သွေးလွှတ်ကြောအတွင်း အဆီခဲများစုပုံခြင်း
ဘိုကင်တင်ရန်
ဆရာ၀◌န်နဲ့တွေ့ဆုံရန်ခြုံငုံသုံးသပ်ချက်
သွေးလွှတ်ကြောအတွင်း အဆီခဲများစုပုံခြင်း (Atherosclerosis) ဆိုသည်မှာ သွေးလွှတ်ကြောနံရံများအတွင်းနှင့် အပေါ်ယံတွင် အဆီဓာတ်၊ ကိုလက်စထရောနှင့် အခြားသော ဒြပ်ပစ္စည်းများဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည့် အဖတ်များ (Plaques) တဖြည်းဖြည်း စုပုံလာခြင်း ဖြစ်သည်။ ဤသို့ စုပုံလာခြင်းကြောင့် သွေးလွှတ်ကြောများ ကျဉ်းသွားစေပြီး သွေးစီးဆင်းမှုကို အဟန့်အတား ဖြစ်စေနိုင်သည်။ ထို့အပြင် စဉ်ဆက်မပြတ် စီးဆင်းနေသော သွေး၏ ဖိအားကြောင့် အဆိုပါ အဆီဖတ်များ ပွန်းပဲ့ခြင်း သို့မဟုတ် ပေါက်ထွက်ခြင်းတို့ ဖြစ်ပေါ်နိုင်ပြီး ၎င်းမှတစ်ဆင့် သွေးခဲများ ဖြစ်ပေါ်လာစေနိုင်သည်။
အဆီဖတ်များ စုပုံလာသည်နှင့်အမျှ သွေးလွှတ်ကြောနံရံများသည် ပိုမိုထူထဲလာပြီး မာကြောလာသည်။ “သွေးကြောများ မာကြောခြင်း” ၏ အစောပိုင်းအဆင့်များတွင် များသောအားဖြင့် မည်သည့်လက္ခဏာမျှ ပြလေ့မရှိပါ။ လူနာအနေဖြင့် မည်သည့်ဝေဒနာမျှ မခံစားရဘဲ အချိန်အတော်ကြာအောင် ရှိနေနိုင်သည်။ သို့သော် အဆီဖတ်များ ပိုမိုထူထဲလာသည်နှင့်အမျှ သွေးလွှတ်ကြော၏ အတွင်းလမ်းကြောင်းသည် တဖြည်းဖြည်း ပိတ်သွားကာ သွေးစီးဆင်းရန် နေရာကျဉ်းသွားသဖြင့် ကိုယ်င်္ဂါအစိတ်အပိုင်းများ သို့မဟုတ် တစ်ရှူးများဆီသို့ သွေးရောက်ရှိမှု နည်းပါးသွားခြင်းကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်။
သွေးခဲဖြစ်ပေါ်သည့်နေရာအပေါ် မူတည်၍ ခန္ဓာကိုယ်အပေါ် သက်ရောက်မှုမှာ ကွာခြားနိုင်ပါသည်။ ဥပမာအားဖြင့် နှလုံးသွေးလွှတ်ကြောတွင် ပိတ်ဆို့မှုဖြစ်ပွားပြီး အောက်ဆီဂျင်ကြွယ်ဝသော သွေးများ နှလုံးသို့ မရောက်ရှိနိုင်သည့်အခါ နှလုံးရပ်ခြင်း (Heart attack) ဖြစ်ပွားနိုင်သည်။ ဤရောဂါကို နှလုံးနှင့်ဆိုင်သော ဝေဒနာတစ်ခုအဖြစ်သာ အများစုက ထင်မှတ်ထားကြသော်လည်း ၎င်းသည် ခန္ဓာကိုယ်ရှိ အခြားသောနေရာမှ သွေးလွှတ်ကြောများကိုလည်း ထိခိုက်စေနိုင်ပါသည်။ ထို့အပြင် သွေးလွှတ်ကြောအတွင်း အဆီခဲများစုပုံခြင်းက သွေးလွှတ်ကြောနံရံများကို အားနည်းသွားစေသဖြင့် သွေးကြောဖောင်းခြင်း (Aneurysms) ကိုလည်း ဖြစ်ပေါ်စေနိုင်သည်။
စောစီးစွာ ရောဂါရှာဖွေခြင်းနှင့် ကုသခြင်းတို့သည် ဤရောဂါနှင့် ဆက်စပ်နေသော ပြဿနာများကို ရှောင်ရှားနိုင်ရန် သို့မဟုတ် ကြန့်ကြာသွားစေရန် ကူညီပေးနိုင်ပါသည်။ ကျန်းမာသော နေထိုင်မှုပုံစံကို ကျင့်သုံးခြင်းဖြင့်လည်း သွေးလွှတ်ကြောအတွင်း အဆီခဲများစုပုံခြင်းနှင့် နောက်ဆက်တွဲ ပြဿနာများကို ကာကွယ်နိုင်ပါသည်။ ထို့အပြင် နေထိုင်မှုပုံစံ ပြောင်းလဲခြင်းနှင့် သင့်လျော်သော ကုသမှုခံယူခြင်းတို့ဖြင့်လည်း ဤရောဂါကို ထိရောက်စွာ ကုသထိန်းချုပ်နိုင်ပါသည်။
