အင်ပြင်ထွက်ခြင်းနှင့်အရေပြားအောက်လွှာရောင်ရမ်းခြင်း
ဘိုကင်တင်ရန်
ဆရာ၀◌န်နဲ့တွေ့ဆုံရန်ခြုံငုံသုံးသပ်ချက်
အင်ပြင်ထွက်ခြင်း (Urticaria/Hives) ဆိုသည်မှာ အရေပြားပေါ်တွင် ယားယံသော အဖုအပိမ့်များ ထွက်ပေါ်လာသည့် တုံ့ပြန်မှုတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့သည် အကွက်ငယ်လေးများမှသည် အကွက်ကြီးများအထိ အရွယ်အစား အမျိုးမျိုး ရှိနိုင်ပါသည်။ အစားအစာအချို့နှင့် ဆေးဝါးများကဲ့သို့သော အခြေအနေနှင့် အရာဝတ္ထုများစွာကြောင့် အင်ပြင်ထွက်ခြင်း ဖြစ်ပွားနိုင်သည်။ သင်၏ ခုခံအားစနစ်သည် ဓာတ်မတည့်မှုကို ဖြစ်စေသောအရာ (Allergen) နှင့် ထိတွေ့မိသောအခါ ဓာတ်မတည့်သည့် တုံ့ပြန်မှုများ ဖြစ်ပေါ်လာသည်။ အဆိုပါ ဓာတ်မတည့်မှုကို ဖြစ်စေသော ပရိုတင်းများသည် လူအများစုအတွက် ဘေးကင်းသော်လည်း ထိခိုက်လွယ်သူများတွင်မူ တုံ့ပြန်မှုများကို ဖြစ်ပေါ်စေနိုင်သည်။
အရေပြားအောက်လွှာ ရောင်ရမ်းခြင်း (Angioedema) သည် အင်ပြင်နှင့်အတူ တွဲ၍ဖြစ်စေ သို့မဟုတ် သီးသန့်ဖြစ်စေ ပေါ်ပေါက်နိုင်သည်။ ၎င်းသည် အရေပြား၏ ပိုမိုနက်ရှိုင်းသော အလွှာများတွင် ဖောရောင်လာခြင်းဖြစ်ပြီး နှုတ်ခမ်းနှင့် မျက်နှာတစ်ဝိုက်တွင် အဖြစ်များသည်။ အဆိုပါ ရောင်ရမ်းမှုနှင့် ရုတ်တရက်ဖြစ်သော အင်ပြင်တို့သည် အဖြစ်များလေ့ရှိပြီး များသောအားဖြင့် ကုသမှုမခံယူသော်လည်း တစ်ရက်အတွင်း ပြန်လည်ပျောက်ကင်းသွားကာ အမာရွတ်လည်း ကျန်ရစ်ခြင်းမရှိပါ။ ခြောက်ပတ်ထက် ပို၍ကြာရှည်သော အင်ပြင်များကို နာတာရှည်အင်ပြင်ဟု ခေါ်ဆိုသည်။
အင်ပြင်နှင့် အရေပြားအောက်လွှာ ရောင်ရမ်းခြင်းတို့ကို ကုသရန်အတွက် ပုံမှန်အားဖြင့် အော်တိုဓာတ်မတည့်မှုကို သက်သာစေသော ဆေး (Antihistamine) များကို အသုံးပြုကြသည်။ အကယ်၍ လည်ချောင်း သို့မဟုတ် လျှာရောင်ရမ်းမှုကြောင့် လေပြွန်ပိတ်ဆို့သွားပါက အရေပြားအောက်လွှာ ရောင်ရမ်းခြင်းသည် အသက်အန္တရာယ်ရှိနိုင်သည်။
ရောဂါလက္ခဏာများ
အင်ပြင်ထွက်ခြင်း (Hives)
- အဝိုင်း၊ အစက် သို့မဟုတ် သန်ကောင်ပုံသဏ္ဌာန် ရှိနိုင်သည်။
