မိန်းမကိုယ်ကင်ဆာ

ရောဂါရှာဖွေခြင်း (Diagnosis)

မိန်းမကိုယ်ကင်ဆာ စစ်ဆေးခြင်း (Screening for မိန်းမကိုယ်ကင်ဆာ)

တခါတရံ မိန်းမကိုယ်ကင်ဆာ သည် လက္ခဏာများ မပေါ်မီပင် pelvic examination (အောက်ပိုင်း လိင်အင်္ဂါ စစ်ဆေးမှု) ပြုလုပ်နေစဉ် တွေ့ရှိနိုင်ပါသည်။

Pelvic exam ပြုလုပ်ရာတွင် ဆရာဝန်သည်

• အပြင်ဘက် လိင်အင်္ဂါများကို ဂရုတစိုက် စစ်ဆေးပါသည်။
• လက်နှစ်ချောင်းကို မိန်းမကိုယ်အတွင်း ထည့်၍ အခြားလက်တစ်ဖက်ဖြင့် ဝမ်းဗိုက်ပေါ်မှ ဖိကာ သားအိမ် (uterus) နှင့် သားဥအိမ်များ (ovaries) ကို စစ်ဆေးပါသည်။

ထို့အပြင် ဆရာဝန်သည် speculum ဟုခေါ်သော ကိရိယာကို မိန်းမကိုယ်အတွင်း ထည့်ပြီး မိန်းမကိုယ်လမ်းကြောင်းကို ဖွင့်ကာ မိန်းမကိုယ်နှင့် သားအိမ်ခေါင်း (cervix) တွင် မမှန်ကန်မှုများ ရှိမရှိ စစ်ဆေးပါသည်။

ဆရာဝန်သည် Pap sm

ear test ကိုလည်း ပြုလုပ်နိုင်ပါသည်။ ဤစမ်းသပ်မှုကို အဓိကအားဖြင့် သားအိမ်ခေါင်းကင်ဆာ (cervical cancer) စစ်ဆေးရန် အသုံးပြုသော်လည်း မိန်းမကိုယ်ကင်ဆာကိုလည်း တခါတရံ တွေ့ရှိနိုင်ပါသည်။

ဤစစ်ဆေးမှုများ ပြုလုပ်သည့် အကြိမ်ရေသည် လူနာ၏ ကင်ဆာဖြစ်နိုင်ခြေ (risk factors) နှင့် ယခင်က Pap test abnormal result ရှိခဲ့မှုအပေါ် မူတည်ပါသည်။

မိန်းမကိုယ်ကင်ဆာ ရောဂါရှာဖွေရန် စမ်းသပ်မှုများ

မိန်းမကိုယ်ကင်ဆာ ဖြစ်နိုင်ခြေကို စစ်ဆေးရန် ဆရာဝန်သည် pelvic exam နှင့် Pap test ကို အရင်ပြုလုပ်နိုင်ပါသည်။ ထိုစစ်ဆေးမှုများအရ မမှန်ကန်မှုများ တွေ့ရှိပါက

ဆရာဝန်သည် အောက်ပါ စမ်းသပ်မှုများကို ဆက်လက် ပြုလုပ်နိုင်ပါသည်။

Colposcopy

Colposcopy ပြုလုပ်ရာတွင် colposcope ဟုခေါ်သော အလင်းပါသော ချဲ့မြင်ကိရိယာကို အသုံးပြုပြီး မိန်းမကိုယ်၏ မျက်နှာပြင်ကို ချဲ့ကြည့်ကာ မမှန်ကန်သော ဆဲလ်ကြီးထွားမှု ရှိမရှိ စစ်ဆေးပါသည်။

Biopsy

မသင်္ကာသော tissue အစိတ်အပိုင်းကို ထုတ်ယူပြီး biopsy စစ်ဆေးမှု ပြုလုပ်ကာ ကင်ဆာဆဲလ်များ ရှိမရှိ စစ်ဆေးပါသည်။ ဤလုပ်ငန်းကို colposcopy ပြုလုပ်နေစဉ် ဆရာဝန်က ပြုလုပ်နိုင်ပါသည်။ ထုတ်ယူထားသော tissue နမူနာကို ဓာတ်ခွဲခန်းသို့ ပို့၍ စစ်ဆေးပါသည်။

