သံဓာတ်ချို့တဲ့ သွေးအားနည်းရောဂါ

ခြုံငုံသုံးသပ်ချက်

သံဓာတ်ချို့တဲ့ခြင်းကြောင့်ဖြစ်သော သွေးအားနည်းရောဂါ (Iron deficiency anemia) ဆိုသည်မှာ သွေးထဲတွင် ကျန်းမာသော သွေးနီဥများ လျော့နည်းသွားသည့် သွေးဆိုင်ရာ ဝေဒနာတစ်မျိုး ဖြစ်ပါသည်။ သွေးနီဥများက ခန္ဓာကိုယ်အနှံ့ အောက်ဆီဂျင် သယ်ဆောင်ပေးနိုင်ရန် ကူညီသည့် ဟေမိုဂလိုဘင် (Hemoglobin) ပရိုတင်းဓာတ်ကို ထုတ်လုပ်ရန်အတွက် ခန္ဓာကိုယ်တွင် သံဓာတ်လုံလောက်မှု မရှိသောအခါ ဤရောဂါ ဖြစ်ပွားရပါသည်။ ၎င်းကို သွေးအားနည်းရောဂါ အမျိုးအစားများထဲတွင် အဖြစ်အများဆုံး အမျိုးအစားအဖြစ် သတ်မှတ်ထားပါသည်။

သံဓာတ် လုံလောက်စွာ မစားသုံးခြင်း သို့မဟုတ် ခန္ဓာကိုယ်မှ သံဓာတ်စုပ်ယူမှုကို အဟန့်အတားဖြစ်စေသော ဝေဒနာများ ရှိနေခြင်းတို့ကြောင့် သံဓာတ်ချို့တဲ့ခြင်းကြောင့်ဖြစ်သော သွေးအားနည်းရောဂါ ဖြစ်လာနိုင်ပါသည်။ ရောဂါလက္ခဏာများသည် တဖြည်းဖြည်းချင်း ဖြစ်ပေါ်လာနိုင်ပြီး လူနာအနေဖြင့် မောပန်းနွမ်းနယ်ခြင်း သို့မဟုတ် အသက်ရှူမဝခြင်းတို့ကို ခံစားရနိုင်ပါသည်။

ဆရာဝန်များသည် သံဓာတ်ချို့တဲ့ရသည့် အကြောင်းရင်းကို သိရှိနိုင်ရန် စစ်ဆေးမှုများ ပြုလုပ်ခြင်းနှင့် မေးမြန်းခြင်းများ ဆောင်ရွက်ပါလိမ့်မည်။ ကုသမှုအနေဖြင့် သံဓာတ်ဖြည့်စွက်ဆေးများကို ညွှန်းဆိုပေးနိုင်ပါသည်။ အကယ်၍ ခန္ဓာကိုယ်အတွင်း သွေးယိုစိမ့်မှုရှိသည်ဟု သံသယရှိပါက နောက်ထပ် စစ်ဆေးမှုများ သို့မဟုတ် ကုသမှုများ လိုအပ်နိုင်ပါသည်။

ရောဂါလက္ခဏာများ

သံဓာတ်ချို့တဲ့ခြင်းကြောင့်ဖြစ်သော သွေးအားနည်းရောဂါ၏ လက္ခဏာများသည် အနည်းငယ်မှ ပြင်းထန်သော အဆင့်အထိ ရှိနိုင်ပြီး ပုံမှန်အားဖြင့် တဖြည်းဖြည်းချင်း ဖြစ်ပေါ်လာတတ်ပါသည်။ ကုသမှုမခံယူပါက အချိန်ကြာလာသည်နှင့်အမျှ ပိုမိုဆိုးရွားလာနိုင်ပါသည်။ အဖြစ်များသော လက္ခဏာအချို့မှာ –

