ခုခံအားကျဆင်းမှု ကူးစက်ရောဂါ
ဘိုကင်တင်ရန်
ဆရာ၀◌န်နဲ့တွေ့ဆုံရန်ခြုံငုံသုံးသပ်ချက်
ခုခံအားကျဆင်းမှု ကူးစက်ရောဂါ (AIDS) သည် အိပ်ချ်အိုင်ဗွီ (HIV) ဗိုင်းရပ်စ်ပိုးကြောင့် ဖြစ်ပွားသော နာတာရှည်နှင့် အသက်အန္တရာယ်ရှိနိုင်သည့် အခြေအနေတစ်ခု ဖြစ်ပါသည်။ ဤဗိုင်းရပ်စ်သည် ခုခံအားစနစ်ကို ထိခိုက်ပျက်စီးစေသဖြင့် ခန္ဓာကိုယ်အနေဖြင့် ရောဂါပိုးမွှားများကို ခုခံတိုက်ထုတ်ရန် ခက်ခဲသွားစေပါသည်။
အိပ်ချ်အိုင်ဗွီပိုးသည် အဓိကအားဖြင့် လိင်ဆက်ဆံရာမှတစ်ဆင့် ကူးစက်တတ်သော်လည်း ရောဂါပိုးရှိသော သွေးနှင့် ထိတွေ့ခြင်း သို့မဟုတ် မူးယစ်ဆေးဝါး သုံးစွဲရာတွင် ဆေးထိုးအပ်များကို မျှဝေသုံးစွဲခြင်းတို့မှလည်း ကူးစက်နိုင်ပါသည်။ ထို့ပြင် ကိုယ်ဝန်ဆောင်စဉ်၊ ကလေးမွေးဖွားစဉ် သို့မဟုတ် မိခင်နို့တိုက်ကျွေးစဉ်တို့တွင်လည်း မိခင်မှကလေးသို့ ကူးစက်နိုင်ပါသည်။ ကုသမှုမခံယူပါက အိပ်ချ်အိုင်ဗွီပိုးသည် နှစ်အနည်းငယ်အတွင်း ခုခံအားစနစ်ကို တဖြည်းဖြည်း အားနည်းသွားစေပြီး အေအိုင်ဒီအက်စ် အဆင့်သို့ ရောက်ရှိသွားနိုင်ပါသည်။
လက်ရှိတွင် အိပ်ချ်အိုင်ဗွီနှင့် အေအိုင်ဒီအက်စ်ကို အမြစ်ပြတ်ပျောက်ကင်းအောင် ကုသနိုင်သည့် ဆေးမရှိသေးသော်လည်း ဆေးဘက်ဆိုင်ရာ တိုးတက်မှုများကြောင့် ဗိုင်းရပ်စ်ကို ထိရောက်စွာ ထိန်းချုပ်နိုင်ပြီး ရောဂါမကျွမ်းကျင်အောင် တားဆီးပေးနိုင်သည့် ဗိုင်းရပ်စ်သတ်ဆေးများ (Antiviral medications) ပေါ်ပေါက်လာပြီ ဖြစ်ပါသည်။ ဤကုသမှုများသည် ကမ္ဘာတစ်ဝန်းရှိ အေအိုင်ဒီအက်စ်နှင့် ဆက်စပ်သော သေဆုံးမှုများကို သိသာထင်ရှားစွာ လျှော့ချပေးနိုင်ခဲ့ပါသည်။
ရောဂါလက္ခဏာများ
အိပ်ချ်အိုင်ဗွီနှင့် အေအိုင်ဒီအက်စ်၏ လက္ခဏာများသည် ရောဂါပိုးကူးစက်မှု အဆင့်ပေါ်မူတည်၍ ကွဲပြားနိုင်ပါသည်။