အဆင့်သတ်မှတ်ခြင်း (Staging)

ဆရာဝန်သည် မိန်းမကိုယ်ကင်ဆာကို တွေ့ရှိပြီးနောက် ကင်ဆာ၏ ပြန့်နှံ့မှုအဆင့် (stage) ကို သတ်မှတ်ရန် staging ပြုလုပ်ပါသည်။ ဤအချက်အလက်သည် အကောင်းဆုံး ကုသမှုနည်းလမ်းကို ရွေးချယ်ရန် အရေးကြီးပါသည်။

ကင်ဆာ၏ အဆင့်ကို သတ်မှတ်ရန် အောက်ပါ စမ်းသပ်မှုများကို အသုံးပြုနိုင်ပါသည်။

Imaging tests

ကင်ဆာသည် ခန္ဓာကိုယ်၏ အခြားအစိတ်အပိုင်းများသို့ ပြန့်နှံ့သွားခြင်း ရှိမရှိ စစ်ဆေးရန်

• X-ray
• Computed Tomography (CT scan)
• Magnetic Resonance Imaging (MRI)
• Positron Emission Tomography (PET scan)

တို့ကို အသုံးပြုနိုင်ပါသည်။

Cystoscopy သို့မဟုတ် Proctoscopy

သေးငယ်သော ကင်မရာပါသော ကိရိယာများကို အသုံးပြုပြီး ခန္ဓာကိုယ်အတွင်းကို ကြည့်ရှုစစ်ဆေးသော လုပ်ငန်းစဉ်များ ဖြစ်ပါသည်။

• Cystoscopy – ဆီးအိမ်အတွင်းကို စစ်ဆေးရန်
• Proctoscopy – အူအဆုံးပိုင်း (rectum) ကို စစ်ဆေးရန်

ဤစမ်းသပ်မှုများသည် ကင်ဆာသည် အခြားနေရာများသို့ ပြန့်နှံ့သွားခြင်း ရှိမရှိ သိရှိရန် ကူညီပေးပါသည်။

ကုသမှု (Treatment)

မိန်းမကိုယ်ကင်ဆာအတွက် ကုသမှုသည်

• ကင်ဆာအမျိုးအစား
• ကင်ဆာအဆင့်

တို့ပေါ် မူတည်ပါသည်။

ဆရာဝန်နှင့် လူနာသည် ကုသမှုရည်ရွယ်ချက် နှင့် side effects ကို လက်ခံနိုင်မှု ကို အတူတကွ ဆွေးနွေးပြီး သင့်လျော်သော ကုသမှုကို ရွေးချယ်ကြပါသည်။

မိန်းမကိုယ်ကင်ဆာအတွက် အသုံးများသော ကုသမှုများမှာ

• Radiation therapy
• Surgery (ခွဲစိတ်ကုသမှု)

ဖြစ်ပါသည်။

ခွဲစိတ်ကုသမှု (Surgery)

မိန်းမကိုယ်ကင်ဆာကို ကုသရန် အောက်ပါ ခွဲစိတ်နည်းများ အသုံးပြုနိုင်ပါသည်။

သေးငယ်သော tumor သို့မဟုတ် lesion ဖယ်ရှားခြင်း

မိန်းမကိုယ်၏ မျက်နှာပြင်တွင်သာ ရှိသော ကင်ဆာကို ဖယ်ရှားရာတွင် ကင်ဆာရှိသော tissue နှင့်အတူ အနီးအနားရှိ ကျန်းမာသော tissue အနည်းငယ်ကိုပါ ဖယ်ရှားပါသည်။

Vaginectomy

ကင်ဆာကို လုံးဝ ဖယ်ရှားနိုင်ရန် မိန်းမကိုယ်တစ်စိတ်တစ်ပိုင်း သို့မဟုတ် မိန်းမကိုယ်တစ်ခုလုံး ကို ဖယ်ရှားရန် လိုအပ်နိုင်ပါသည်။

