လက်ကောက်ဝတ်ကျိုးခြင်း
ဘိုကင်တင်ရန်
ဆရာ၀◌န်နဲ့တွေ့ဆုံရန်ခြုံငုံသုံးသပ်ချက်
လက်ကောက်ဝတ်အရိုးကျိုးခြင်းဆိုသည်မှာ လက်ကောက်ဝတ်ရှိ အရိုးတစ်ခု သို့မဟုတ် တစ်ခုထက်ပိုသောအရိုးများ အက်ကွဲခြင်း သို့မဟုတ် ကျိုးသွားခြင်းကို ဆိုလိုသည်။ ဤကဲ့သို့သော ထိခိုက်ဒဏ်ရာမျိုးသည် လဲကျသည့်အခါ မြေပြင်နှင့် အရှိန်ကိုလျှော့ချရန် လက်ဝါးဖြင့် ထောက်လိုက်မိခြင်းကြောင့် လက်ကောက်ဝတ်ပေါ်သို့ ပြင်းထန်သော ရိုက်ခတ်မှုဖြစ်ပေါ်ရာမှ အများဆုံး ဖြစ်ပွားလေ့ရှိသည်။
စကိတ်စီးခြင်း သို့မဟုတ် နှင်းလျှောစီးခြင်းကဲ့သို့သော လှုပ်ရှားမှုများတွင် ပါဝင်ခြင်း သို့မဟုတ် အရိုးပွရောဂါ (Osteoporosis) ကဲ့သို့သော အရိုးများကို အားနည်းစေပြီး ကျိုးလွယ်စေသည့် ကျန်းမာရေးအခြေအနေရှိခြင်းတို့သည် လက်ကောက်ဝတ်အရိုးကျိုးနိုင်ခြေကို ပိုမိုမြင့်တက်စေသည်။ သို့သော်လည်း ကျန်းမာသောအရိုးများရှိသည့် လူပုဂ္ဂိုလ်များတွင်ပင် ပြင်းထန်သော ရိုက်ခတ်မှု သို့မဟုတ် ထိခိုက်ဒဏ်ရာရမှုမျိုး ကြုံတွေ့ရပါက လက်ကောက်ဝတ်အရိုးကျိုးနိုင်သည်။
လက်ကောက်ဝတ်အရိုးကျိုးခြင်းကို အမြန်ဆုံးကုသမှုခံယူရန် လိုအပ်သည်။ သို့မဟုတ်ပါက အရိုးများမှာ ပုံစံမကျဘဲ ပြန်လည်ဆက်သွားနိုင်ပြီး ယင်းသည် စာရေးခြင်း သို့မဟုတ် အကျီကြယ်သီးတပ်ခြင်းကဲ့သို့သော နေ့စဉ်လုပ်ငန်းဆောင်တာများကို လုပ်ဆောင်ရန် ခက်ခဲစေနိုင်သည်။ စောစီးစွာ ကုသမှုခံယူခြင်းက နာကျင်မှုနှင့် တောင့်တင်းမှုများကိုလည်း သက်သာစေမည်ဖြစ်သည်။
ရောဂါလက္ခဏာများ လက်ကောက်ဝတ်အရိုးကျိုးပါက အောက်ပါလက္ခဏာများနှင့် အညွှန်းကိန်းများ ခံစားရနိုင်သည်
- လက်ကောက်ဝတ် ရောင်ရမ်းခြင်း၊ နာကျင်ကိုက်ခဲခြင်း သို့မဟုတ် ညိုမည်းစွဲခြင်း။
- လက် သို့မဟုတ် လက်ကောက်ဝတ်ကို ဆုပ်ကိုင်ခြင်း၊ လှုပ်ရှားခြင်းများပြုလုပ်ပါက ပိုမိုဆိုးရွားလာနိုင်သည့် ပြင်းထန်သောနာကျင်မှု။
- လက်ကောက်ဝတ်မှာ ပုံပျက်ပန်းပျက်ဖြစ်ကာ သိသိသာသာ ကွေးကောက်သွားခြင်း။
အကယ်၍ လက်ကောက်ဝတ်အရိုးကျိုးသည်ဟု သံသယရှိပါက၊ အထူးသဖြင့် ထုံကျင်ခြင်း၊ ရောင်ရမ်းခြင်း သို့မဟုတ် လက်ချောင်းများကို လှုပ်ရှားရန်ခက်ခဲခြင်းများ ကြုံတွေ့ရပါက ဆေးဘက်ဆိုင်ရာအကူအညီကို ချက်ချင်းရယူရန် အလွန်အရေးကြီးသည်။ ရောဂါရှာဖွေမှုနှင့် ကုသမှုနောက်ကျခြင်းသည် အရိုးပြန်လည်ဆက်ရာတွင် လုံလောက်မှုမရှိခြင်း၊ လှုပ်ရှားနိုင်စွမ်း လျော့နည်းသွားခြင်းနှင့် လက်ဆုပ်ကိုင်နိုင်စွမ်းအားနည်းခြင်းတို့ကို ဖြစ်ပေါ်စေနိုင်သည်။