ရောဂါလက္ခဏာများ
သွေးလွှတ်ကြောအတွင်း အဆီစုပုံခြင်းသည် ရောဂါအခြေအနေ အနည်းငယ်သာရှိချိန်တွင် လက္ခဏာများ ပြသလေ့မရှိပါ။ ပုံမှန်အားဖြင့် သွေးကြောများ အလွန်အမင်း ကျဉ်းမြောင်းသွားချိန် သို့မဟုတ် ပိတ်ဆို့သွားပြီး ကိုယ်င်္ဂါအစိတ်အပိုင်းများနှင့် တစ်ရှူးများဆီသို့ သွေးလုံလောက်စွာ မပို့ဆောင်နိုင်တော့သည့် အခါမျိုးမှသာ လက္ခဏာများ ပေါ်ပေါက်လာတတ်သည်။ တစ်ခါတစ်ရံတွင် သွေးခဲကြောင့် သွေးစီးဆင်းမှု လုံးဝရပ်တန့်သွားသည်အထိ ဖြစ်ပွားနိုင်သည်။
မည်သည့် သွေးလွှတ်ကြောများ ထိခိုက်သနည်းဆိုသည့်အပေါ် မူတည်၍ အလယ်အလတ်မှ ပြင်းထန်သော သွေးလွှတ်ကြော အဆီစုပုံခြင်း၏ လက္ခဏာများကို ခွဲခြားနိုင်သည် –
- နှလုံးအတွင်းရှိ သွေးလွှတ်ကြောများ: လူနာသည် ရင်ဘတ်အောင့်ခြင်း သို့မဟုတ် တင်းကျပ်ခြင်း (Angina) ခံစားရနိုင်သည်။ ကျောကုန်း၊ ပုခုံး၊ လည်ပင်း၊ လက်မောင်းနှင့် ဝမ်းဗိုက်တို့တွင် နာကျင်ခြင်း၊ အသက်ရှူမဝခြင်း သို့မဟုတ် အသက်ရှူရခက်ခဲခြင်းတို့ ဖြစ်ပွားနိုင်သည်။
- ဦးနှောက်အတွင်းရှိ သွေးလွှတ်ကြောများ: လူနာသည် လက်မောင်း သို့မဟုတ် ခြေထောက်များတွင် ရုတ်တရက် ထုံကျဉ်ခြင်း သို့မဟုတ် အားနည်းခြင်း၊ စကားပြောရခက်ခဲခြင်း သို့မဟုတ် စကားသံဗလုံးဗထွေးဖြစ်ခြင်း၊ မျက်စိတစ်ဖက် ရုတ်တရက် ကွယ်သွားခြင်း သို့မဟုတ် မျက်နှာကြွက်သားများ ရွဲကျခြင်းတို့ ခံစားရနိုင်သည်။ ဤအချက်များသည် ဦးနှောက်သို့ သွေးရောက်ရှိမှု ခေတ္တပြတ်တောက်ခြင်း (TIA) ကို ညွှန်ပြနေခြင်းဖြစ်ပြီး၊ ကုသမှုမခံယူပါက လေဖြတ်ခြင်း (Stroke) အထိ ဖြစ်ပွားနိုင်သည်။
- လက်နှင့် ခြေထောက်ရှိ သွေးလွှတ်ကြောများ: လူနာသည် လှုပ်ရှားသွားလာသည့်အခါ ခြေထောက်နာကျင်ခြင်း (Claudication) ကို ခံစားရသည်။ ထိခိုက်မိသော ခြေလက်များတွင် သွေးပေါင်ချိန်ကျခြင်း သို့မဟုတ် နာကျင်ခြင်းများ ဖြစ်ပေါ်တတ်ပြီး ၎င်းမှာ အစွန်အဖျား သွေးလွှတ်ကြောရောဂါ (Peripheral artery disease) ၏ လက္ခဏာဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် များသောအားဖြင့် အနားယူချိန်တွင် ပျောက်ကွယ်သွားတတ်သည်။
- ကျောက်ကပ်အတွင်းရှိ သွေးလွှတ်ကြောများ: လူနာသည် သွေးတိုးခြင်း သို့မဟုတ် ကျောက်ကပ်အလုပ်မလုပ်တော့ခြင်း (Kidney failure) တို့ကို ခံစားရမည်ဖြစ်သည်။
