မျက်လုံးရဲ့ ရောင်ခြယ်ထားတဲ့ အလွှာ ‌‌ယောင်ခြင်း

ခြုံငုံသုံးသပ်ချက်

Uveitis ဆိုသည်မှာ မျက်လုံးနံရံ၏ အလယ်အလွှာဖြစ်သော မျက်လုံး၏ ရောင်ခြယ်ထားသော အလွှာ (Uvea) ရောင်ရမ်းခြင်း ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် ရုတ်တရက် ဖြစ်ပွားတတ်ပြီး မျက်လုံးနီခြင်း၊ နာကျင်ခြင်းနှင့် အမြင်အာရုံ ဝေဝါးခြင်းစသည့် လက္ခဏာများ ပြသတတ်သည်။ ဤရောင်ရမ်းမှုသည် မျက်လုံးတစ်ဖက်တည်းတွင် ဖြစ်စေ၊ နှစ်ဖက်စလုံးတွင်ဖြစ်စေ ဖြစ်ပွားနိုင်ပြီး ကလေးများအပါအဝင် အသက်အရွယ်မရွေး ဖြစ်နိုင်ပါသည်။ Uveitis သည် ပိုးဝင်ခြင်း၊ ထိခိုက်ဒဏ်ရာရခြင်း သို့မဟုတ် ခုခံအားစနစ်ဆိုင်ရာ ချို့ယွင်းချက်များ (Autoimmune disorders) ကြောင့် ဖြစ်နိုင်သော်လည်း အများအားဖြင့် ဖြစ်ပွားရသည့် အကြောင်းရင်းကို တိတိပကျ မသိရှိရတတ်ပါ။

မျက်လုံး၏ တည်ဆောက်ပုံအရ ရောင်ရမ်းမှုကြောင့် ဖောင်းကြွလာရန် နေရာအလုံအလောက်မရှိသဖြင့် မည်သည့်ရောင်ရမ်းမှုမျိုးမဆို မျက်လုံး၏ ပုံသဏ္ဌာန်ကို ပြောင်းလဲစေကာ အမြင်အာရုံကို ထိခိုက်စေနိုင်သောကြောင့် အန္တရာယ်ရှိပါသည်။ ဤအခြေအနေသည် မျက်လုံး၏ သတ်မှတ်ထားသော နေရာတစ်ခုတည်းတွင် ဖြစ်နိုင်သကဲ့သို့ နေရာအနှံ့တွင်လည်း ဖြစ်ပွားနိုင်ကာ နာကျင်မှုနှင့် အမြင်အာရုံ ထိခိုက်မှု အဆင့်ဆင့်ကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်။

အမြင်အာရုံ အပြီးတိုင် ဆုံးရှုံးခြင်း သို့မဟုတ် မျက်စိကွယ်ခြင်းကဲ့သို့သော ပြင်းထန်သည့် နောက်ဆက်တွဲ ပြဿနာများကို ကာကွယ်ရန်အတွက် Uveitis ကို အချိန်မီ ရောဂါရှာဖွေကုသရန် အလွန်အရေးကြီးပါသည်။ ရောဂါလက္ခဏာများကို ထိရောက်စွာ ထိန်းချုပ်နိုင်ရန်နှင့် အမြင်အာရုံကို ထိန်းသိမ်းရန်အတွက် စောစီးစွာ ဆေးကုသမှု ခံယူရန် လိုအပ်ပါသည်။

ရောဂါလက္ခဏာများ

Uveitis သည် သူငယ်အိမ် (Iris)၊ စီလီယရီ ဘော်ဒီ (Ciliary body) နှင့် ရောင်ခြယ်လွှာ (Choroid) တို့ ပါဝင်သော မျက်လုံးတစ်ရှူး၏ အလယ်အလွှာ (Uvea) ကို ထိခိုက်စေသည့် ရောင်ရမ်းမှု ဖြစ်သည်။ Uveitis နှင့် သက်ဆိုင်သော လက္ခဏာများ၊ ဝိသေသလက္ခဏာများနှင့် တည်ဆောက်ပုံ အသေးစိတ်မှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်ပါသည် –