ဖြစ်ပွားရသည့်အကြောင်းရင်းများ လက်ကောက်ဝတ်အရိုးကျိုးခြင်းကို အောက်ပါအချက်များကြောင့် ဖြစ်ပွားစေနိုင်သည် –
- လဲကျခြင်း – လက်ဝါးဖြင့် ထောက်၍လဲကျခြင်းသည် လက်ကောက်ဝတ်အရိုးကျိုးခြင်းကို ဖြစ်စေသည့် အသုံးအများဆုံး အကြောင်းရင်းတစ်ခုဖြစ်သည်။
- အားကစားကြောင့် ထိခိုက်ဒဏ်ရာရခြင်း – ထိတွေ့မှုရှိသော အားကစားများ သို့မဟုတ် စကိတ်စီးခြင်း၊ နှင်းလျှောစီးခြင်းကဲ့သို့သော လက်ဝါးဖြင့်ထောက်၍ လဲကျနိုင်ခြေရှိသည့် အားကစားနည်းများသည် လက်ကောက်ဝတ်အရိုးကျိုးခြင်းကို မကြာခဏဖြစ်ပွားစေသည်။
- ယာဉ်မတော်တဆမှု – ပြင်းထန်သော ယာဉ်တိုက်မှုများကြောင့်လည်း လက်ကောက်ဝတ်အရိုးကျိုးခြင်းများ ဖြစ်ပေါ်နိုင်သည်။
ဖြစ်နိုင်ခြေရှိသောအချက်များ အရိုးပွရောဂါရှိသူများသည် လဲကျခြင်း သို့မဟုတ် ရိုက်ခတ်မှုဖြစ်နိုင်ခြေရှိသော လှုပ်ရှားမှုအချို့ကို လုပ်ဆောင်ပါက လက်ကောက်ဝတ်အရိုးကျိုးနိုင်ခြေ ပိုမိုမြင့်မားနိုင်သည်။ ယင်းလှုပ်ရှားမှုများတွင် ဟော်ကီ၊ ရပ်ဘီ၊ ဘောလုံး ကဲ့သို့သော ထိတွေ့မှုများသည့် အားကစားများအပြင် မြင်းစီးခြင်း၊ ထရမ်ပိုလင်းခုန်ခြင်း၊ နှင်းလျှောစီးခြင်း သို့မဟုတ် စကိတ်စီးခြင်းတို့ ပါဝင်သည်။
ရောဂါရှာဖွေခြင်း (Diagnosis)
လက်ကောက်ဝတ်အရိုးကျိုးခြင်းကို ပုံမှန်အားဖြင့် အိတ်စရေး (X-ray) ရိုက်ခြင်းနှင့် ထိခိုက်မိသောလက်ကို စမ်းသပ်စစ်ဆေးခြင်းတို့ဖြင့် ရောဂါရှာဖွေလေ့ရှိသည်။ အချို့သောအခြေအနေများတွင် ဆရာဝန်အတွက် ပိုမိုအသေးစိတ်သော အချက်အလက်များရရှိရန် အောက်ပါပုံရိပ်ဖော်စစ်ဆေးမှုများ လိုအပ်နိုင်သည် –
- စီတီစကင် (CT scan) – စီတီစကင်သည် အိတ်စရေးတွင် မမြင်နိုင်သော လက်ကောက်ဝတ်အရိုးအက်ခြင်းများကို ရှာဖွေဖော်ထုတ်နိုင်သည်။ ထို့ပြင် နူးညံ့သောတစ်ရှူးများနှင့် သွေးကြောများ ပျက်စီးမှုကိုလည်း သိရှိနိုင်သည်။ ဤနည်းပညာသည် ခန္ဓာကိုယ်အတွင်းပိုင်း တည်ဆောက်ပုံများကို ထောင့်ပေါင်းစုံမှ အိတ်စရေးရိုက်ကူးကာ ကန့်လန့်ဖြတ်ပုံရိပ်များကို ထုတ်ပေးခြင်းဖြစ်သဖြင့် ပိုမိုတိကျသော ရောဂါရှာဖွေမှုနှင့် ကုသမှုများကို လုပ်ဆောင်နိုင်စေသည်။