• ပုံမှန်ထက် ထူးထူးခြားခြား မောပန်းနွမ်းနယ်ခြင်း
• အားအင်ကုန်ခမ်းခြင်း
• အရေပြားမှာ ပုံမှန်ထက် ပို၍ ဖြူဖျော့နေခြင်း
• အာရုံစူးစိုက်ရန် ခက်ခဲခြင်း
• ရင်ဘတ်မအီမသာဖြစ်ခြင်း၊ ရင်တုန်ခြင်း သို့မဟုတ် အသက်ရှူမဝခြင်း
• ခေါင်းကိုက်ခြင်း၊ မူးဝေခြင်း သို့မဟုတ် ခေါင်းထဲတွင် ပေါ့ပါးနေခြင်း
• လက်ဖျားခြေဖျားများ အေးစက်နေခြင်း
• လျှာရောင်ရမ်းခြင်း သို့မဟုတ် လျှာချောခြင်း (Glossitis)
• လက်သည်းခြေသည်းများ ကြွပ်ဆတ်ခြင်း သို့မဟုတ် လက်သည်းခွံ ဇွန်းသဏ္ဌာန်ဖြစ်ခြင်း (Koilonychia)
• အစားအစာမဟုတ်သော အရာများ (ဥပမာ – ရေခဲ၊ မြေဖြူ၊ ဆေးသုတ်ဆေး၊ ရွှံ့ သို့မဟုတ် ကပ်စေးနှဲ) တို့ကို စားချင်စိတ်ဖြစ်ပေါ်ခြင်း (Pica)
• အထူးသဖြင့် ဤရောဂါရှိသော မွေးကင်းစကလေးများနှင့် လမ်းလျှောက်တတ်စ ကလေးငယ်များတွင် အစားအသောက်ပျက်ခြင်း
• ခြေထောက်များ မငြိမ်မသက်ဖြစ်သည့် ဝေဒနာ (Restless legs syndrome)

သံဓာတ်ချို့တဲ့ခြင်းကြောင့်ဖြစ်သော သွေးအားနည်းရောဂါ လက္ခဏာများကို ဆက်တိုက်ခံစားနေရပါက ကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှု အမြန်ဆုံး ခံယူသင့်ပါသည်။ သံဓာတ်ဖြည့်စွက်ဆေးများ မသောက်သုံးမီ တိကျသော ရောဂါရှာဖွေမှု ခံယူရန် အလွန်အရေးကြီးပါသည်။ ခန္ဓာကိုယ်အတွင်း သံဓာတ်များလွန်းခြင်းမှာ အန္တရာယ်ရှိနိုင်ပြီး အသည်းပျက်စီးခြင်းနှင့် အခြားနောက်ဆက်တွဲ ပြဿနာများကို ဖြစ်စေနိုင်ပါသည်။ ထို့ကြောင့် မိမိဘာသာ ရောဂါသတ်မှတ်ခြင်းနှင့် ကုသခြင်းတို့ကို မပြုလုပ်ရန် အကြံပြုအပ်ပါသည်။

ဖြစ်ပွားရသည့် အကြောင်းရင်းများ

ခန္ဓာကိုယ်သည် ပုံမှန်အားဖြင့် စားသုံးသော အစားအစာများမှ သံဓာတ်ကို တည်ငြိမ်သော ပမာဏတစ်ခုအထိ စုပ်ယူပါသည်။ ပိုလျှံသော သံဓာတ်ကို နောက်ပိုင်းတွင် ဟေမိုဂလိုဘင် ထုတ်လုပ်ရာ၌ အသုံးပြုရန် ခန္ဓာကိုယ်အတွင်း သိမ်းဆည်းထားပါသည်။ ဟေမိုဂလိုဘင်သည် သွေးအား နီသောအရောင်ကို ပေးစွမ်းပြီး သွေးနီဥများက ခန္ဓာကိုယ်အနှံ့ အောက်ဆီဂျင် သယ်ဆောင်နိုင်အောင် ကူညီပေးသည့် သွေးနီဥ၏ အရေးကြီးသော အစိတ်အပိုင်းတစ်ခု ဖြစ်ပါသည်။

ခန္ဓာကိုယ်၏ သံဓာတ်သိုလှောင်မှုမှာ ပြန်လည်ဖြည့်တင်းနိုင်သည်ထက် ပိုမိုမြန်ဆန်စွာ ကုန်ဆုံးသွားသောအခါ သို့မဟုတ် ခန္ဓာကိုယ်အတွင်းသို့ သံဓာတ်ဝင်ရောက်မှု လျော့နည်းသွားသောအခါ ဟေမိုဂလိုဘင် ထုတ်လုပ်ရန် သံဓာတ်မလုံလောက်တော့ဘဲ သွေးအားနည်းရောဂါ ဖြစ်ပွားရပါသည်။ ၎င်းကို အောက်ပါအချက်များက ဖြစ်စေလေ့ရှိပါသည်