အကယ်၍ မိမိတွင် သွေးလွှတ်ကြော အဆီစုပုံခြင်းရှိနေသည်ဟု သံသယရှိပါက ကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှုပေးသူထံမှ လမ်းညွှန်ချက်ရယူရန် အရေးကြီးပါသည်။ ခြေထောက်နာခြင်း၊ ထုံကျဉ်ခြင်း သို့မဟုတ် ရင်ဘတ်အောင့်ခြင်းကဲ့သို့သော သွေးစီးဆင်းမှု လျော့နည်းသည့် အစောပိုင်းလက္ခဏာများကို သတိပြုရန် လိုအပ်သည်။ စောစီးစွာ ရောဂါရှာဖွေကုသခြင်းဖြင့် နှလုံးရပ်ခြင်း၊ လေဖြတ်ခြင်း သို့မဟုတ် အခြားအရေးပေါ် ကျန်းမာရေးအခြေအနေများကို လျှော့ချနိုင်ပါသည်။ ကျန်းမာရေးပညာရှင်နှင့် တိုင်ပင်ဆွေးနွေးပြီး လျင်မြန်စွာ အရေးယူဆောင်ရွက်ခြင်းသည် နောက်ဆက်တွဲ ပြဿနာများကို ကာကွယ်ရန် အဓိကသော့ချက်ဖြစ်သည်။
ဖြစ်ပွားရသည့် အကြောင်းရင်းများ
သွေးလွှတ်ကြောအတွင်း အဆီစုပုံရသည့် တိကျသောအကြောင်းရင်းကို လက်ရှိတွင် မသိရှိသေးသော်လည်း၊ ဤအခြေအနေသည် ကလေးဘဝကတည်းကပင် စတင်ဖြစ်ပေါ်နိုင်ပြီး အချိန်ကြာလာသည်နှင့်အမျှ တဖြည်းဖြည်း ပိုမိုဆိုးရွားလာတတ်သည်။
၎င်းသည် နှစ်ရှည်လများအတွင်း အဆင့်ဆင့် ပြောင်းလဲလာခြင်းဖြစ်သည် –
သွေးကြောအတွင်းနံရံ ပျက်စီးခြင်းနှင့် ကိုယ်ခံအားတုံ့ပြန်မှု: သွေးလွှတ်ကြောနံရံ၏ အတွင်းဘက်အလွှာ (Intima) ကို Endothelium ဟုခေါ်သော ဆဲလ်အလွှာပါးလေးဖြင့် ဖုံးအုပ်ထားသည်။ ကိုလက်စထရော (LDL) မြင့်မားခြင်းနှင့် ဆေးလိပ်မှ ထွက်သော အဆိပ်အတောက်များသည် ဤဆဲလ်လွှာကို ထိခိုက်စေနိုင်သည့် အချက်များဖြစ်သည်။
- အဆီစင်းများ ဖြစ်ပေါ်ခြင်း: ၎င်းသည် သွေးလွှတ်ကြောအတွင်း အဆီစုပုံခြင်း၏ ပထမဆုံး မြင်သာသော လက္ခဏာဖြစ်သည်။ သွေးကြောနံရံ ပျက်စီးသည့်နေရာတွင် အမြှုပ်ပုံသဏ္ဌာန်ဆဲလ်များ (Foam cells) ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည့် အဝါရောင်အစင်း သို့မဟုတ် အဖတ်ကလေးများ စတင်ပေါ်လာသည်။ ကိုယ်ခံအားစနစ်မှ သွေးဖြူဥများသည် အဆိုပါ အဆီများကို ဖယ်ရှားရန် ကြိုးစားရင်း ကိုလက်စထရောများကို စားသုံးလိုက်သည့်အတွက် အမြှုပ်ပုံသဏ္ဌာန် ဖြစ်ပေါ်လာခြင်းဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့၏ လုပ်ဆောင်ချက်ကြောင့် သွေးကြောနံရံမှာ ဆက်လက်ပျက်စီးနေပါသည်။
- အဆီခဲ ကြီးထွားလာခြင်း: အညစ်အကြေးများနှင့် ဆဲလ်အသေများ စုပုံလာသည်နှင့်အမျှ အဆီစင်းသည် ပိုမိုကြီးမားသော အဆီခဲ (Plaque) အဖြစ်သို့ ပြောင်းလဲလာသည်။ အချိန်ကြာလာသည်နှင့်အမျှ အဆိုပါအဆီခဲအပေါ်တွင် အမျှင်ဓာတ်ပါသော အုပ်ဖုံးလွှာ (Fibrous cap) တစ်ခု ဖြစ်ပေါ်လာသည်။ ဤအလွှာသည် အဆီခဲအပိုင်းအစများ သွေးကြောထဲသို့ ပြုတ်ထွက်မသွားအောင် တားဆီးပေးသော်လည်း၊ အဆီခဲကြီးထွားလာသည်နှင့်အမျှ သွေးစီးဆင်းရန် လမ်းကြောင်း ကျဉ်းမြောင်းသွားစေသည်။