- ထမင်းစားပန်းကန်ကဲ့သို့ ကြီးမားနိုင်သလို ပဲစေ့ခန့်လည်း သေးငယ်နိုင်သည်။
- အသားရောင်၊ အသားဖြူသူများတွင် အနီရောင် သို့မဟုတ် အသားညိုသူများတွင် ခရမ်းရောင်သန်းနိုင်သည်။
- ပြင်းထန်မှုအဆင့် အမျိုးမျိုးရှိသော အရေပြားယားယံခြင်းကို ခံစားရနိုင်သည်။
အရေပြားအောက်လွှာ ရောင်ရမ်းခြင်း (Angioedema)
- နှုတ်ခမ်း၊ ပါး သို့မဟုတ် မျက်လုံးတစ်ဝိုက် ဖောရောင်ခြင်း
- ထိခိုက်သည့်နေရာတွင် အနည်းငယ် နာကျင်ခြင်းနှင့် ပူနွေးနေခြင်း
- အဖုအပိမ့်များသည် မိနစ်ပိုင်းမှ နာရီပိုင်းအတွင်း ဖြစ်ပေါ်လာခြင်း
ဖြစ်ပွားရသည့် အကြောင်းရင်းများ
အခြေအနေအများစုတွင် ရုတ်တရက်ဖြစ်သော အင်ပြင်နှင့် အရေပြားအောက်လွှာ ရောင်ရမ်းခြင်းတို့၏ တိကျသောအကြောင်းရင်းကို မသိရှိနိုင်ပါ။ သို့သော် အချို့သောအခြေအနေများက ဤလက္ခဏာများကို ရံဖန်ရံခါ ဖြစ်ပေါ်စေနိုင်သည်။
- အစားအစာများ: အစားအစာအချို့ကို စားသုံးမိခြင်းကြောင့် ဓာတ်မတည့်သူများတွင် တုံ့ပြန်မှုများ ဖြစ်ပေါ်နိုင်သည်။ အဖြစ်များသော အစားအစာများမှာ အခွံမာရေသတ္တဝါ၊ ငါး၊ မြေပဲ၊ သစ်စေ့များ၊ ပဲပုပ်၊ ကြက်ဥနှင့် နို့တို့ ဖြစ်ကြသည်။
- ဆေးဝါးများ: ပင်နီဆလင် (Penicillins)၊ အက်စပရင် (Aspirin)၊ အိုင်ဗျူပရိုဖန် (Ibuprofen)၊ နာပရောက်ဆင် ဆိုဒီယမ် (Naproxen sodium) နှင့် သွေးတိုးကျဆေး အချို့ကြောင့်လည်း ဖြစ်ပွားနိုင်သည်။
- လေထုအတွင်းရှိ ဓာတ်မတည့်စေသော အရာများ: ပန်းဝတ်မှုန်နှင့် အခြားအရာများကို ရှူမိသောအခါ အင်ပြင်ထွက်ခြင်းနှင့်အတူ အသက်ရှူလမ်းကြောင်းဆိုင်ရာ လက္ခဏာများ ဖြစ်ပေါ်စေနိုင်သည်။
- အင်းဆက်ကိုက်ခြင်းနှင့် ပိုးဝင်ခြင်း: အင်းဆက်ကိုက်ခံရခြင်းနှင့် ရောဂါပိုးဝင်ခြင်းတို့သည်လည်း အကြောင်းရင်းများ ဖြစ်နိုင်သည်။
ဖြစ်နိုင်ခြေ မြင့်မားသူများ
အင်ပြင်နှင့် အရေပြားအောက်လွှာ ရောင်ရမ်းခြင်းတို့သည် အဖြစ်များသည်။ အောက်ပါအချက်များရှိလျှင် ၎င်းတို့ ဖြစ်ပွားနိုင်ခြေ ပိုများနိုင်သည် –
- အခြားသော ဓာတ်မတည့်သည့် တုံ့ပြန်မှုများ ရှိဖူးခြင်း