Uveitis ၏ ရောဂါလက္ခဏာများ

• မျက်လုံးနီခြင်း: မျက်လုံးသည် နီမြန်းပြီး ယောင်ယမ်းနေပုံ ပေါ်တတ်သည်။
• မျက်လုံးနာကျင်ခြင်း: မသက်မသာ ခံစားရမှုသည် အနည်းငယ်မှသည် ပြင်းထန်သည့်အဆင့်အထိ ရှိနိုင်ပါသည်။
• အလင်းဒဏ်မခံနိုင်ခြင်း: အလင်းရောင်ကို ပိုမို ထိခိုက်လွယ်လာတတ်သည်။
• အမြင်အာရုံ ဝေဝါးခြင်း: အမြင်အာရုံသည် ဝေဝါးပြီး ရှင်းလင်းမှု မရှိတော့ဘဲ ဖြစ်နိုင်ပါသည်။
• မျက်စိရှေ့တွင် အမည်းစက်များ မြင်ရခြင်း (Floaters): အမြင်အာရုံထဲတွင် အမည်းစက်များ သို့မဟုတ် အမျှင်တန်းလေးများ လွင့်မျောနေသကဲ့သို့ မြင်ရတတ်သည်။
• အမြင်အာရုံ လျော့နည်းလာခြင်း: အမြင်အာရုံ သိသိသာသာ လျော့နည်းသွားခြင်းမျိုး ရှိနိုင်ပါသည်။

ဤလက္ခဏာများသည် ရုတ်တရက် ဖြစ်ပေါ်လာပြီး လျင်မြန်စွာ ဆိုးရွားသွားနိုင်သကဲ့သို့ တဖြည်းဖြည်းချင်းလည်း ပေါ်ပေါက်လာနိုင်ပါသည်။ Uveitis သည် မျက်လုံးတစ်ဖက်တည်း သို့မဟုတ် နှစ်ဖက်စလုံးကို ထိခိုက်နိုင်ပါသည်။ အချို့သော အခြေအနေများတွင် လက္ခဏာများကို မသိသာဘဲ ရှိနေတတ်ပြီး ပုံမှန် မျက်စိစစ်ဆေးမှု ပြုလုပ်ချိန်မှသာ တွေ့ရှိရတတ်ပါသည်။

မျက်လုံး၏ ရောင်ခြယ်ထားသော အလွှာ (Uvea) ၏ တည်ဆောက်ပုံ

• သူငယ်အိမ် (Iris): မှန်ထဲတွင် ကြည့်သည့်အခါ မြင်ရသည့် မျက်လုံး၏ အရောင်ပါသော အပိုင်းဖြစ်သည်။
• စီလီယရီ ဘော်ဒီ (Ciliary body): သူငယ်အိမ်၏ နောက်ဘက်တွင် တည်ရှိပြီး မျက်လုံးအတွင်းရှိ မှန်ဘီလူး (Lens) ၏ ပုံသဏ္ဌာန်ကို ထိန်းချုပ်ပေးခြင်းဖြင့် အမြင်အာရုံကို ချိန်ညှိပေးသည်။
• ရောင်ခြယ်လွှာ (Choroid): မြင်လွှာ (Retina) နှင့် မျက်လုံးအပြင်ခွံ (Sclera) ကြားတွင် တည်ရှိသော သွေးကြောလွှာ ဖြစ်ပြီး မျက်လုံးအတွက် အောက်ဆီဂျင်နှင့် အာဟာရဓာတ်များကို ထောက်ပံ့ပေးသည်။

မျက်လုံး၏ အတွင်းဘက် အနောက်ပိုင်းတွင် နံရံကပ်စက္ကူကဲ့သို့ မြင်လွှာ (Retina) ရှိပြီး မျက်လုံးအတွင်း၌ ဗစ်ထရီးယပ်စ် (Vitreous) ဟုခေါ်သော ဂျယ်လီကဲ့သို့ အရာဝတ္ထုဖြင့် ပြည့်နှက်နေသည်။ ဤတည်ဆောက်ပုံများသည် Uveitis ၏ လက္ခဏာများနှင့် ကုသမှုအပိုင်းတွင် အရေးပါသော အခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်ပါသည်။

Uveitis ကို အမျိုးအစားခွဲခြားခြင်း Uveitis ကို ထိခိုက်သည့် နေရာအလိုက် အောက်ပါအတိုင်း ခွဲခြားနိုင်ပါသည် –

• ရှေ့ပိုင်း Uveitis (Anterior uveitis): ဤအမျိုးအစားသည် အဖြစ်အများဆုံးဖြစ်ပြီး မျက်လုံး၏ ရှေ့ဘက်အတွင်းပိုင်း (မျက်ကြည်လွှာနှင့် သူငယ်အိမ်ကြား) နှင့် စီလီယရီ ဘော်ဒီတို့ကို ထိခိုက်ခြင်းဖြစ်သည်။ ၎င်းကို Iritis ဟုလည်း ခေါ်ဆိုပါသည်။
• အလယ်ပိုင်း Uveitis (Intermediate uveitis): ဤအမျိုးအစားသည် မြင်လွှာ၊ မှန်ဘီလူးအနီးရှိ သွေးကြောများ (Pars plana) နှင့် မျက်လုံးအလယ်ရှိ ဗစ်ထရီးယပ်စ် (Vitreous) တို့ကို ထိခိုက်စေခြင်း ဖြစ်သည်။
• နောက်ပိုင်း Uveitis (Posterior uveitis): ၎င်းသည် မျက်လုံးအနောက်ဘက်ရှိ အတွင်းအလွှာကို ထိခိုက်ခြင်းဖြစ်ပြီး မြင်လွှာ သို့မဟုတ် ရောင်ခြယ်လွှာ (Choroid) တို့ ပါဝင်သည်။
• မျက်လုံးတစ်ခုလုံး Uveitis (Panuveitis): ဤပြင်းထန်သည့် အမျိုးအစားမှာ မျက်လုံး၏ ရှေ့ဘက်မှ နောက်ဘက်အထိ ရောင်ခြယ်ထားသော အလွှာအားလုံး ရောင်ရမ်းခြင်း ဖြစ်သည်။