- အဆီခဲ ပေါက်ထွက်ခြင်း: အဆီခဲကို ဖုံးအုပ်ထားသော အလွှာ ပေါက်ထွက်သွားခြင်း သို့မဟုတ် ပွန်းပဲ့ခြင်းကြောင့် သွေးခဲများ ဖြစ်ပေါ်လာစေသည်။ အကယ်၍ အဆီခဲအပေါ်မှ အုပ်ဖုံးလွှာ ပေါက်ထွက်သွားပါက (Plaque rupture) သို့မဟုတ် အုပ်ဖုံးလွှာမှာ ပုံမှန်ရှိနေသော်လည်း ပတ်ပတ်လည်ရှိ ဆဲလ်များ ပွန်းပဲ့ပျက်စီးပါက (Plaque erosion) သွေးခဲများ ဖြစ်ပေါ်လာမည်ဖြစ်သည်။ ဤသွေးခဲသည် သွေးစီးဆင်းမှုကို ပိတ်ဆို့လိုက်သောကြောင့် နှလုံးရပ်ခြင်း သို့မဟုတ် လေဖြတ်ခြင်းတို့ ဖြစ်ပွားရန် အန္တရာယ် မြင့်တက်လာသည်။
သွေးလွှတ်ကြောအတွင်းနံရံကို ထိခိုက်စေနိုင်သည့် အခြေခံအကြောင်းရင်းများမှာ –
- သွေးတိုးခြင်း
- ကိုလက်စထရော မြင့်မားခြင်း
- သွေးတွင်းအဆီ (Triglycerides) မြင့်မားခြင်း
- ဆေးလိပ်သောက်ခြင်း
- ဆီးချိုရောဂါ
- အင်ဆူလင် ခုခံမှုရှိခြင်း
- အဝလွန်ခြင်း
- အူလမ်းကြောင်းရောင်ရမ်းခြင်း၊ အရေပြားလေးဖက်နာ သို့မဟုတ် အဆစ်အမြစ်ရောင်ရမ်းခြင်း ကဲ့သို့သော ရောဂါများကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသည့် ရောင်ရမ်းမှုများ။
ဖြစ်နိုင်ခြေ မြင့်မားသူများ
အချို့သောအချက်များသည် ပြောင်းလဲ၍မရနိုင်သော်လည်း၊ အချို့မှာ နေထိုင်မှုပုံစံ ပြောင်းလဲခြင်းဖြင့် လျှော့ချနိုင်သည်။သွေးလွှတ်ကြောများသည် တဖြည်းဖြည်း မာကြောလာတတ်သည်။ အသက်ကြီးလာခြင်းသည် သွေးလွှတ်ကြောအတွင်း အဆီခဲများစုပုံခြင်း (Atherosclerosis) ဖြစ်ပွားစေနိုင်သည့် အချက်တစ်ချက်ဖြစ်သည်။ ဤရောဂါဖြစ်ပွားရန် အန္တရာယ်ကို မြင့်တက်စေနိုင်သည့် အခြားသောအချက်များမှာ အောက်ပါအတိုင်းဖြစ်သည် –
- အသက်ကြီးလာသူများတွင် ပိုမိုအန္တရာယ်ရှိခြင်း။
- အမျိုးသားများတွင် အသက် ၄၅ နှစ်နှင့် အမျိုးသမီးများတွင် အသက် ၅၅ နှစ်ကျော်လာပါက ပို၍ အန္တရာယ်ရှိခြင်း။
- မိသားစုမျိုးရိုးအတွင်း နှလုံးသွေးကြောရောဂါ စောစီးစွာဖြစ်ပွားဖူးသည့် ရာဇဝင်ရှိခြင်း။
- ဆီးချိုရောဂါ
- သွေးတိုးရောဂါ
- သွေးတွင်း အဆီဓာတ်/ကိုလက်စထရော မြင့်မားခြင်း (အထူးသဖြင့် LDL)
- ဇီဝကမ္မဖြစ်စဉ်ဆိုင်ရာ ချို့ယွင်းမှုစုစုပေါင်း (Metabolic syndrome)
- ခန္ဓာကိုယ်ရောင်ရမ်းမှုကို ညွှန်ပြသည့် C-reactive protein (CRP) ပမာဏ မြင့်မားနေခြင်း။
- လေ့ကျင့်ခန်း လုပ်ဆောင်မှု အားနည်းခြင်း။
- အဝလွန်ခြင်း။
- ဆေးလိပ် သို့မဟုတ် ဆေးရွက်ကြီး သုံးစွဲခြင်း။
- ပြည့်ဝဆီ၊ အသွင်ပြောင်းအဆီ (Trans fat)၊ ဆားနှင့် သကြားဓာတ်များလွန်းသော အစားအစာများကို စားသုံးခြင်း။