ကူးစက်စဦးအဆင့် (Acute HIV): ပိုးကူးစက်ခံရပြီးနောက် အချို့သောသူများတွင် (၂) ပတ်မှ (၄) ပတ်အတွင်း တုပ်ကွေးကဲ့သို့ လက္ခဏာများ ခံစားရနိုင်ပြီး ရက်သတ္တပတ် အနည်းငယ်ကြာ တည်ရှိနေတတ်ပါသည်။ လက္ခဏာများမှာ ဖျားခြင်း၊ ခေါင်းကိုက်ခြင်း၊ ကြွက်သားနှင့် အဆစ်အမြစ်များ နာကျင်ခြင်း၊ အနီဖုများထွက်ခြင်း၊ လည်ချောင်းနာခြင်း၊ ပါးစပ်အတွင်း အနာများဖြစ်ခြင်း၊ ပြန်ရည်ကျိတ်များ (အထူးသဖြင့် လည်ပင်းတွင်) ရောင်ရမ်းခြင်း၊ ဝမ်းပျက်ခြင်း၊ ကိုယ်အလေးချိန်ကျခြင်း၊ ချောင်းဆိုးခြင်းနှင့် ညဘက်ချွေးထွက်ခြင်းတို့ ဖြစ်ပါသည်။ ဤလက္ခဏာများသည် အနည်းငယ်သာဖြစ်သဖြင့် သတိမမူမိဘဲ ရှိနေနိုင်သော်လည်း ဤကာလအတွင်း သွေးထဲ၌ ဗိုင်းရပ်စ်ပမာဏ အလွန်မြင့်မားနေသဖြင့် အခြားအဆင့်များထက် ရောဂါကူးစက်ပြန့်ပွားမှုနှုန်း ပိုမိုမြင့်မားပါသည်။
ရောဂါပိုး ငြိမ်နေသည့်အဆင့် (Chronic HIV):
ဤအဆင့်တွင် ဗိုင်းရပ်စ်သည် ခန္ဓာကိုယ်အတွင်းရှိ သွေးဖြူဥများထဲ၌ ဆက်လက်ရှိနေပါသည်။ သို့သော် လူအများစုမှာ မည်သည့်လက္ခဏာမျှ မပြဘဲ ရှိနေတတ်ပါသည်။ အကယ်၍ အေအာရ်တီ (ART) ဆေးဝါးများကို စတင်သောက်သုံးပါက ဤအဆင့်မှာ နှစ်ပေါင်းများစွာ ကြာမြင့်နိုင်ပါသည်။ သို့သော် အချို့သောသူများတွင် ဤအဆင့်၏ အစောပိုင်းကာလ၌ပင် ရောဂါပိုမိုပြင်းထန်လာနိုင်ပါသည်။
လက္ခဏာပြလာသည့် အဆင့် (Symptomatic HIV infection):
ဗိုင်းရပ်စ်ပိုးသည် ခုခံအားဆဲလ်များကို ဆက်လက်ဖျက်ဆီးနေသဖြင့် ရောဂါပိုးအနည်းငယ် ဝင်ရောက်ခြင်း သို့မဟုတ် နာတာရှည်လက္ခဏာများ ခံစားရနိုင်ပါသည်။ ၎င်းတို့မှာ ဖျားခြင်း၊ ပင်ပန်းနွမ်းနယ်ခြင်း၊ ပြန်ရည်ကျိတ်များ ရောင်ရမ်းခြင်း၊ ဝမ်းပျက်ခြင်း၊ ကိုယ်အလေးချိန်ကျခြင်း၊ ပါးစပ်တွင် မှိုစွဲခြင်း၊ ရေယုန်ပေါက်ခြင်းနှင့် အဆုတ်ရောင်ခြင်းတို့ ဖြစ်ပါသည်။
အေအိုင်ဒီအက်စ် အဆင့်သို့ ကူးပြောင်းခြင်း (Progression to AIDS):
ပိုမိုကောင်းမွန်သော ဗိုင်းရပ်စ်သတ်ဆေးများကြောင့် ကမ္ဘာတစ်ဝန်းရှိ အေအိုင်ဒီအက်စ်ကြောင့် သေဆုံးမှုများကို များစွာလျှော့ချနိုင်ခဲ့ပါသည်။ ကုသမှုမခံယူပါက အိပ်ချ်အိုင်ဗွီပိုးသည် ပုံမှန်အားဖြင့် (၈) နှစ်မှ (၁၀) နှစ်အတွင်း အေအိုင်ဒီအက်စ် အဆင့်သို့ ရောက်ရှိသွားတတ်ပါသည်။
