နှလုံးခုန်နှုန်းမြန်ခြင်း

ခြုံငုံသုံးသပ်ချက်

နှလုံးအောက်ခန်း အခုန်မြန်ခြင်း (VT သို့မဟုတ် V-tach) သည် နှလုံး၏ အောက်ဘက်အခန်းများ (Ventricles) မှ စတင်ဖြစ်ပေါ်သော ပြင်းထန်သည့် နှလုံးခုန်နှုန်း မမှန်သော ရောဂါတစ်မျိုးဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် ပုံမှန်နှလုံး၏ လုပ်ဆောင်ချက်များကို အနှောင့်အယှက်ဖြစ်စေသော ပုံမှန်မဟုတ်သည့် မြန်ဆန်သော နှလုံးခုန်နှုန်းများကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာပြီး ထိရောက်စွာ မကုသပါက သိသာထင်ရှားသော ကျန်းမာရေးအန္တရာယ်များကို ဖြစ်စေနိုင်သည်။

ဤအခြေအနေတွင် နှလုံးခုန်နှုန်းမှာ တစ်မိနစ်လျှင် အကြိမ် ၁၀၀ ထက် ကျော်လွန်သွားပြီး ပုံမှန်နားနေချိန်ရှိ နှလုံးခုန်နှုန်း (တစ်မိနစ်လျှင် ၆၀ မှ ၁၀၀ ကြိမ်) ထက် များစွာမြင့်မားနေတတ်သည်။ ထိုသို့ အလွန်အမင်း မြန်နေခြင်းကြောင့် နှလုံးအတွင်းသို့ သွေးများ လုံလောက်စွာ ပြန်မဖြည့်နိုင်တော့ဘဲ ခန္ဓာကိုယ်သို့ အောက်ဆီဂျင်ကြွယ်ဝသော သွေးများကို ပို့လွှတ်နိုင်စွမ်း လျော့နည်းသွားသည်။ သွေးစီးဆင်းမှု မလုံလောက်ခြင်း၏ လက္ခဏာများအနေဖြင့် သွေးပေါင်ကျခြင်း၊ အသက်ရှူမဝခြင်း၊ မူးဝေခြင်းနှင့် ပြင်းထန်ပါက သတိလစ်ခြင်းတို့ ဖြစ်ပွားနိုင်သည်။ ခဏတာဖြစ်ပေါ်သော VT သည် အန္တရာယ်မရှိနိုင်သော်လည်း စက္ကန့်အနည်းငယ်ထက်ပို၍ ကြာရှည်စွာ ဖြစ်ပေါ်ပါက အသက်အန္တရာယ်ရှိနိုင်ပြီး ရုတ်တရက် နှလုံးရပ်တန့်ခြင်းအထိ ဖြစ်သွားနိုင်သည်။

နှလုံးအောက်ခန်း အခုန်မြန်ခြင်းကို ကုသရာတွင် နှလုံးခုန်နှုန်းကို ထိန်းချုပ်ရန်နှင့် ပုံမှန်စည်းချက် ပြန်လည်ရရှိရန် နည်းလမ်းအမျိုးမျိုးကို အသုံးပြုသည်။ နှလုံးခုန်နှုန်း မမှန်ခြင်းကို ထိန်းညှိရန် ဆေးဝါးများ ညွှန်ကြားနိုင်သလို၊ အရေးပေါ်အခြေအနေများတွင် နှလုံးကို လျှပ်စစ်ရှော့ခ်ရိုက်၍ စည်းချက်ပြန်ညှိခြင်း (Cardioversion) ကို လုပ်ဆောင်ရနိုင်သည်။ အချို့သောအခြေအနေများတွင် နှလုံးခုန်နှုန်း မမှန်ခြင်းကို ပြုပြင်ရန်နှင့် နောက်ထပ်မဖြစ်ပွားအောင် ကာကွယ်ရန် ပိုက်ထည့်၍ ကုသခြင်း (Catheter-based procedures) သို့မဟုတ် ခွဲစိတ်ကုသခြင်းများ လိုအပ်နိုင်ပါသည်။

ရောဂါလက္ခဏာများ

နှလုံးအောက်ခန်း အခုန်မြန်ခြင်း (VT) ဖြစ်ပွားပါက နှလုံးသည် အလွန်မြန်စွာ ခုန်နေပြီး ခန္ဓာကိုယ်သို့ သွေးကို ထိရောက်စွာ မညှစ်ထုတ်နိုင်တော့ပေ။ ယင်းကြောင့် အင်္ဂါအစိတ်အပိုင်းများသို့ အောက်ဆီဂျင် လုံလောက်စွာ မရရှိတော့ဘဲ အောက်ပါလက္ခဏာများ ခံစားရနိုင်သည် –