ရောဂါရှာဖွေခြင်း
သွေးလွှတ်ကြောအတွင်း အဆီခဲများစုပုံခြင်း (Atherosclerosis) ကို တိကျစွာ ရောဂါရှာဖွေနိုင်ရန်အတွက် ကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှုပေးသူသည် အောက်ပါတို့ကို လုပ်ဆောင်ပါမည် –
- ကိုယ်ခန္ဓာစစ်ဆေးခြင်း: ကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှုပေးသူသည် ကိုယ်ခန္ဓာကို စစ်ဆေးခြင်းအပြင် လူနာ၏ ကိုယ်ရေးကိုယ်တာနှင့် မိသားစုဝင်များ၏ ဆေးမှတ်တမ်းများအကြောင်းကို မေးမြန်းပါမည်။ ၎င်းတို့သည် နားကြပ် (Stethoscope) ကို အသုံးပြု၍ လည်ပင်းသွေးလွှတ်ကြောများတွင် သွေးစီးဆင်းသံ (Bruit) ရှိမရှိ စစ်ဆေးပါမည်။ ဤအသံသည် အဆီခဲစုပုံနေခြင်းကို ညွှန်ပြနိုင်သောကြောင့် ဖြစ်သည်။ ထို့နောက် နှလုံးအထူးကုဆရာဝန် (Cardiologist) နှင့် ပြသရန် အကြံပြုနိုင်ပါသည်။
- သွေးစစ်ခြင်း: ပုံမှန်အားဖြင့် ကိုလက်စထရောနှင့် သွေးတွင်းသကြားဓာတ် ပမာဏကို တိုင်းတာရန်အတွက် သွေးစစ်ဆေးခြင်း ပြုလုပ်သည်။ သွေးတွင်းသကြားဓာတ်နှင့် ကိုလက်စထရော မြင့်မားခြင်းသည် သွေးလွှတ်ကြောအတွင်း အဆီစုပုံခြင်း ဖြစ်နိုင်ခြေကို မြင့်တက်စေပါသည်။ ထို့အပြင် သွေးကြောရောင်ရမ်းမှုနှင့် ဆက်စပ်နေသော ပရိုတင်းတစ်မျိုး ရှိမရှိကိုလည်း C-reactive protein (CRP) စစ်ဆေးမှုဖြင့် သိရှိနိုင်ပါသည်။
- နှလုံးလျှပ်စစ်လှိုင်းတိုင်းခြင်း (ECG သို့မဟုတ် EKG): ဤစစ်ဆေးမှုသည် နှလုံး၏ လျှပ်စစ်လှုပ်ရှားမှုကို တိုင်းတာသည်။ ECG ရိုက်နေစဉ်အတွင်း အာရုံခံကိရိယာ (Electrodes) များကို လက်၊ ခြေထောက်နှင့် ရင်ဘတ်တို့တွင် တပ်ဆင်ထားသည်။ ထိုအာရုံခံကိရိယာများကို ဝါယာကြိုးများဖြင့် စက်တွင် ချိတ်ဆက်ထားပြီး ရလဒ်များကို ဖော်ပြပေးသည်။ နှလုံးသို့ သွေးစီးဆင်းမှု လျော့နည်းနေပါက ဤစစ်ဆေးမှုမှတစ်ဆင့် သိရှိနိုင်ပါသည်။
- နှလုံးအာထရာဆောင်း (Echocardiogram): ဤစစ်ဆေးမှုတွင် အသံလှိုင်းများကို အသုံးပြု၍ နှလုံးအတွင်း သွေးစီးဆင်းမှုပုံရိပ်ကို ဖော်ပြပေးသည်။ ဤလုပ်ငန်းစဉ်ကို လေ့ကျင့်ခန်းလုပ်နေစဉ်အတွင်း စစ်ဆေးသည့်နည်းလမ်း (Exercise stress testing) နှင့်အတူ တွဲဖက်အသုံးပြုနိုင်ပါသည်။
- ဒေါ့ပလာ အာထရာဆောင်း (Doppler ultrasound): ကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှုပေးသူသည် ဒေါ့ပလာ အာထရာဆောင်းဟုခေါ်သော အထူးပြုလုပ်ထားသည့် အာထရာဆောင်းစက်ကို အသုံးပြု၍ လက် သို့မဟုတ် ခြေထောက်၏ နေရာအမျိုးမျိုးတွင် သွေးပေါင်ချိန်ကို တိုင်းတာနိုင်သည်။ ဤတိုင်းတာမှုများမှတစ်ဆင့် သွေးလွှတ်ကြောများအတွင်း သွေးမည်မျှ လျင်မြန်စွာ စီးဆင်းနေသည်ကို သိရှိနိုင်ပါသည်။
