ ဝမ်းဗိုက်ကို ဖြတ်သန်းသွားသော အေအော်တာအပိုင်းတွင် ဖြစ်ပေါ်သော အခြားအမျိုးအစားတစ်ခုဖြစ်သည်။ ထို့အပြင် ရင်ခေါင်းနှင့် ဝမ်းဗိုက် နှစ်နေရာလုံးကို ဖြတ်သန်းသွားသော အေအော်တာအပိုင်းတွင် ဖြစ်ပေါ်ခြင်းကိုမူ ရင်ခေါင်းနှင့်ဝမ်းဗိုက်ပိုင်းဆိုင်ရာ သွေးလွှတ်ကြောဖောင်းကြွခြင်း (Thoracoabdominal aortic aneurysm) ဟု ခေါ်ဆိုသည်။

ရင်ခေါင်းပိုင်းသွေးလွှတ်ကြောမကြီး ဖောင်းကြွခြင်းကို အောက်ပါအချက်များအပါအဝင် အကြောင်းရင်း အမျိုးမျိုးကြောင့် ဖြစ်ပေါ်နိုင်သည်၊

• သွေးလွှတ်ကြောနံရံအတွင်း အဆီစုပြီး ကျဉ်းလာခြင်း (Atherosclerosis)၊ ရင်ခေါင်းပိုင်းသွေးလွှတ်ကြောမကြီး ဖောင်းကြွခြင်းသည် လူကြီးပိုင်းများတွင် အဖြစ်များသော သွေးလွှတ်ကြောနံရံအတွင်း အဆီစုခြင်းကြောင့် ဖြစ်ပေါ်တတ်သည်။ သွေးလွှတ်ကြောနံရံများတွင် စေးကပ်သော အရာများ စုပုံလာပြီး အချိန်ကြာလာသည်နှင့်အမျှ အေအော်တာကို တောင့်တင်းစေပြီး အားနည်းစေသည်။ ပုံမှန်အားဖြင့် သွေးလွှတ်ကြောများ၏ အတွင်းပိုင်းသည် ချောမွေ့သော်လည်း အသက်ကြီးလာသည်နှင့်အမျှ သွေးလွှတ်ကြောနံရံတွင် အဆီများ စုပုံလာနိုင်သည်။ သွေးတိုးခြင်းနှင့် ကိုလက်စထရော မြင့်မားခြင်းတို့သည် ဤအခြေအနေဖြစ်နိုင်ခြေကို တိုးစေသည်။
• မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ အခြေအနေများ၊ လူငယ်များတွင် ဖြစ်ပွားသော သွေးလွှတ်ကြောဖောင်းကြွခြင်းမှာ များသောအားဖြင့် မျိုးရိုးလိုက်ခြင်းကြောင့် ဖြစ်သည်။ အချို့သော ရောဂါများသည် အေအော်တာနံရံအလွှာများကို ပျက်စီးစေပြီး ရင်ခေါင်းပိုင်းသွေးလွှတ်ကြောမကြီး ဖောင်းကြွနိုင်ခြေကို မြင့်တက်စေသည်။ မျိုးရိုးလိုက်သော တစ်ရှူးဆိုင်ရာရောဂါများဖြစ်သည့် မာဖန်ရောဂါစု (Marfan syndrome) နှင့် လိုးဝီဒီးစ်ရောဂါစု (Loeys-Dietz syndrome) တို့မှာ ဥပမာများဖြစ်သည်။ ခန္ဓာကိုယ်ရှိ တစ်ရှူးများကို ထိခိုက်စေသည့် မျိုးရိုးလိုက်ရောဂါဖြစ်သော မာဖန်ရောဂါစုသည် အေအော်တာနံရံကို အားနည်းစေနိုင်သည်။
• သွေးကြောရောင်ရမ်းခြင်း၊ သွေးကြောရောင်ရမ်းသည့် ရောဂါများဖြစ်သည့် Giant cell arteritis နှင့် Takayasu arteritis တို့သည် ရင်ခေါင်းပိုင်းသွေးလွှတ်ကြောမကြီး ဖောင်းကြွခြင်းနှင့် ဆက်စပ်နေသည်။
• ပုံမှန်မဟုတ်သော အေအော်တာအဆို့ရှင်၊ အေအော်တာအဆို့ရှင်တွင် အဖတ်သုံးခုအစား နှစ်ခုသာပါရှိပြီး မွေးဖွားလာသူများ (Bicuspid aortic valve) သည် ရင်ခေါင်းပိုင်းသွေးလွှတ်ကြောဖောင်းကြွခြင်း ဖြစ်နိုင်ခြေ ပိုများသည်။ အေအော်တာအဆို့ရှင်သည် နှလုံး၏ အောက်ဘက်ဘယ်ဘက်အခန်းနှင့် အေအော်တာကို ဆက်သွယ်ပေးထားသည်။
• မကုသဘဲထားသော ပိုးဝင်ခြင်းများ၊ ဆစ်ဖလစ် သို့မဟုတ် ဆယ်လ်မိုနဲလားကဲ့သို့သော မကုသဘဲထားသည့် ပိုးဝင်ခြင်းများသည် ရင်ခေါင်းပိုင်းသွေးလွှတ်ကြောမကြီး ဖောင်းကြွခြင်းကို ဖြစ်စေနိုင်သည်။
• ထိခိုက်ဒဏ်ရာရခြင်း၊ ပြင်းထန်စွာ ပြုတ်ကျခြင်း သို့မဟုတ် ကားအက်စီးဒင့်ဖြစ်ခြင်းကဲ့သို့သော ထိခိုက်ဒဏ်ရာများကြောင့် ရင်ခေါင်းပိုင်းသွေးလွှတ်ကြောမကြီး ဖောင်းကြွခြင်း ဖြစ်ပေါ်နိုင်သည်။