အေအိုင်ဒီအက်စ် ဖြစ်ပွားသောအခါ ခုခံအားစနစ်မှာ အလွန်အမင်း အားနည်းသွားသဖြင့် သာမန်လူများတွင် ရောဂါမဖြစ်စေနိုင်သော ကူးစက်ရောဂါများ သို့မဟုတ် ကင်ဆာရောဂါများကို အလွယ်တကူ ခံစားရစေပါသည်။ လက္ခဏာအချို့မှာ –
- ချွေးထွက်ခြင်း
- ချမ်းတုန်ခြင်း
- ခဏခဏ ဖျားခြင်း
- နာတာရှည် ဝမ်းပျက်ခြင်း
- ပြန်ရည်ကျိတ်များ ရောင်ရမ်းခြင်း
- လျှာ သို့မဟုတ် ပါးစပ်အတွင်း အဖြူစက်များ သို့မဟုတ် ပုံမှန်မဟုတ်သော အနာများဖြစ်ခြင်း
- အကြောင်းရင်းမရှိဘဲ အမြဲတမ်း ပင်ပန်းနွမ်းနယ်နေခြင်း
- အားနည်းခြင်း
- ကိုယ်အလေးချိန်ကျခြင်း
- အရေပြားတွင် အနီဖုများ သို့မဟုတ် အဖုအကျိတ်များ ထွက်ခြင်း
အကယ်၍ သင်သည် အိပ်ချ်အိုင်ဗွီပိုးနှင့် ထိတွေ့မှုရှိခဲ့သည်ဟု သံသယရှိပါက သို့မဟုတ် ကူးစက်နိုင်ခြေရှိပါက ကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှုပေးသူထံ အမြန်ဆုံး သွားရောက်ပြသရန် လိုအပ်ပါသည်။
ဖြစ်ပွားရသည့် အကြောင်းရင်းများ
အိပ်ချ်အိုင်ဗွီပိုးသည် ရောဂါပိုးရှိသော သွေး၊ သုတ်ရည် သို့မဟုတ် မိန်းမကိုယ်မှ ထွက်သောအရည်များ ခန္ဓာကိုယ်အတွင်းသို့ ဝင်ရောက်ခြင်းကြောင့် ဖြစ်ပွားရပါသည်။ ၎င်းသည် အောက်ပါနည်းလမ်းများမှတစ်ဆင့် ဖြစ်နိုင်ပါသည် –
- လိင်ဆက်ဆံခြင်း – ရောဂါပိုးရှိသူနှင့် လိင်ဆက်ဆံရာတွင် ၎င်း၏သွေး၊ သုတ်ရည် သို့မဟုတ် အရည်များမှတစ်ဆင့် ဗိုင်းရပ်စ်သည် ခန္ဓာကိုယ်အတွင်းသို့ ဝင်ရောက်နိုင်ပါသည်။ ပါးစပ်နာများ သို့မဟုတ် လိင်ဆက်ဆံစဉ် ဖြစ်ပေါ်တတ်သော သေးငယ်သော စုတ်ပြဲဒဏ်ရာများမှတစ်ဆင့်လည်း ဗိုင်းရပ်စ် ဝင်ရောက်နိုင်ပါသည်။
- ဆေးထိုးအပ်များ မျှဝေသုံးစွဲခြင်း – ဆေးထိုးအပ်နှင့် ဆေးထိုးပြွန်များကို မျှဝေသုံးစွဲခြင်းသည် အိပ်ချ်အိုင်ဗွီအပြင် အသည်းရောင်အသားဝါရောဂါကဲ့သို့သော အခြားကူးစက်ရောဂါများ ဖြစ်ပွားနိုင်ခြေကို မြင့်မားစေပါသည်။
- သွေးသွင်းခြင်း – သွေးသွင်းခြင်းမှတစ်ဆင့်လည်း ကူးစက်နိုင်ပါသည်။ လှူဒါန်းသောသွေးများကို သေချာစွာ စစ်ဆေးနိုင်စွမ်းမရှိသော ဖွံ့ဖြိုးမှုအားနည်းသည့် နိုင်ငံများတွင် ကူးစက်နိုင်ခြေ ပိုများနိုင်ပါသည်။