• သွေးဆုံးရှုံးခြင်း – အစာအိမ်အနာ၊ ရင်ညွန့်အရိုးအောက် သားအိမ်ကျွံခြင်း (Hiatal hernia)၊ အူမကြီး အသားပို သို့မဟုတ် အူမကြီးကင်ဆာ ကဲ့သို့သော ရောဂါများသည် ခန္ဓာကိုယ်အတွင်း နှေးကွေးပြီး နာတာရှည် သွေးယိုစိမ့်မှုကို ဖြစ်စေနိုင်ကာ သံဓာတ်သိုလှောင်မှုကို လျော့နည်းစေပြီး သွေးအားနည်းရောဂါသို့ ဦးတည်စေပါသည်။ အမျိုးသမီးများတွင် ရာသီသွေး အလွန်အမင်း ဆင်းခြင်းကြောင့်လည်း သွေးဆုံးရှုံးမှု ဖြစ်နိုင်ပါသည်။ အကိုက်အခဲပျောက်ဆေးများ (အထူးသဖြင့် အက်စပရင် – Aspirin) ကို ရေရှည်စွဲသောက်ခြင်းကြောင့် အစာအိမ်နှင့် အူလမ်းကြောင်း သွေးယိုစိမ့်မှု ဖြစ်နိုင်ပါသည်။
• သံဓာတ်ချို့တဲ့သော အစားအသောက် – သံဓာတ်ကြွယ်ဝသော အစားအသောက်များကို စားသုံးခြင်းက သွေးအားနည်းရောဂါ ဖြစ်နိုင်ခြေကို လျှော့ချပေးနိုင်ပါသည်။ သံဓာတ်ကြွယ်ဝသော အစားအစာများမှာ သံဓာတ်ဖြည့်စွက်ထားသော အစားအစာများ၊ အသား၊ ဥအမျိုးမျိုးနှင့် အစိမ်းရောင်ရှိသော ဟင်းသီးဟင်းရွက်များ ဖြစ်ပါသည်။ မွေးကင်းစကလေးများနှင့် ကလေးငယ်များ ကြီးထွားဖွံ့ဖြိုးရန်အတွက်လည်း ၎င်းတို့၏ အစားအစာတွင် သံဓာတ်လိုအပ်ပါသည်။ ခန္ဓာကိုယ်အတွက် လိုအပ်သော သံဓာတ်ကို စားသုံးသော အစားအစာများမှ နေ့စဉ် ရရှိပါသည်။ သို့သော် သံဓာတ်စားသုံးမှု မလုံလောက်ပါက အချိန်ကြာလာသည်နှင့်အမျှ သံဓာတ်ချို့တဲ့မှု ဖြစ်လာနိုင်ပါသည်။
• သံဓာတ်ကို မစုပ်ယူနိုင်ခြင်း – အူသိမ်၏ အစိတ်အပိုင်းအချို့ကို ခွဲစိတ်ဖြတ်ထုတ်ထားပါက သံဓာတ်နှင့် အခြားအာဟာရဓာတ်များကို စုပ်ယူနိုင်စွမ်း လျော့နည်းသွားနိုင်ပါသည်။ ထို့ပြင် စားသုံးလိုက်သော အစားအစာများမှ အာဟာရစုပ်ယူမှုကို လျော့နည်းစေသည့် အစာအိမ်နှင့် အူလမ်းကြောင်းဆိုင်ရာ ရောဂါများ (ဥပမာ – Celiac disease၊ အစာအိမ်ရောင်ရမ်းခြင်း သို့မဟုတ် အူလမ်းကြောင်းရောင်ရမ်းသည့်ရောဂါများဖြစ်သော Ulcerative colitis သို့မဟုတ် Crohn’s disease) ကြောင့်လည်း ဖြစ်နိုင်ပါသည်။ သံဓာတ်ကို အူသိမ်မှတစ်ဆင့် သွေးကြောထဲသို့ စုပ်ယူခြင်း ဖြစ်ပါသည်။
• ကိုယ်ဝန်ဆောင်ခြင်း – ကိုယ်ဝန်ဆောင် အမျိုးသမီးများ၏ သံဓာတ်သိုလှောင်မှုမှာ မိမိ၏ တိုးပွားလာသော သွေးပမာဏအတွက်သာမက ဖွံ့ဖြိုးလာသော သန္ဓေသားအတွက် ဟေမိုဂလိုဘင် ထုတ်လုပ်ရန်အတွက်ပါ အသုံးပြုရပါသည်။ သံဓာတ်ဖြည့်စွက်ဆေး မသောက်သုံးသော ကိုယ်ဝန်ဆောင် အမျိုးသမီးအများစုတွင် သံဓာတ်ချို့တဲ့ သွေးအားနည်းရောဂါ ဖြစ်ပွားတတ်ပါသည်။