အေအော်တာ အရေးပေါ်အခြေအနေများ

သွေးလွှတ်ကြောမကြီးနံရံ ကွဲအက်ခြင်း (Aortic dissection) ဆိုသည်မှာ ခန္ဓာကိုယ်၏ အကြီးဆုံးသွေးလွှတ်ကြောဖြစ်သော အေအော်တာ၏ နံရံအလွှာများ ကွဲအက်ပြီး တစ်ခုနှင့်တစ်ခု ကွာထွက်သွားသည့် ပြင်းထန်သော ဆေးဘက်ဆိုင်ရာ အခြေအနေတစ်ခုဖြစ်သည်။ သွေးလွှတ်ကြောဖောင်းကြွနေခြင်းက သွေးလွှတ်ကြောနံရံကွဲအက်နိုင်ခြေကို မြင့်တက်စေသော်လည်း ပုံမှန်အရွယ်အစားရှိသော သွေးလွှတ်ကြောရှိသူများတွင်လည်း ဖြစ်ပွားနိုင်သည်။

သွေးလွှတ်ကြောနံရံကွဲအက်ခြင်း၏ လက္ခဏာများသည် ရုတ်တရက်နှင့် ပြင်းထန်နိုင်ပြီး ရင်ဘတ် သို့မဟုတ် ကျောအထက်ပိုင်းတွင် ပြင်းထန်သော၊ စူးရှသော၊ ဆုတ်ဖြဲခံရသကဲ့သို့ နာကျင်မှုကို ဖြစ်စေသည်။ သို့သော် အချို့သောအခြေအနေများတွင် သိသာထင်ရှားသော လက္ခဏာများ မပြဘဲလည်း ရှိနေနိုင်သည်။

သွေးတိုးခြင်းသည် သွေးလွှတ်ကြောနံရံကွဲအက်ခြင်းအတွက် အဖြစ်များသော အန္တရာယ်တစ်ခုဖြစ်သည်၊ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် သွေးစီးဆင်းမှုနှုန်း မြင့်မားလာခြင်းက အေအော်တာနံရံအလွှာများကို ကွာထွက်သွားအောင် တွန်းအားပေးနိုင်သောကြောင့်ဖြစ်သည်။ အကယ်၍ မကုသဘဲထားပါက သွေးလွှတ်ကြောနံရံကွဲအက်ခြင်းသည် အေအော်တာကို အားနည်းစေပြီး ရင်ခေါင်းပိုင်းသွေးလွှတ်ကြောမကြီး ဖောင်းကြွလာစေသည်။ အေအော်တာ၏ အားနည်းသောနေရာသည် ပူဖောင်းကဲ့သို့ ဖောင်းထွက်လာပြီး ဆန့်ထွက်လာနိုင်ကာ အသက်အန္တရာယ်ရှိသော ပေါက်ထွက်မှုဖြစ်နိုင်ခြေကို ဖြစ်စေသည်။