- ကိုယ်ဝန်ဆောင်စဉ်၊ မွေးဖွားစဉ် သို့မဟုတ် မိခင်နို့တိုက်ကျွေးစဉ် – ရောဂါပိုးရှိသော မိခင်မှ ကလေးသို့ ကူးစက်နိုင်ပါသည်။ သို့သော် မိခင်အနေဖြင့် ကိုယ်ဝန်ဆောင်စဉ်အတွင်း ဆေးကုသမှုခံယူပါက ကူးစက်နိုင်ခြေကို များစွာလျှော့ချနိုင်ပါသည်။
အိပ်ချ်အိုင်ဗွီသည် သာမန်ထိတွေ့မှုများဖြစ်သော ဖက်ခြင်း၊ နမ်းခြင်း၊ ကခြင်း သို့မဟုတ် လက်ဆွဲနှုတ်ဆက်ခြင်းတို့မှတစ်ဆင့် မကူးစက်နိုင်ပါ။ ထို့ပြင် လေထု၊ ရေ သို့မဟုတ် ပိုးမွှားကိုက်ခြင်းတို့မှလည်း မကူးစက်နိုင်သည်ကို သိထားရန် အရေးကြီးပါသည်။
ဖြစ်နိုင်ခြေရှိသူများ
အိပ်ချ်အိုင်ဗွီနှင့် အေအိုင်ဒီအက်စ်သည် မည်သည့်အသက်အရွယ်၊ လူမျိုး၊ ကျား၊ မ သို့မဟုတ် လိင်စိတ်တိမ်းညွတ်မှု ရှိသူမဆို ကူးစက်ခံရနိုင်ပါသည်။ သို့သော် အောက်ပါအချက်များက ရောဂါကူးစက်နိုင်ခြေကို ပိုမိုမြင့်မားစေနိုင်ပါသည် –
- အကာအကွယ်မဲ့ လိင်ဆက်ဆံခြင်း – ကွန်ဒုံးအသုံးမပြုဘဲ လိင်ဆက်ဆံခြင်းနှင့် လိင်ဆက်ဆံဖော် အများအပြားရှိခြင်းတို့သည် ကူးစက်နိုင်ခြေကို တိုးစေပါသည်။ လိင်ဆက်ဆံတိုင်း ကွန်ဒုံးကို စနစ်တကျ အသုံးပြုရန် အကြံပြုပါသည်။
- လိင်မှတစ်ဆင့် ကူးစက်တတ်သော ရောဂါ (STI) ရှိနေခြင်း – လိင်မှတစ်ဆင့် ကူးစက်တတ်သော ရောဂါရှိသူများတွင် ပိုးဝင်ရောက်နိုင်သည့် အနာများ ရှိနေတတ်သဖြင့် အိပ်ချ်အိုင်ဗွီ ကူးစက်ခံရနိုင်ခြေ ပိုများပါသည်။
- တရားမဝင် ဆေးထိုးအပ်များ သုံးစွဲခြင်း – ညစ်ညမ်းသော ဆေးထိုးအပ်နှင့် ဆေးထိုးပြွန်များကို မျှဝေသုံးစွဲခြင်းသည် အခြားသူ၏ သွေးစက်များနှင့် ထိတွေ့နိုင်ခြေ များပြားသဖြင့် ကူးစက်နိုင်ခြေကို မြင့်မားစေပါသည်။
ရောဂါရှာဖွေခြင်း
လက်ရှိတွင် အိပ်ချ်အိုင်ဗွီ (HIV) ကို အမြစ်ပြတ်ပျောက်ကင်းအောင် ကုသနိုင်သည့် ဆေးမရှိသေးသော်လည်း အေအာရ်တီ (ART – Antiretroviral Therapy) ဆေးဝါးများဖြင့် ကုသရာတွင် သိသာထင်ရှားသော တိုးတက်မှုများ ရှိလာပြီ ဖြစ်ပါသည်။ ART ကုသမှုတွင် ဗိုင်းရပ်စ်ပွားများမှုကို ဟန့်တားရန်နှင့် ခန္ဓာကိုယ်ဆဲလ်များ ပျက်စီးမှုကို ကာကွယ်ရန်အတွက် နေ့စဉ်သောက်ဆေးများကို