- လေ့ကျင့်ခန်းလုပ်စေ၍ စစ်ဆေးခြင်း (Exercise stress test): ကိုယ်လက်လှုပ်ရှားမှု ပြုလုပ်စဉ်အတွင်း ရောဂါလက္ခဏာများ ပိုမိုဆိုးရွားလာတတ်ပါက ဤစစ်ဆေးမှုကို အကြံပြုနိုင်ပါသည်။ လူနာသည် နှလုံးခုန်နှုန်းကို စောင့်ကြည့်စစ်ဆေးနေစဉ်အတွင်း လေ့ကျင့်ခန်းသုံး စက်ဘီး သို့မဟုတ် လမ်းလျှောက်စက်ကို အသုံးပြုရပါမည်။ ဤစစ်ဆေးမှုသည် နှလုံးကို ပုံမှန်ထက် ပို၍မြန်မြန်နှင့် ပြင်းပြင်း ခုန်စေသောကြောင့် ပုံမှန်အချိန်တွင် မတွေ့ရှိနိုင်သော နှလုံး၏ ပုံမှန်မဟုတ်သည့် အခြေအနေများကို ရှာဖွေဖော်ထုတ်နိုင်ပါသည်။ လူနာအနေဖြင့် လေ့ကျင့်ခန်း မလုပ်နိုင်ပါက လေ့ကျင့်ခန်းလုပ်သကဲ့သို့ နှလုံးကို လှုံ့ဆော်ပေးနိုင်သည့် ဆေးဝါးများ အသုံးပြု၍ စစ်ဆေးနိုင်ပါသည်။
- ခြေချင်းဝတ်နှင့် လက်မောင်း သွေးပေါင်ချိန်အချိုး (Ankle-brachial index – ABI): ဤစစ်ဆေးမှုသည် ခြေချင်းဝတ်နှင့် လက်မောင်းတို့၏ သွေးပေါင်ချိန် တိုင်းတာချက်များကို နှိုင်းယှဉ်ခြင်း ဖြစ်သည်။ ၎င်းကို ခြေထောက်နှင့် ခြေဖဝါးရှိ သွေးလွှတ်ကြောများတွင် အဆီစုပုံခြင်း လက္ခဏာများ ရှိမရှိ စစ်ဆေးရန် လုပ်ဆောင်ခြင်းဖြစ်သည်။ ခြေချင်းဝတ်နှင့် လက်မောင်းရှိ သွေးပေါင်ချိန် ကွာဟနေခြင်းသည် သွေးလွှတ်ကြောအတွင်း အဆီစုပုံခြင်းကြောင့် ဖြစ်တတ်သော အစွန်အဖျား သွေးကြောရောဂါ (Peripheral vascular disease) ကို ညွှန်ပြနေခြင်း ဖြစ်နိုင်သည်။
- နှလုံးအတွင်း ပိုက်ထည့်ခြင်းနှင့် ဓာတ်မှန်ရိုက်ခြင်း (Cardiac catheterization and angiogram): နှလုံးသွေးလွှတ်ကြောများ ပိတ်ဆို့ခြင်း သို့မဟုတ် ကျဉ်းမြောင်းခြင်း ရှိမရှိကို ဤစစ်ဆေးမှုဖြင့် သိရှိနိုင်ပါသည်။ နှလုံးသို့ ရောက်ရှိရန်အတွက် သေးသွယ်ပြီး ပျော့ပျောင်းသော ပိုက်ငယ် (Catheter) တစ်ခုကို ပေါင်ခြံ သို့မဟုတ် လက်ကောက်ဝတ်ရှိ သွေးကြောမှတစ်ဆင့် ထည့်သွင်းသည်။ ထိုပိုက်မှတစ်ဆင့် နှလုံးသွေးလွှတ်ကြောများအတွင်းသို့ ဆိုးဆေးများ ထည့်သွင်းပေးခြင်းဖြင့် ဓာတ်မှန်ပုံရိပ်များတွင် သွေးကြောများကို ပိုမိုထင်ရှားစွာ မြင်တွေ့နိုင်စေသည်။
- နှလုံး ကယ်လ်စီယမ်ဓာတ် စကန်ဖတ်ခြင်း (Heart scan): ဤစစ်ဆေးမှုသည် ကွန်ပျူတာဓာတ်မှန် (CT scan) ကို အသုံးပြု၍ နှလုံး၏ အသေးစိတ်ပုံရိပ်များကို ဖော်ပြပေးသည်။ ၎င်းသည် သွေးလွှတ်ကြောနံရံများတွင် ကယ်လ်စီယမ်ဓာတ် စုပုံနေခြင်းကို ဖော်ပြနိုင်ပါသည်။ စစ်ဆေးမှုရလဒ်တွင် ကယ်လ်စီယမ် ပမာဏများလေလေ နှလုံးရောဂါဖြစ်ပွားရန် အန္တရာယ် ပိုမိုမြင့်မားလေလေ ဖြစ်သည်။