• ရင်ဘတ်အတွင်း မအီမသာဖြစ်ခြင်း
• မူးဝေခြင်း
• နှလုံးတုန်ခြင်း သို့မဟုတ် နှလုံးအလွန်မြန်စွာ ခုန်ခြင်း
• ခေါင်းထဲတွင် ပေါ့ပါးသွားသလို ခံစားရခြင်း
• အသက်ရှူမဝခြင်း

အချို့သော VT များမှာ စက္ကန့် ၃၀ ထက်မကျော်ဘဲ ခဏတာသာဖြစ်ပြီး အလိုအလျောက် ပြန်လည်ကောင်းမွန်သွားတတ်သည်။ ၎င်းကို Non-sustained VT ဟုခေါ်ပြီး များသောအားဖြင့် လက္ခဏာမပြတတ်ပေ။ သို့သော် VT သည် ထို့ထက်ပို၍ ကြာရှည်နေပါက Sustained VT ဟုခေါ်ပြီး ပိုမိုပြင်းထန်ကာ အောက်ပါတို့အထိ ဖြစ်ပွားနိုင်သည် –

• မူးမေ့လဲခြင်း
• သတိလစ်ခြင်း
• နှလုံးရပ်တန့်ခြင်း (အသက်ဆုံးရှုံးသည်အထိ ဖြစ်နိုင်သည်)

မိမိ သို့မဟုတ် မိမိ၏ကလေးတွင် ထူးခြားသော နှလုံးခုန်ခြင်း လက္ခဏာများ ခံစားရပါက အကြောင်းရင်းကို သိရှိနိုင်ရန် ဆရာဝန်နှင့် ချက်ချင်းတိုင်ပင်ရန် အလွန်အရေးကြီးသည်။ အချို့သောအခြေအနေများသည် အရေးပေါ်ဆေးကုသမှု လိုအပ်ပါသည်။

အောက်ပါလက္ခဏာများ ဖြစ်ပေါ်လာပါက အရေးပေါ်လူနာတင်ယာဉ်ကို ချက်ချင်းခေါ်ဆိုပါ –

• မိနစ်အနည်းငယ်ထက် ပိုကြာသော ရင်ဘတ်အောင့်ခြင်း
• အသက်ရှူရ ခက်ခဲခြင်း
• ရုတ်တရက် မူးမေ့လဲခြင်း သို့မဟုတ် သတိလစ်ခြင်း

ဖြစ်ပွားရသည့် အကြောင်းရင်းများ နှလုံးအောက်ခန်း (Ventricles) များမှာ အလွန်မြန်စွာ ခုန်နေသောကြောင့် တစ်ချက်နှင့်တစ်ချက်အကြား သွေးပြန်ဖြည့်ရန် အချိန်မရခြင်းကြောင့် ဖြစ်သည်။ ပုံမှန်အားဖြင့် နှလုံးခုန်နှုန်းကို Sinoatrial node က ထိန်းချုပ်ထားသော်လည်း နှလုံးအောက်ခန်းရှိ ပုံမှန်မဟုတ်သော လျှပ်စစ်စီးဆင်းမှု လက္ခဏာများက နှလုံး၏ ပုံမှန်စည်းချက်ကို နှောင့်ယှက်လိုက်သည့်အခါတွင် ဤအခြေအနေ ဖြစ်ပွားရခြင်း ဖြစ်သည်။

နှလုံးနှင့် ဆက်စပ်သော အကြောင်းရင်းများ –

• နှလုံးသွေးကြောကျဉ်းရောဂါ – အဆီနှင့် ကိုလက်စထရောများ စုပုံလာခြင်းကြောင့် နှလုံးသွေးကြောများ ပိတ်ဆို့ခြင်း။
• နှလုံးပျက်စီးခြင်း (Heart failure) – နှလုံးက သွေးကို ထိရောက်စွာ မညှစ်ထုတ်နိုင်ခြင်း။
• နှလုံးကြွက်သား ရောင်ရမ်းခြင်း (Myocarditis)
• နှလုံးကြွက်သားရောဂါ (Cardiomyopathy) – နှလုံးကြီးလာပြီး အားနည်းသွားခြင်း။
• နှလုံးအဆို့ရှင်ရောဂါ – သွေးစီးဆင်းမှုကို ထိန်းချုပ်သည့် အဆို့ရှင်များ ပြဿနာရှိခြင်း။
• ယခင်နှလုံးရောဂါ အဟောင်းများ – ယခင်က နှလုံးအောင့်ဖူးခြင်း သို့မဟုတ် ခွဲစိတ်ဖူးခြင်းကြောင့် ဖြစ်ပေါ်နေသော အမာရွတ်တစ်ရှူးများ။