ပေါင်းစပ်သောက်သုံးရပါသည်။ အချို့သော ဆေးပြားများမှာ ဆေးဝါးအမျိုးမျိုးကို တစ်ပြားတည်းတွင် ပေါင်းစပ်ထားပြီး လူနာတစ်ဦးချင်းစီအလိုက် ကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှုပေးသူများက စီစဉ်ပေးလေ့ရှိပါသည်။ ART ၏ အဓိကရည်မှန်းချက်မှာ ပုံမှန်စစ်ဆေးမှုများပြုလုပ်ရင်း သွေးထဲရှိ ဗိုင်းရပ်စ်ပမာဏကို စက်ဖြင့်စစ်ဆေး၍ မရနိုင်သော အဆင့် (Undetectable level) ထိ လျှော့ချရန်နှင့် ခုခံအားစနစ်အပေါ် ဗိုင်းရပ်စ်၏ သက်ရောက်မှုကို နှေးကွေးသွားစေရန် ဖြစ်ပါသည်။
အိပ်ချ်အိုင်ဗွီ ရှိမရှိ စစ်ဆေးနိုင်သော နည်းလမ်းအချို့မှာ –
- အန်တီဂျင် နှင့် အန်တီဘော်ဒီ စစ်ဆေးခြင်း (Antigen/antibody tests): ပုံမှန်အားဖြင့် သွေးကြောမှ သွေးနမူနာယူ၍ စစ်ဆေးရပါသည်။ အန်တီဂျင် (Antigen) ဆိုသည်မှာ ဗိုင်းရပ်စ်တွင် ပါရှိသော ဒြပ်ပစ္စည်းဖြစ်ပြီး ပိုးနှင့်ထိတွေ့ပြီး ရက်သတ္တပတ် အနည်းငယ်အတွင်း စစ်ဆေးတွေ့ရှိနိုင်ပါသည်။ အန်တီဘော်ဒီ (Antibody) ကိုမူ ပိုးနှင့်ထိတွေ့မှုအပေါ် တုံ့ပြန်ရန်အတွက် ခုခံအားစနစ်က ထုတ်လုပ်ပေးခြင်းဖြစ်ပြီး စစ်ဆေးတွေ့ရှိနိုင်ရန် ရက်သတ္တပတ်မှ လပေါင်းများစွာအထိ ကြာမြင့်နိုင်ပါသည်။ ဤပေါင်းစပ်စစ်ဆေးမှုသည် ပုံမှန်အားဖြင့် ပိုးနှင့်ထိတွေ့ပြီး (၂) ပတ်မှ (၆) ပတ်အတွင်း အဖြေထွက်နိုင်ပါသည်။
- အန်တီဘော်ဒီ စစ်ဆေးခြင်း (Antibody tests): သွေး သို့မဟုတ် တံတွေးတွင် ရှိသော အန်တီဘော်ဒီကို စစ်ဆေးခြင်းဖြစ်ပြီး အိမ်သုံးစစ်ဆေးသည့် ကိရိယာများအပါအဝင် အမြန်စစ်ဆေးသည့် နည်းလမ်းအများစုမှာ ဤမူဝါဒအတိုင်း ဖြစ်ပါသည်။ ပိုးနှင့်ထိတွေ့ပြီး (၃) ပတ်မှ (၁၂) ပတ်အတွင်း အဖြေထွက်နိုင်ပါသည်။
- နူကလစ်အက်ဆစ် စစ်ဆေးခြင်း (Nucleic acid tests – NATs): သွေးထဲရှိ ဗိုင်းရပ်စ်ပမာဏကို တိုက်ရိုက်စစ်ဆေးခြင်း ဖြစ်ပါသည်။ ပိုးနှင့် ထိတွေ့မှုရှိခဲ့သည်မှာ ရက်သတ္တပတ် အနည်းငယ်သာ ရှိသေးသည်ဟု သံသယရှိပါက ကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှုပေးသူက ဤနည်းလမ်းဖြင့် စစ်ဆေးရန် အကြံပြုပါလိမ့်မည်။ NAT သည် ပိုးနှင့်ထိတွေ့ပြီးနောက် အစောဆုံး စစ်ဆေးတွေ့ရှိနိုင်သော နည်းလမ်းဖြစ်ပါသည်။