- ယခင်က အင်ပြင် သို့မဟုတ် အရေပြားအောက်လွှာ ရောင်ရမ်းခြင်း ဖြစ်ဖူးသည့် ရာဇဝင်ရှိခြင်း
- မိသားစုအတွင်း မျိုးရိုးလိုက်သော အရေပြားအောက်လွှာ ရောင်ရမ်းခြင်း သို့မဟုတ် အင်ပြင်ဖြစ်တတ်သည့် ရာဇဝင်ရှိခြင်းတို့ ဖြစ်ပါသည်။
ရောဂါရှာဖွေခြင်း
သင့်တွင် အင်ပြင်ထွက်ခြင်း သို့မဟုတ် အရေပြားအောက်လွှာ ရောင်ရမ်းခြင်း ရှိ၊ မရှိ သိရှိနိုင်ရန် ဆရာဝန်သည် အဖုအပိမ့်များ သို့မဟုတ် ဖောရောင်နေသော နေရာများကို သေချာစွာ စစ်ဆေးခြင်းနှင့် သင်၏ ကျန်းမာရေးရာဇဝင်ကို မေးမြန်းခြင်းများ ပြုလုပ်ပါလိမ့်မည်။ အချို့သောအခြေအနေများတွင် အရေပြား သို့မဟုတ် သွေးစစ်ဆေးမှုများမှတစ်ဆင့် ဓာတ်မတည့်မှု ရှိ၊ မရှိ စစ်ဆေးရန် လိုအပ်နိုင်ပါသည်။
- အရေပြား စစ်ဆေးခြင်း (Skin tests): ဤစစ်ဆေးမှုတွင် ဆရာဝန်သည် သင့်အရေပြားပေါ်၌ ဓာတ်မတည့်မှု အမျိုးမျိုးကို စမ်းသပ်ပါလိမ့်မည်။ သင့်အရေပြား ဖောင်းကြွလာခြင်း သို့မဟုတ် နီရဲလာခြင်းသည် ထိုအရာနှင့် ဓာတ်မတည့်ကြောင်း ပြသခြင်းဖြစ်သည်။ ဤစစ်ဆေးမှုကို အရေပြား တို့ဖတ်စစ်ဆေးခြင်း (Skin prick or scratch test) ဟုလည်း ခေါ်ဆိုသည်။ နာတာရှည်အင်ပြင်များအတွက်မူ ပုံမှန်အားဖြင့် အရေပြားစစ်ဆေးမှုကို ပြုလုပ်လေ့မရှိပါ။
- သွေးစစ်ခြင်း (Blood tests): သွေးစစ်ဆေးမှုသည် သင့်သွေးအတွင်းရှိ အချို့သော ခုခံအားပစ္စည်း (Antibodies) များကို စစ်ဆေးခြင်းဖြစ်သည်။ ဓာတ်မတည့်မှုများကို တိုက်ဖျက်ရန် သင့်ခန္ဓာကိုယ်မှ ခုခံအားပစ္စည်းများကို ထုတ်လုပ်ပေးသည်။ အကယ်၍ သင့်ခန္ဓာကိုယ်က ခုခံအားပစ္စည်းများ အလွန်အမင်း ထုတ်လုပ်ပါက အင်ပြင်ထွက်ခြင်းနှင့် ဖောရောင်ခြင်းများ ဖြစ်ပေါ်နိုင်သည်။
ကုသမှု
အင်ပြင်နှင့် အရေပြားအောက်လွှာ ရောင်ရမ်းခြင်းတို့သည် များသောအားဖြင့် အလိုအလျောက် ပြန်လည်သက်သာသွားတတ်သောကြောင့် လက္ခဏာများ မပြင်းထန်ပါက ကုသမှုခံယူရန် မလိုအပ်ပါ။ သို့သော် အလွန်အမင်း ယားယံခြင်း၊ ပြင်းထန်စွာ မအီမသာဖြစ်ခြင်း သို့မဟုတ် ရောဂါလက္ခဏာများ ကြာရှည်နေခြင်းတို့ ဖြစ်ပေါ်ပါက ကုသမှုခံယူခြင်းဖြင့် အဆိုပါပြဿနာများကို သက်သာစေနိုင်ပါသည်။