အကယ်၍ သင်သည် Uveitis ဖြစ်နိုင်သည့် လက္ခဏာများ ခံစားရပါက ဆရာဝန်နှင့် ချက်ချင်း တိုင်ပင်ပါ။ ဆရာဝန်က သင့်အား မျက်စိအထူးကုဆရာဝန် (Ophthalmologist) ထံသို့ လွှဲပြောင်းပေးပါလိမ့်မည်။ ပြင်းထန်သော မျက်လုံးနာကျင်မှု သို့မဟုတ် ရုတ်တရက် အမြင်အာရုံ ပြဿနာများ ဖြစ်ပေါ်ပါက အရေးပေါ် ဆေးကုသမှု ခံယူပါ။

ဖြစ်ပွားရသည့် အကြောင်းအရင်းများ

Uveitis ဖြစ်ပွားမှု ထက်ဝက်ခန့်တွင် ဖြစ်ပွားရသည့် အကြောင်းအရင်းကို တိတိပကျ မသိရှိရဘဲ ၎င်းကို မျက်လုံးအား အဓိက ထိခိုက်စေသော ခုခံအားစနစ်ဆိုင်ရာ တုံ့ပြန်မှု (Autoimmune response) တစ်ခုအဖြစ် သတ်မှတ်လေ့ရှိသည်။ အကြောင်းအရင်းကို ဖော်ထုတ်နိုင်သည့်အခါမျိုးတွင် အောက်ပါအချက်များအနက် တစ်ခုခုကြောင့် ဖြစ်နိုင်ပါသည် –

• ကျောရိုးဆစ် ရောင်ရမ်းနာ (Ankylosing spondylitis): ၎င်းသည် ကျောရိုးရှိ အရိုးများကို တစ်ခုနှင့်တစ်ခု ပူးကပ်သွားစေကာ ပြင်းထန်သော ခါးနာခြင်းကို ဖြစ်စေသည့် ရောင်ရမ်းမှုဆိုင်ရာ ရောဂါတစ်မျိုး ဖြစ်သည်။ Uveitis သည် ဤရောဂါနှင့် ဆက်စပ်၍ အဖြစ်များသော နောက်ဆက်တွဲ ပြဿနာတစ်ခု ဖြစ်သည်။
• ခန္ဓာကိုယ်အနှံ့ရှိ အခြားသော ခုခံအားစနစ် သို့မဟုတ် ရောင်ရမ်းမှုဆိုင်ရာ ရောဂါများ: ဥပမာ – Sarcoidosis၊ Systemic lupus erythematosus (Lupus) သို့မဟုတ် Crohn’s disease တို့ ဖြစ်သည်။
• ပိုးဝင်ခြင်းများ: ဥပမာ – တီဘီရောဂါ၊ ကာလသားရောဂါ (Syphilis)၊ ရေယုန် (Herpes zoster)၊ Toxoplasmosis သို့မဟုတ် ကြောင်ကုတ်ရာမှတစ်ဆင့် ကူးစက်သောရောဂါ (Cat scratch disease) တို့ ဖြစ်သည်။
• အချို့သော ဆေးဝါးများ၏ ဘေးထွက်ဆိုးကျိုးများ။
• မျက်လုံး ထိခိုက်ဒဏ်ရာရခြင်း သို့မဟုတ် ခွဲစိတ်ကုသမှု ခံယူခြင်း။
• အလွန်ရှားပါးသော အခြေအနေများတွင် မျက်စိကင်ဆာ (ဥပမာ – Lymphoma)။

ဖြစ်နိုင်ခြေရှိသော အချက်များ (Risk factors)

Uveitis ဖြစ်ပွားနိုင်ခြေကို မြင့်မားစေသော အချက်များမှာ –

• သတ်မှတ်ထားသော မျိုးရိုးဗီဇ (Genes) ပြောင်းလဲမှုရှိသူများတွင် ဖြစ်ပွားနိုင်ခြေ ပိုများသည်။
• ဆေးလိပ်သောက်ခြင်းသည် Uveitis ကို ထိန်းချုပ်ရန် ပိုမိုခက်ခဲစေကြောင်း တွေ့ရှိရသည်။