ဖြစ်နိုင်ခြေရှိသူများ

သံဓာတ်ချို့တဲ့ သွေးအားနည်းရောဂါသည် မည်သူ့တွင်မဆို ဖြစ်ပွားနိုင်သော်လည်း အောက်ပါလူပုဂ္ဂိုလ်များသည် ပိုမိုဖြစ်ပွားနိုင်ခြေ ရှိပါသည် –

• အမျိုးသမီးများ – ရာသီသွေး ဆင်းသော အမျိုးသမီးများတွင် ဤရောဂါဖြစ်ပွားရန် အခွင့်အလမ်း ပိုများပါသည်။
• မွေးကင်းစကလေးများနှင့် ကလေးငယ်များ – ကလေးများသည် ကိုယ်ဝန်ဆောင်စဉ်အတွင်း မိခင်ထံမှရရှိသော သံဓာတ်ဖြင့် မွေးဖွားလာကြခြင်း ဖြစ်ပါသည်။ (၄) လမှ (၆) လအကြာတွင် ထိုသံဓာတ်သိုလှောင်မှုမှာ ကုန်ဆုံးသွားပါသည်။ မိခင်နို့တစ်မျိုးတည်း တိုက်ကျွေးခြင်း သို့မဟုတ် သံဓာတ်ဖြည့်စွက်မထားသော နို့မှုန့်များကို သောက်သုံးသော ကလေးများတွင် သံဓာတ်မလုံလောက်မှု ဖြစ်နိုင်ပါသည်။ ကလေးများ အရှိန်အဟုန်ဖြင့် ကြီးထွားလာချိန်တွင် သံဓာတ်ပိုမိုလိုအပ်သဖြင့် အာဟာရစုံလင်စွာ မစားသုံးပါက သွေးအားနည်းရောဂါ ဖြစ်နိုင်ခြေ ရှိပါသည်။
• သက်သတ်လွတ်စားသူများ – အသား သို့မဟုတ် သံဓာတ်ကြွယ်ဝသော အစားအစာများကို မစားသုံးသူများတွင် သံဓာတ်ချို့တဲ့ သွေးအားနည်းရောဂါ ဖြစ်ပွားနိုင်ခြေ ပိုများပါသည်။
• သွေးခဏခဏ လှူဒါန်းသူများ – သွေးလှူဒါန်းခြင်းကြောင့် ဟေမိုဂလိုဘင် ပမာဏ ခေတ္တလျော့နည်းသွားခြင်းမှာ ရေတိုပြဿနာသာ ဖြစ်နိုင်သော်လည်း ပုံမှန်သွေးလှူဒါန်းသူများတွင် သံဓာတ်သိုလှောင်မှု လျော့နည်းသွားနိုင်သဖြင့် သံဓာတ်ချို့တဲ့ သွေးအားနည်းရောဂါ ဖြစ်နိုင်ခြေ ပိုများပါသည်။ သွေးလှူဒါန်းရန် သွားရောက်ချိန်တွင် ဟေမိုဂလိုဘင် နည်းနေသဖြင့် လှူဒါန်းခွင့် မရသူများအနေဖြင့် ဆရာဝန်နှင့် တိုင်ပင်ဆွေးနွေးသင့်ပြီး သံဓာတ်ကြွယ်ဝသော အစားအစာများကို ပိုမိုစားသုံးရန် အကြံပြုလိုပါသည်။