ဆေးဝါးများ
အင်ပြင်နှင့် အရေပြားအောက်လွှာ ရောင်ရမ်းခြင်းအတွက် အောက်ပါ ဆရာဝန်ညွှန်ကြားချက်ပါ ဆေးဝါးများကို အသုံးပြုနိုင်ပါသည် –
- ဓာတ်မတည့်မှု သက်သာစေသောဆေးများ (Antihistamines): ငိုက်မျဉ်းခြင်းမဖြစ်စေသော Antihistamines ဆေးဝါးများသည် အင်ပြင်နှင့် ရောင်ရမ်းခြင်းအတွက် အဓိကကုသမှု ဖြစ်သည်။ ဤဆေးများသည် ဖောရောင်ခြင်း၊ ယားယံခြင်းနှင့် အခြားသော ဓာတ်မတည့်မှု လက္ခဏာများကို လျော့နည်းစေသည်။ ၎င်းတို့ကို ဆရာဝန်ညွှန်ကြားချက်မလိုဘဲ ဝယ်ယူနိုင်သလို ဆရာဝန်ညွှန်ကြားချက်ဖြင့်လည်း ရရှိနိုင်ပါသည်။
- ခုခံအားစနစ် ထိန်းချုပ်ဆေးများ (Immunosuppressant): အကယ်၍ Antihistamines ဆေးများဖြင့် မသက်သာပါက အလွန်အမင်း တုံ့ပြန်နေသော ခုခံအားစနစ်ကို ငြိမ်သက်စေမည့် ဆေးဝါးများကို ဆရာဝန်က ညွှန်ကြားနိုင်ပါသည်။
- မျိုးရိုးလိုက် အရေပြားအောက်လွှာ ရောင်ရမ်းခြင်းအတွက် ဆေးဝါးများ: အကယ်၍ သင့်တွင် မျိုးရိုးလိုက်သည့် ရောင်ရမ်းမှုပုံစံရှိပါက လက္ခဏာများကို ကုသရန်နှင့် ရောဂါလက္ခဏာ မဖြစ်ပေါ်စေရန် အချို့သော ပရိုတင်းဓာတ်များကို သွေးအတွင်း ပုံမှန်အဆင့်ရှိနေစေရန် ဆေးဝါးများ ညွှန်ကြားနိုင်ပါသည်။
- ရောင်ရမ်းမှုကျဆေးများ (Anti-inflammatory drugs): ပြင်းထန်သော အင်ပြင် သို့မဟုတ် ရောင်ရမ်းမှုများအတွက် ဖောရောင်ခြင်းနှင့် ယားယံခြင်းကို လျော့ကျစေရန် Prednisolone ကဲ့သို့သော သောက်ဆေး စတီးရွိုက် (Corticosteroid) ဆေးဝါးများကို ကာလတိုအတွင်း သောက်သုံးရန် ဆရာဝန်များက ညွှန်ကြားနိုင်ပါသည်။
အင်ပြင် သို့မဟုတ် ရောင်ရမ်းမှု အလွန်ပြင်းထန်ပါက အရေးပေါ်ဌာနသို့ သွားရောက်၍ အက်ပီနက်ဖရင် (Epinephrine) ထိုးဆေးကို အရေးပေါ် ထိုးနှံရန် လိုအပ်နိုင်ပါသည်။ အကယ်၍ သင့်တွင် ပြင်းထန်သော တုံ့ပြန်မှုမျိုး ဖြစ်ဖူးပါက သို့မဟုတ် ကုသနေသော်လည်း လက္ခဏာများ ဆက်တိုက်ဖြစ်နေပါက အရေးပေါ်အခြေအနေတွင် မိမိဘာသာ ထိုးနှံနိုင်သော အက်ပီနက်ဖရင် ဘောပင် (Epinephrine auto-injector) ကို ဆောင်ထားရန် ဆရာဝန်က အကြံပြုနိုင်ပါသည်။