မိမိနှင့် အသင့်တော်ဆုံး စစ်ဆေးမှုဖြစ်စေရန် ဆရာဝန်နှင့် တိုင်ပင်ဆွေးနွေးပါ။ အစောပိုင်းစစ်ဆေးမှုများတွင် ရောဂါပိုးမတွေ့ရှိ (Negative) သော်လည်း ရလဒ်တိကျသေချာစေရန် ရက်သတ္တပတ် သို့မဟုတ် လအနည်းငယ်အကြာတွင် ထပ်မံစစ်ဆေးရန် အရေးကြီးပါသည်။ အထူးသဖြင့် စစ်ဆေးမှုမတိုင်မီ သုံးလအတွင်း ပိုးနှင့်ထိတွေ့နိုင်ခြေ ရှိခဲ့ပါက ရလဒ်ကို အတည်ပြုရန် ထပ်မံစစ်ဆေးရပါမည်။
အိပ်ချ်အိုင်ဗွီ/အေအိုင်ဒီအက်စ် ရှိကြောင်း အတည်ပြုပြီးပါက ရောဂါအဆင့်နှင့် အသင့်တော်ဆုံးကုသမှုကို ဆုံးဖြတ်ရန် အောက်ပါစစ်ဆေးမှုများကို ပြုလုပ်နိုင်ပါသည် –
- CD4 T ဆဲလ် အရေအတွက်ကို စစ်ဆေးခြင်း: ဗိုင်းရပ်စ်၏ တိုက်ခိုက်ဖျက်ဆီးခြင်းကို ခံရသည့် သွေးဖြူဥဆဲလ် အရေအတွက်ကို စစ်ဆေးခြင်း ဖြစ်ပါသည်။ သိသာထင်ရှားသော လက္ခဏာမပြသော်လည်း CD4 အရေအတွက် ၂၀၀ အောက် ကျဆင်းသွားပါက အေအိုင်ဒီအက်စ် အဆင့်သို့ ရောက်ရှိသွားပြီ ဖြစ်ပါသည်။
- ဗိုင်းရပ်စ်ပမာဏ စစ်ဆေးခြင်း (Viral load): သွေးထဲတွင် ရှိနေသော ဗိုင်းရပ်စ်ပမာဏကို တိုင်းတာခြင်းဖြစ်ပြီး ကုသမှု ထိရောက်မှု ရှိမရှိ စောင့်ကြည့်ရန် ကူညီပေးပါသည်။
- ဆေးယဉ်ပါးမှု စစ်ဆေးခြင်း: အချို့သော ဗိုင်းရပ်စ်မျိုးစိတ်များသည် အချို့ဆေးဝါးများကို ယဉ်ပါးနေတတ်ပါသည်။ ဤစစ်ဆေးမှုသည် မိမိတွင်ရှိသော ဗိုင်းရပ်စ်မှာ ဆေးယဉ်ပါးမှု ရှိမရှိကို ခွဲခြားပေးပြီး ကုသမှုအစီအစဉ်အတွက် အထောက်အကူပြုပါသည်။
- နောက်ဆက်တွဲ ပြဿနာများကို စစ်ဆေးခြင်း: တီဘီရောဂါ၊ အသည်းရောင် အသားဝါ ဘီပိုး သို့မဟုတ် စီပိုး၊ လိင်မှတစ်ဆင့် ကူးစက်တတ်သော ရောဂါများ၊ အသည်း သို့မဟုတ် ကျောက်ကပ် ပျက်စီးမှု၊ ဆီးလမ်းကြောင်း ပိုးဝင်ခြင်း၊ သားအိမ်ခေါင်းကင်ဆာနှင့် စအိုလမ်းကြောင်းကင်ဆာ အစရှိသော အခြေခံကျန်းမာရေး အခြေအနေများကို စစ်ဆေးရန် ဓာတ်ခွဲခန်းစစ်ဆေးမှုများ ပြုလုပ်နိုင်ပါသည်။
ကုသမှု