- အခြားသော ပုံရိပ်ဖော် စစ်ဆေးမှုများ: သွေးလွှတ်ကြောများကို PET scan သို့မဟုတ် MRA စစ်ဆေးမှုများဖြင့်လည်း လေ့လာနိုင်ပါသည်။ ဤစစ်ဆေးမှုများသည် အဓိက သွေးလွှတ်ကြောကြီးများ မာကြောခြင်း၊ ကျဉ်းမြောင်းခြင်းနှင့် သွေးကြောဖောင်းခြင်း (Aneurysms) တို့ကို ရှာဖွေဖော်ထုတ်နိုင်ပါသည်။
ကုသမှု
သွေးလွှတ်ကြောအတွင်း အဆီခဲများစုပုံခြင်း (Atherosclerosis) အတွက် ကုသမှုနည်းလမ်းများတွင် များသောအားဖြင့် ကျန်းမာရေးနှင့်ညီညွတ်သော အစားအသောက်များကို စားသုံးခြင်းနှင့် ပုံမှန်လေ့ကျင့်ခန်းလုပ်ခြင်းကဲ့သို့သော နေထိုင်မှုပုံစံ ပြောင်းလဲခြင်းများ ပါဝင်သည်။ သို့သော်လည်း အချို့သောအခြေအနေများတွင် ကုသမှုအစီအစဉ်၏ တစ်စိတ်တစ်ပိုင်းအနေဖြင့် ခွဲစိတ်ကုသခြင်း သို့မဟုတ် ဆေးဝါးများ အသုံးပြုခြင်းတို့ လိုအပ်နိုင်ပါသည်။
သွေးလွှတ်ကြောအတွင်း အဆီစုပုံခြင်း၏ ဆိုးကျိုးများကို လျှော့ချရန် သို့မဟုတ် ပြန်လည်ကောင်းမွန်လာစေရန်အတွက် အသုံးပြုနိုင်သော ဆေးဝါးများစွာ ရှိပါသည်။ ၎င်းတို့မှာ –
- စတက်တင် (Statins) သို့မဟုတ် အခြားသော ကိုလက်စထရောကျဆေးများ: ကိုလက်စထရောအညံ့ (LDL) ကို လျှော့ချပေးခြင်းဖြင့် သွေးလွှတ်ကြောများအတွင်း အဆီခဲများ ဖြစ်ပေါ်မှုကို နှေးကွေးစေခြင်း၊ ရပ်တန့်စေခြင်း သို့မဟုတ် ပြန်လည်လျော့ပါးသွားစေခြင်းတို့ကို လုပ်ဆောင်ပေးနိုင်သည်။ ကိုလက်စထရောကျဆေး အမျိုးအစားများစွာရှိပြီး Niacin၊ Fibrates နှင့် Bile acid sequestrants တို့ ပါဝင်သည်။ သို့သော်လည်း စတက်တင် (Statins) သည် ကိုလက်စထရောကို လျှော့ချရန်၊ သွေးလွှတ်ကြောများကို ကျန်းမာစေရန်နှင့် သွေးလွှတ်ကြော အဆီစုပုံခြင်းကို ကာကွယ်ရန်အတွက် အသုံးအများဆုံး ဆေးဝါးဖြစ်သည်။ လူနာသည် ကိုလက်စထရောကျဆေး အမျိုးအစားများစွာကို သောက်သုံးရန် လိုအပ်နိုင်ပါသည်။
- သွေးတိုးကျဆေးများ: သွေးတိုးကျဆေးများသည် သွေးလွှတ်ကြောအတွင်း အဆီစုပုံနေခြင်းကို ပြန်လည်ကောင်းမွန်အောင် မလုပ်ဆောင်နိုင်သော်လည်း၊ ၎င်းတို့သည် ရောဂါ၏ နောက်ဆက်တွဲ ပြဿနာများကို ထိန်းချုပ်ပေးခြင်း သို့မဟုတ် ကာကွယ်ပေးခြင်းတို့ကို လုပ်ဆောင်သည်။ အချို့သော သွေးတိုးကျဆေးများသည် နှလုံးရပ်ခြင်း (Heart attack) ဖြစ်နိုင်ခြေကို လျှော့ချပေးနိုင်သည်။