- အမ်အာအိုင် (MRI) – အမ်အာအိုင်သည် ရေဒီယိုလှိုင်းများနှင့် အားကောင်းသော သံလိုက်စက်ကွင်းကို အသုံးပြု၍ အရိုးနှင့် နူးညံ့သောတစ်ရှူးတည်ဆောက်ပုံများကို တိကျသောပုံရိပ်များအဖြစ် ဖော်ထုတ်ပေးသည်။ ယင်းသည် အိတ်စရေးထက် ပိုမိုထိရောက်ပြီး သေးငယ်သော အရိုးအက်ခြင်းနှင့် အရိုးဆက်အကြော (Ligament) ပျက်စီးမှုများကိုပင် ရှာဖွေနိုင်သည်။
ကုသမှု (Treatment)
ကျိုးသွားသောအရိုးများ၏ အစွန်းနှစ်ဖက်မှာ ပုံမှန်အတိုင်း တည့်မတ်ခြင်းမရှိဘဲ ဟနေခြင်း သို့မဟုတ် ထပ်နေခြင်းမျိုး ဖြစ်ပေါ်နိုင်သည်။ ထိုသို့သောအခြေအနေတွင် ဆရာဝန်က အရိုးများကို ပြန်လည်တည့်မတ်ပေးရန် (Reduction) ပြုလုပ်ပေးရမည်ဖြစ်သည်။ လူနာ၏ နာကျင်မှုနှင့် ရောင်ရမ်းမှုအဆင့်ပေါ်မူတည်၍ ထုံဆေး သို့မဟုတ် မေ့ဆေး လိုအပ်နိုင်ပါသည်။
အရိုးပြန်ဆက်နေစဉ်အတွင်း လက်ချောင်းများ တောင့်တင်းမသွားစေရန် ပုံမှန်လေ့ကျင့်ခန်းလုပ်ပေးဖို့ အလွန်အရေးကြီးသည်။ အထိရောက်ဆုံးသော လက်ချောင်းလေ့ကျင့်ခန်း နည်းလမ်းများအတွက် ဆရာဝန်နှင့် တိုင်ပင်သင့်သည်။ ထို့ပြင် ဆေးလိပ်သောက်တတ်သူဖြစ်ပါက ဆေးလိပ်ဖြတ်ရန် အကြံပြုလိုပါသည်၊ အကြောင်းမှာ ဆေးလိပ်သောက်ခြင်းသည် အရိုးပြန်ဆက်မှုကို နှောင့်နှေးစေခြင်း သို့မဟုတ် အဟန့်အတားဖြစ်စေခြင်းတို့ကြောင့် ဖြစ်သည်။
မလှုပ်ရှားအောင် ထိန်းသိမ်းခြင်း (Immobilization)
ကျိုးသွားသော လက်ကောက်ဝတ်အရိုးကို ကောင်းမွန်စွာ ပြန်လည်ဆက်သွားစေရန် လှုပ်ရှားမှုကို ကန့်သတ်ထားဖို့ လိုအပ်သည်။ ၎င်းကို ပုံမှန်အားဖြင့် ကျောက်ပတ်တီး (Cast) သို့မဟုတ် ကျပ်စည်း (Splint) အသုံးပြု၍ လုပ်ဆောင်လေ့ရှိသည်။ ထို့ပြင် ရောင်ရမ်းမှုနှင့် နာကျင်မှုကို သက်သာစေရန်အတွက် လက်ကို နှလုံး၏အထက် အမြင့်တွင် တတ်နိုင်သမျှ မြှောက်ထားရန် ညွှန်ကြားချက်ကို လိုက်နာရမည်ဖြစ်သည်။
ဆေးဝါးများ (Medications)
နာကျင်မှုခံစားရပါက ဆရာဝန်က အကိုက်အခဲပျောက်ဆေးများကို အကြံပြုနိုင်ပါသည်။ နာကျင်မှု ပြင်းထန်ပါက ကိုဒင်း (Codeine) ကဲ့သို့သော အကိုက်အခဲပျောက်ဆေးများ လိုအပ်နိုင်ပါသည်။ စတီးရွိုက်မပါသော အရောင်ကျဆေး (NSAIDs) များသည် နာကျင်မှုကို သက်သာစေသော်လည်း ရေရှည်သောက်သုံးပါက အရိုးပြန်ဆက်မှုကို အနှောင့်အယှက်ဖြစ်စေနိုင်သည်။ ထို့ကြောင့် ၎င်းဆေးများကို မသောက်သုံးမီ ဆရာဝန်၏ အကြံပြုချက်ကို ရယူသင့်သည်။