နှလုံးနှင့် မသက်ဆိုင်သော အကြောင်းရင်းများ –

• ဆေးဝါးများ – အချို့သောဆေးဝါးများသည် နှလုံးစည်းချက်ကို အနှောင့်အယှက်ဖြစ်စေနိုင်သည်။
• ဓာတ်ဆားဓာတ် မမျှတခြင်း – နှလုံးစည်းချက်ကို ထိန်းချုပ်သည့် သတ္တုဓာတ်များ မမျှတခြင်း။
• သုံးစွဲမှုများ – ကဖိန်းဓာတ်၊ အရက် အလွန်အကျွံ သောက်ခြင်း သို့မဟုတ် မူးယစ်ဆေးဝါး သုံးစွဲခြင်း။
• လေ့ကျင့်ခန်း – တစ်ခါတစ်ရံ ပြင်းထန်သော ကိုယ်လက်လှုပ်ရှားမှုများက လှုံ့ဆော်ပေးတတ်သည်။ အချို့သောအခြေအနေများတွင် ဆရာဝန်များက အကြောင်းရင်းကို ရှာမတွေ့နိုင်သည်လည်း ရှိတတ်သည်။

ဖြစ်နိုင်ခြေရှိသောအချက်များ နှလုံးကို ဒဏ်ဖြစ်စေသော သို့မဟုတ် နှလုံးတစ်ရှူးများကို ထိခိုက်စေသော အချက်များကြောင့် ဤရောဂါဖြစ်နိုင်ခြေ ပိုများသည်။ ထိုအချက်များကို လျှော့ချရန် လူနေမှုပုံစံ ပြောင်းလဲခြင်းနှင့် အောက်ပါအခြေအနေများအတွက် သင့်လျော်သော ဆေးကုသမှုများ ခံယူနိုင်သည် –

• ယခင်က နှလုံးရောဂါအခံ ရှိခြင်း
• မိသားစုဝင်ထဲတွင် နှလုံးစည်းချက်မမှန်သော ရောဂါရှိခြင်း
• နှလုံးသွေးကြောကျဉ်းခြင်း သို့မဟုတ် နှလုံးအဆို့ရှင် ပြဿနာရှိခြင်း
• နှလုံးကြွက်သား ရောင်ရမ်းခြင်း သို့မဟုတ် နှလုံးကြီးနေခြင်း
• ယခင်က နှလုံးအောင့်ဖူးခြင်း သို့မဟုတ် နှလုံးခွဲစိတ်ဖူးခြင်း
• ဆေးဝါးများ၏ ဘေးထွက်ဆိုးကျိုးများ
• ဓာတ်ဆားဓာတ် အပြင်းအထန် မမျှတခြင်း
• ကိုကင်း သို့မဟုတ် စိတ်ကြွဆေးကဲ့သို့သော မူးယစ်ဆေးများ သုံးစွဲခြင်း

မိသားစုဝင်ထဲတွင် နှလုံးခုန်မြန်ခြင်း သို့မဟုတ် အခြားနှလုံးစည်းချက် မမှန်သောရောဂါများ ရှိခြင်းသည် မိမိတွင်လည်း နှလုံးအောက်ခန်း အခုန်မြန်ခြင်း ဖြစ်ပွားနိုင်ခြေကို မြင့်တက်စေသည်။

ရောဂါရှာဖွေခြင်း (Diagnosis)

နှလုံးအောက်ခန်း အခုန်မြန်ခြင်း (VT) ကို ရောဂါရှာဖွေရန်နှင့် ဖြစ်ပွားရသည့် အကြောင်းရင်းများကို သိရှိနိုင်ရန် ကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှုပေးသူများက အောက်ပါစစ်ဆေးမှုများကို လုပ်ဆောင်လေ့ရှိသည် –

နှလုံးလျှပ်စစ်လှိုင်းတိုင်းတာခြင်း (ECG သို့မဟုတ် EKG): ၎င်းသည် ရင်ဘတ်နှင့်

လက်မောင်းများပေါ်တွင် လျှပ်ကူးပစ္စည်းလေးများ (Electrodes) ကပ်၍ နှလုံး၏ လျှပ်စစ်စီးဆင်းမှုကို တိုင်းတာခြင်းဖြစ်သည်။ ၎င်းမှတစ်ဆင့် မည်သည့်နှလုံးခုန်မြန်ရောဂါအမျိုးအစားဖြစ်သည်ကို သိရှိနိုင်ပြီး အခြားနှလုံးရောဂါအခံများကိုလည်း ဖော်ထုတ်ပေးနိုင်သည်။