အကယ်၍ သင်သည် ရင်ခေါင်းပိုင်းသွေးလွှတ်ကြောမကြီး ဖောင်းကြွခြင်း သို့မဟုတ် သွေးလွှတ်ကြောနံရံကွဲအက်ခြင်း၏ လက္ခဏာတစ်စုံတစ်ရာ ခံစားရပါက ကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်သူအား နှောင့်နှေးကြန့်ကြာမှုမရှိဘဲ အသိပေးရန် အလွန်အရေးကြီးပါသည်။ ဤကျန်းမာရေးအခြေအနေများကို မကုသဘဲထားပါက အသက်အန္တရာယ်ရှိနိုင်ပြီး သေဆုံးစေနိုင်သော ပေါက်ထွက်မှုများ ဖြစ်ပေါ်နိုင်သည်။ ထို့ကြောင့် ပြင်းထန်သော နောက်ဆက်တွဲပြဿနာများကို လျှော့ချရန်အတွက် ဆေးဘက်ဆိုင်ရာ အကူအညီကို ချက်ချင်းရယူရန် အလွန်အရေးကြီးပါသည်။

ဖြစ်နိုင်ခြေရှိသော အချက်များ

ရင်ခေါင်းပိုင်းသွေးလွှတ်ကြောမကြီး ဖောင်းကြွခြင်းနှင့် ဆက်စပ်နေသော ဖြစ်နိုင်ခြေရှိသော အချက်များစွာရှိပြီး ၎င်းတို့တွင် အောက်ပါတို့ပါဝင်သည်၊

• အသက်အရွယ်၊ ရင်ခေါင်းပိုင်းသွေးလွှတ်ကြောမကြီး ဖောင်းကြွခြင်းသည် အသက် ၆၅ နှစ်ကျော်သော လူကြီးများတွင် အဖြစ်အများဆုံးဖြစ်သည်။ အသက်ကြီးလာသည်နှင့်အမျှ ဖြစ်နိုင်ခြေမှာလည်း များသောအားဖြင့် မြင့်တက်လာတတ်သည်။
• မိသားစုရာဇဝင်၊ မကြာသေးမီက လေ့လာမှုများအရ သွေးလွှတ်ကြောဖောင်းကြွခြင်း အများအပြားသည် မိသားစုလိုက်ဖြစ်တတ်သော ပုံစံရှိပြီး မျိုးရိုးလိုက်နိုင်သည်ဟု သိရသည်။ သွေးလွှတ်ကြောဖောင်းကြွခြင်းသည် ငယ်ရွယ်သော အသက်အရွယ်တွင်လည်း ဖြစ်ပွားနိုင်သည်။ မိဘ၊ မောင်နှမ သို့မဟုတ် သားသမီးများတွင် သွေးလွှတ်ကြောမကြီးဖောင်းကြွခြင်း ရာဇဝင်ရှိပါက သွေးလွှတ်ကြောဖောင်းကြွနိုင်ခြေနှင့် ပေါက်ထွက်နိုင်ခြေ ပိုများသည်။
• ဆေးလိပ်သောက်ခြင်း၊ ဆေးလိပ်သောက်သူများသည် ရင်ခေါင်းပိုင်းသွေးလွှတ်ကြောမကြီး ဖောင်းကြွနိုင်ခြေ ပိုများသည်။
• သွေးတိုးခြင်း၊ သွေးတိုးရှိပါက သွေးလွှတ်ကြောဖောင်းကြွနိုင်ခြေ မြင့်တက်လာသည်။
• သွေးလွှတ်ကြောများအတွင်း အဆီများစုပုံလာခြင်း၊ အသက်ကြီးလာသည်နှင့်အမျှ ပိုလျှံနေသော အဆီများ စုပုံလာနိုင်သည်။ သွေးအတွင်းရှိ အဆီနှင့် အခြားအရာများသည် သွေးကြောနံရံကို ပျက်စီးစေပြီး သွေးလွှတ်ကြောဖောင်းကြွနိုင်ခြေကို မြင့်တက်စေသည်။
• မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ အခြေအနေများ၊ သတ်မှတ်ထားသော မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ ရောဂါများရှိသူများတွင် အေအော်တာ သို့မဟုတ် အခြားသွေးကြောများ ကွဲအက်ခြင်း သို့မဟုတ် ပေါက်ထွက်ခြင်း ဖြစ်နိုင်ခြေ ပိုများသည်။ ၎င်းတို့တွင် မာဖန်ရောဂါစု သို့မဟုတ် လိုးဝီဒီးစ်ရောဂါစု သို့မဟုတ် Ehlers-Danlos ရောဂါစုတို့ကဲ့သို့သော အလားတူရောဂါများ ပါဝင်သည်။
• အဖတ်နှစ်ခုပါသော အေအော်တာအဆို့ရှင်၊ အေအော်တာအဆို့ရှင်တွင် အဖတ်သုံးခုအစား နှစ်ခုသာပါရှိခြင်းသည် သွေးလွှတ်ကြောမကြီးဖောင်းကြွနိုင်ခြေကို မြင့်တက်စေသည်။