အကယ်၍ ဒဏ်ရာရသည့်နေရာ၌ အရေပြားပေါက်ထွက်ပြီး အရိုးပေါ်ထွက်နေသော အခြေအနေ (Open fracture) ဖြစ်ပါက၊ အရိုးဆီသို့ ပိုးကူးစက်မှုမဖြစ်စေရန် ပဋိဇီဝဆေးများ (Antibiotics) သောက်သုံးရန် လိုအပ်မည်ဖြစ်သည်။
ကုထုံးများ (Therapy)
ကျောက်ပတ်တီး သို့မဟုတ် ကျပ်စည်းကို ဖြုတ်ပြီးနောက်တွင် လက်ကောက်ဝတ် တောင့်တင်းမှုကို လျှော့ချရန်နှင့် လှုပ်ရှားနိုင်စွမ်း ပြန်လည်ရရှိရန် ပြန်လည်သန်စွမ်းရေး လေ့ကျင့်ခန်းများ သို့မဟုတ် ကာယကုထုံး (Physical therapy) များ လိုအပ်နိုင်ပါသည်။ ပြန်လည်သန်စွမ်းရေး ကုထုံးများသည် ထိရောက်မှုရှိသော်လည်း လက်ကောက်ဝတ် အပြည့်အဝပြန်လည်ကောင်းမွန်ရန် လပေါင်းများစွာ သို့မဟုတ် ထို့ထက်ပို၍ ကြာမြင့်နိုင်ပါသည်။
ခွဲစိတ်ကုသခြင်းနှင့် အခြားလုပ်ဆောင်မှုများ အရိုးပြန်ဆက်မှုကို အထောက်အကူပြုရန်အတွက် သံမှို (Pins)၊ သံပြား (Plates)၊ သံချောင်း (Rods) သို့မဟုတ် ဝက်အူ (Screws) များအသုံးပြုကာ အရိုးများကို ထိန်းထားရန် ခွဲစိတ်မှု လိုအပ်နိုင်သည်။ အချို့သောအခြေအနေများတွင် အရိုးအစားထိုးကုသမှု (Bone graft) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်သည်။ အောက်ပါအခြေအနေများတွင် ခွဲစိတ်ရန် လိုအပ်နိုင်သည် –
- အရေပြားပေါက်ထွက်၍ အရိုးပေါ်နေသော အခြေအနေဖြစ်ခြင်း။
- အရိုးများ ပြန်မဆက်မီ ပုံမှန်နေရာမှ ရွေ့သွားခြင်း။
- အဆစ်အတွင်းသို့ ဝင်သွားနိုင်သော အရိုးစလေးများရှိခြင်း။
- ပတ်ဝန်းကျင်ရှိ အရိုးဆက်အကြောများ၊ အာရုံကြောများ သို့မဟုတ် သွေးကြောများ ပျက်စီးခြင်း။
- အရိုးကျိုးမှုမှာ အဆစ်အထိ ရောက်ရှိသွားခြင်း။
ကျောက်ပတ်တီး သို့မဟုတ် ကျပ်စည်းစည်းထားသော်လည်း အရိုးများမှာ နေရာရွေ့သွားနိုင်ခြေ ရှိနေဆဲဖြစ်သည်။ ဆရာဝန်သည် အိတ်စရေးရိုက်၍ အခြေအနေကို စောင့်ကြည့်စစ်ဆေးမည်ဖြစ်ပြီး အရိုးများရွေ့သွားပါက ခွဲစိတ်မှု ပြုလုပ်ရန် လိုအပ်နိုင်ပါသည်။ အချို့သောအခြေအနေများတွင် အရိုးကျိုးသည့်နေရာကို မလှုပ်ရှားနိုင်အောင် ထိန်းထားရန်အတွက် ပြင်ပထိန်းကိရိယာ (External fixation device) ကို အသုံးပြုနိုင်ပါသည်။