အခြားသော နှလုံးလျှပ်စစ်လှိုင်း တိုင်းတာသည့် နည်းလမ်းများ –

• ဟိုးလ်တာ မော်နီတာ (Holter monitor): ၂၄ နာရီ သို့မဟုတ် ထို့ထက်ပို၍ ကိုယ်နှင့်မကွာ ဆောင်ထားရသော ကိရိယာဖြစ်ပြီး နေ့စဉ်လှုပ်ရှားမှုများအတွင်း နှလုံးခုန်နှုန်းကို မှတ်တမ်းတင်သည်။
• အဖြစ်အပျက်မှတ်တမ်းတင်စက် (Event monitor): ရက်ပေါင်း ၃၀ အထိ ဝတ်ဆင်ထားနိုင်ပြီး ရောဂါလက္ခဏာပြသည့်အချိန်တွင် နှလုံးစည်းချက်မမှန်မှုကို အလိုအလျောက် မှတ်တမ်းတင်ပေးသည်။
• အရေပြားအောက်ထည့်သွင်းစက် (Implantable loop recorder): အရေပြားအောက်တွင် ထည့်သွင်းထားရသော ဝါယာကြိုးမဲ့စက်ဖြစ်ပြီး သုံးနှစ်အထိ နှလုံးစည်းချက်ကို အဆက်မပြတ် စောင့်ကြည့်ပေးနိုင်သည်။

နှလုံးပုံရိပ်ဖော် စစ်ဆေးမှုများ (Cardiac Imaging):

• ရင်ဘတ်အိတ်စရေး (Chest X-ray): နှလုံးကြီးနေခြင်းနှင့် အခြားအဆုတ်ရောဂါများကို စစ်ဆေးနိုင်သည်။
• နှလုံးတယ်လီဗေးရှင်းရိုက်ခြင်း (Echocardiogram): အသံလှိုင်းကိုအသုံးပြု၍ နှလုံး၏လှုပ်ရှားပုံ၊ သွေးစီးဆင်းမှုနှင့် အဆို့ရှင်ပြဿနာများကို စစ်ဆေးသည်။
• နှလုံးအမ်အာအိုင် (Cardiac MRI): နှလုံးအတွင်း သွေးစီးဆင်းမှုပုံရိပ်များကို အသေးစိတ်ကြည့်ရှုနိုင်သည်။
• နှလုံးစီတီစကင် (Cardiac CT scan): နှလုံး၏ အသေးစိတ်ကန့်လန့်ဖြတ် ပုံရိပ်များကို ဖော်ထုတ်ပေးသည်။
• နှလုံးသွေးကြောဓာတ်မှန်ရိုက်ခြင်း (Coronary angiogram): ဆိုးဆေးနှင့် အိတ်စရေးကိုအသုံးပြု၍ နှလုံးသွေးကြောပိတ်ဆို့မှုများကို စစ်ဆေးသည်။

အခြားစစ်ဆေးမှုများ –

• မောပန်းမှုဒဏ်ခံနိုင်ရည်စစ်ဆေးခြင်း (Stress tests): လေ့ကျင့်ခန်းလုပ်နေစဉ် သို့မဟုတ် ဆေးဝါးဖြင့် လှုံ့ဆော်နေစဉ် နှလုံး၏တုံ့ပြန်မှုကို စောင့်ကြည့်စစ်ဆေးခြင်း။
• နှလုံးလျှပ်စစ်စီးဆင်းမှု စမ်းသပ်ခြင်း (EP test): ပေါင်ခြံမှတစ်ဆင့် နှလုံးအတွင်းသို့ ပိုက်ထည့်၍ နှလုံးခုန်မမှန်သည့်နေရာကို တိကျစွာ ရှာဖွေခြင်း။
• စောင်းနေသောခုတင်ဖြင့် စမ်းသပ်ခြင်း (Tilt Table Test): နှလုံးခုန်မြန်ခြင်းနှင့် မူးမေ့လဲခြင်းတို့၏ ဆက်စပ်မှုကို သိရှိရန် ခန္ဓာကိုယ်အနေအထား ပြောင်းလဲမှုအပေါ် နှလုံး၏တုံ့ပြန်မှုကို စစ်ဆေးခြင်း။