- အက်စပရင် (Aspirin): နှလုံးရပ်ခြင်း သို့မဟုတ် လေဖြတ်ခြင်းတို့ကို အဓိကကာကွယ်ရန်အတွက် အက်စပရင်ဆေးပမာဏ အနည်းငယ်ကို နေ့စဉ်သောက်သုံးရန် အကြံပြုနိုင်ပါသည်။ သို့သော် အက်စပရင်ကို ပုံမှန်သောက်သုံးခြင်းသည် အူလမ်းကြောင်းနှင့် အစာအိမ်အတွင်း သွေးယိုစီးခြင်းကဲ့သို့သော ပြင်းထန်သည့် ဘေးထွက်ဆိုးကျိုးများကို ဖြစ်စေနိုင်သည်။ ထို့ကြောင့် ကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှုပေးသူနှင့် တိုင်ပင်ဆွေးနွေးပြီး ဆေးညွှန်းရရှိခြင်းမရှိဘဲ အက်စပရင်ကို မသောက်သုံးသင့်ပါ။
- အခြားဆေးဝါးများ: သွေးလွှတ်ကြော အဆီစုပုံခြင်းကို ပိုမိုဆိုးရွားစေနိုင်သည့် ဆီးချိုရောဂါကဲ့သို့သော အခြားကျန်းမာရေး အခြေအနေများအတွက်လည်း ဆေးဝါးများဖြင့် ကုသနိုင်ပါသည်။ ထို့အပြင် လေ့ကျင့်ခန်းလုပ်စဉ် ခြေထောက်နာကျင်ခြင်းကဲ့သို့သော သီးခြားလက္ခဏာများအတွက်လည်း ဆေးဝါးများဖြင့် ကုသနိုင်ပါသည်။
လူနာတွင် ပြင်းထန်သော ရောဂါလက္ခဏာများရှိနေခြင်း သို့မဟုတ် သွေးကြောပိတ်ဆို့နေခြင်းများ ရှိပါက အောက်ပါလုပ်ငန်းစဉ်များ သို့မဟုတ် ခွဲစိတ်မှုများ လိုအပ်နိုင်ပါသည်။
- သွေးကြောချဲ့ခြင်းနှင့် စတန့် (Stent) ထည့်ခြင်း: ပိတ်ဆို့နေသော သွေးလွှတ်ကြောကို ဤနည်းလမ်းဖြင့် ပြန်လည်ပွင့်စေနိုင်သည်။ ပုံမှန်အားဖြင့် ပေါင်ခြံ သို့မဟုတ် လက်ကောက်ဝတ်ရှိ သွေးကြောမှတစ်ဆင့် သေးသွယ်ပျော့ပျောင်းသော ပိုက် (Catheter) ကို ထည့်သွင်းပြီး ပိတ်ဆို့နေသည့်နေရာသို့ ပို့ဆောင်သည်။ ထို့နောက် ပိုက်အဖျားရှိ ပူဖောင်းကို လေဖြည့်ချဲ့ခြင်းဖြင့် သွေးကြောကို ပွင့်သွားစေသည်။ သွေးကြောကို ဆက်လက်ပွင့်နေစေရန်အတွက် ပိုက်ကွန်သဏ္ဌာန်ပြွန် (Stent) ကို ထည့်သွင်းထားလေ့ရှိသည်။
- နှလုံးသွေးကြော လမ်းလွှဲခွဲစိတ်ခြင်း (CABG): ခန္ဓာကိုယ်၏ အခြားနေရာမှ ကျန်းမာသော သွေးကြောကို အသုံးပြု၍ ပိတ်ဆို့နေသော နေရာကို ကျော်လွန်ပြီး သွေးစီးဆင်းနိုင်မည့် လမ်းကြောင်းသစ်တစ်ခုကို ဖန်တီးပေးခြင်းဖြစ်သည်။ ဤနည်းလမ်းသည် နှလုံးဖွင့်ခွဲစိတ်မှု အမျိုးအစားဖြစ်ပြီး နှလုံးသွေးလွှတ်ကြောများစွာ ကျဉ်းမြောင်းနေသူများအတွက် ရွေးချယ်စရာ နည်းလမ်းတစ်ခုဖြစ်သည်။
- သွေးလွှတ်ကြောအတွင်းမှ အဆီခဲကို ဖယ်ရှားခြင်း (Endarterectomy): ကျဉ်းမြောင်းနေသော သွေးလွှတ်ကြောအတွင်းရှိ အဆီခဲများကို အချို့သောအခြေအနေများတွင် ခွဲစိတ်၍သာ ဖယ်ရှားနိုင်သည်။ လည်ပင်းရှိ သွေးလွှတ်ကြောများတွင် ပြုလုပ်ပါက Carotid endarterectomy ဟု ခေါ်ဆိုသည်။
- သွေးခဲပျော်ဆေးဖြင့် ကုသခြင်း (Fibrinolytic therapy): သွေးစီးဆင်းမှုကို ပိတ်ဆို့နေသော သွေးခဲများကို ချေဖျက်ရန်အတွက် ကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှုပေးသူသည် သွေးခဲပျော်ဆေးများကို အသုံးပြု၍ ကုသပေးနိုင်ပါသည်။