လက်ရှိတွင် အိပ်ချ်အိုင်ဗွီ/အေအိုင်ဒီအက်စ်ကို အမြစ်ပြတ်ပျောက်ကင်းအောင် ကုသနိုင်သည့် ဆေးမရှိသေးပါ။ ခန္ဓာကိုယ်အတွင်း ပိုးဝင်ရောက်သွားပါက ဖယ်ရှား၍ မရနိုင်တော့ပါ။ သို့သော် ဗိုင်းရပ်စ်ကို ထိန်းချုပ်ရန်နှင့် နောက်ဆက်တွဲ ပြဿနာများကို ကာကွယ်ရန် ဆေးဝါးများစွာ ရှိပါသည်။ ၎င်းဆေးဝါးများကို အေအာရ်တီ (ART) ဟု ခေါ်ဆိုပါသည်။ အိပ်ချ်အိုင်ဗွီ ရှိကြောင်း အတည်ပြုပြီးသူတိုင်း မည်သည့်အဆင့်မှာပင်ဖြစ်စေ ART ကုသမှုကို စတင်သင့်ပါသည်။
ART ကုသမှုတွင် ပုံမှန်အားဖြင့် ဆေးအမျိုးအစား ကွဲပြားသော ဆေးဝါးနှစ်မျိုး သို့မဟုတ် နှစ်မျိုးထက်ပို၍ ပေါင်းစပ်အသုံးပြုပါသည်။ ဤနည်းလမ်းသည် သွေးထဲရှိ ဗိုင်းရပ်စ်ပမာဏကို လျှော့ချရန် အကောင်းဆုံးနည်းလမ်း ဖြစ်ပါသည်။ လက်ရှိတွင် ဆေးအမျိုးမျိုးကို တစ်ပြားတည်းတွင် ပေါင်းစပ်ထားပြီး တစ်နေ့တစ်ကြိမ်သာ သောက်ရန်လိုအပ်သော ဆေးဝါးများစွာ ရှိပါသည်။
ART ဆေးဝါး အမျိုးအစားများမှာ –
- NNRTIs: ဗိုင်းရပ်စ်ပွားများရန် လိုအပ်သော ပရိုတင်းဓာတ်ကို ဟန့်တားပေးပါသည်။ (ဥပမာ – efavirenz, rilpivirine)
- NRTIs: ဗိုင်းရပ်စ်ပွားများရာတွင် အသုံးပြုသည့် တည်ဆောက်ပုံ အစိတ်အပိုင်းများကို ပြုပြင်ပြောင်းလဲထားခြင်း ဖြစ်ပါသည်။ (ဥပမာ – abacavir, tenofovir, lamivudine)
- Protease inhibitors (PIs): ဗိုင်းရပ်စ်ပွားများရန် လိုအပ်သော အခြားအရေးကြီး ပရိုတင်းတစ်မျိုးကို ပျက်ပြယ်စေပါသည်။ (ဥပမာ – atazanavir, darunavir)
- Integrase inhibitors: ဗိုင်းရပ်စ်၏ မျိုးဗီဇကို CD4 ဆဲလ်များအတွင်းသို့ ထည့်သွင်းရာတွင် အသုံးပြုသော ပရိုတင်းကို ပိတ်ဆို့ပေးပါသည်။ (ဥပမာ – tenofovir alafenamide fumarate, raltegravir, dolutegravir, cabotegravir, bictegravir sodium, emtricitabine,)
- Entry or fusion inhibitors: ဗိုင်းရပ်စ်ကို CD4 ဆဲလ်များအတွင်းသို့ မဝင်ရောက်နိုင်အောင် တားဆီးပေးပါသည်။ (ဥပမာ – enfuvirtide, maraviroc)
ကုသမှုကို စတင်ခြင်းနှင့် ဆက်လက်ဆောင်ရွက်ခြင်း:
အိပ်ချ်အိုင်ဗွီရှိသူတိုင်း CD4 အရေအတွက် မည်မျှပင်ရှိစေကာမူ ဗိုင်းရပ်စ်ပမာဏကို စက်ဖြင့်စစ်ဆေး၍ မရနိုင်သော အဆင့်ထိရောက်စေရန် ကုသမှုကို ခံယူသင့်ပါသည်။ ဆေးကို သတ်မှတ်ထားသည့်အတိုင်း တိကျစွာ သောက်သုံးခြင်းသည် ခုခံအားစနစ်ကို ကြံ့ခိုင်စေရန်၊ ရောဂါကူးစက်နိုင်ခြေကို လျှော့ချရန်၊ ဆေးယဉ်ပါးမှုကို ကာကွယ်ရန်နှင့် အခြားသူများထံသို့ ပိုးကူးစက်နိုင်ခြေကို လျှော့ချရန်အတွက် အလွန်အရေးကြီးပါသည်။ ဘေးထွက်ဆိုးကျိုးများ သို့မဟုတ် စိတ်ကျန်းမာရေးဆိုင်ရာ အခက်အခဲများ ရှိနိုင်သော်လည်း ကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှုပေးသူများနှင့် ပွင့်လင်းစွာ တိုင်ပင်ဆွေးနွေး၍ ကုသမှုကို ပုံမှန်ခံယူခြင်းသည် ပိုမိုကျန်းမာသောရလဒ်ကို ရရှိစေနိုင်ပါသည်။
ဘေးထွက်ဆိုးကျိုးများ:
အိပ်ချ်အိုင်ဗွီ ဆေးဝါးများသည် နေမကောင်းဖြစ်ခြင်း၊ နှလုံးပြဿနာများ၊ ကျောက်ကပ်နှင့် အသည်း ထိခိုက်မှု၊ အရိုးအားနည်းခြင်း၊ ကိုလက်စထရော ပုံမှန်မဟုတ်ခြင်း၊ သွေးချိုတက်ခြင်းနှင့် စဉ်းစားဆင်ခြင်မှု၊ စိတ်ခံစားမှု သို့မဟုတ် အိပ်စက်မှုဆိုင်ရာ အခက်အခဲများ အစရှိသော ဘေးထွက်ဆိုးကျိုးများ ဖြစ်စေနိုင်ပါသည်။
အသက်အရွယ်ကြီးရင့်လာမှုနှင့် ကုသမှု:
အသက်အရွယ်ကြီးရင့်လာသည်နှင့်အမျှ နှလုံး သို့မဟုတ် အရိုးဆိုင်ရာ ကျန်းမာရေး ပြဿနာများအတွက် သောက်ရသောဆေးများသည် အိပ်ချ်အိုင်ဗွီ ဆေးဝါးများနှင့် ဓာတ်မတည့်မှုများ ရှိနိုင်ပါသည်။ ထို့ကြောင့် မိမိသောက်နေသော ဆေးဝါးအားလုံးကို ဆရာဝန်အား ပြောပြရန် အရေးကြီးပါသည်။
ကုသမှုအပေါ် တုံ့ပြန်မှု
ကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှုပေးသူက ဗိုင်းရပ်စ်ပမာဏနှင့် CD4 အရေအတွက်ကို ပုံမှန်စစ်ဆေးသွားပါမည်။ ကုသမှု၏ ရည်မှန်းချက်မှာ သွေးထဲရှိ ဗိုင်းရပ်စ်ပမာဏကို စက်ဖြင့်စစ်ဆေး၍ မရနိုင်သော အဆင့်ထိ လျှော့ချရန် ဖြစ်ပါသည်။ သို့သော် ၎င်းမှာ ခန္ဓာကိုယ်အတွင်းမှ ဗိုင်းရပ်စ်လုံးဝ ပျောက်ကွယ်သွားခြင်း မဟုတ်ဘဲ အခြားသော အင်္ဂါအစိတ်အပိုင်းများတွင် ရှိနေနိုင်သေးသည်ကို သတိပြုရပါမည်။