ကင်ဆာ၏ ပြင်းထန်မှုအပေါ် မူတည်၍ ဆရာဝန်သည် အောက်ပါ ခွဲစိတ်မှုများကို ပေါင်းစပ် အကြံပြုနိုင်ပါသည် –

• Hysterectomy (သားအိမ်နှင့် သားဥအိမ်များ ဖယ်ရှားခြင်း)
• Lymphadenectomy (အနီးရှိ lymph nodes များ ဖယ်ရှားခြင်း)

Pelvic exenteration

ကင်ဆာသည် pelvic region သို့ ပြန့်နှံ့သွားသောအခါ သို့မဟုတ် ကင်ဆာ ပြန်လည်ဖြစ်ပေါ်လာသောအခါ ဤခွဲစိတ်မှုကို ပြုလုပ်နိုင်ပါသည်။

ဤခွဲစိတ်မှုတွင် အောက်ပါ အင်္ဂါများကို ဖယ်ရှားနိုင်ပါသည် –

• ဆီးအိမ်
• သားဥအိမ်
• သားအိမ်
• မိန်းမကိုယ်
• rectum
• အူ၏ အောက်ပိုင်း

ထို့နောက် urostomy နှင့် colostomy ဟုခေါ်သော အဖွင့်များကို ဝမ်းဗိုက်တွင် ပြုလုပ်ပြီး ဆီးနှင့် မစင်များကို ostomy bag များထဲသို့ စုဆောင်းစေရန် ပြုလုပ်ပါသည်။

မိန်းမကိုယ်ကို လုံးဝ ဖယ်ရှားခဲ့ပါက ခန္ဓာကိုယ်၏ အခြားအစိတ်အပိုင်းများမှ အရေပြား၊ အူ သို့မဟုတ် ကြွက်သား tissue များကို အသုံးပြု၍ မိန်းမကိုယ်အသစ် ပြန်လည်တည်ဆောက်ခွဲစိတ်မှု ပြုလုပ်နိုင်ပါသည်။

သို့သော် ပြန်လည်တည်ဆောက်ထားသော မိန်းမကိုယ်သည် သဘာဝ မိန်းမကိုယ်နှင့် မတူနိုင်ပါ။ ဥပမာအားဖြင့် သဘာဝ lubrication မရှိနိုင်သလို ထိတွေ့မှုခံစားချက်လည်း ကွာခြားနိုင်ပါသည်။

Radiation Therapy

Radiation therapy သည် X-ray ကဲ့သို့သော အားပြင်းသော စွမ်းအင်လှိုင်းများ ကို အသုံးပြု၍ ကင်ဆာဆဲလ်များကို ဖျက်ဆီးသော ကုသမှုဖြစ်ပါသည်။

Radiation therapy ကို နည်းလမ်း ၂ မျိုးဖြင့် ပေးနိုင်ပါသည်။

External Radiation

External beam radiation သည်

• ဝမ်းဗိုက်တစ်ခုလုံး
  သို့မဟုတ်
• pelvic area

ကို ပစ်မှတ်ထား၍ ကုသနိုင်ပါသည်။

ကုသနေစဉ် လူနာသည် စားပွဲပေါ်တွင် လှဲနေပြီး radiation machine သည် လူနာ၏ ခန္ဓာကိုယ်ပတ်လည်တွင် လှည့်ကာ ကုသမှုနေရာသို့ radiation ပေးပါသည်။

မိန်းမကိုယ်ကင်ဆာ လူနာများအများစုသည် ဤနည်းလမ်းကို အသုံးပြုပါသည်။

Internal Radiation (Brachytherapy)

Internal radiation တွင် radioactive seeds သို့မဟုတ် cylinders များကို မိန်းမကိုယ်အတွင်း သို့မဟုတ် အနီးရှိ tissue တွင် ထည့်သွင်း၍ ကုသပါသည်။

သတ်မှတ်ထားသော အချိန်ပြီးနောက် ထိုကိရိယာများကို ပြန်လည်ဖယ်ရှားပါသည်။

အစောပိုင်း မိန်းမကိုယ်ကင်ဆာတွင် internal radiation တစ်မျိုးတည်း အသုံးပြုနိုင်သော်လည်း အချို့လူနာများတွင် external radiation နှင့် ပေါင်းစပ် အသုံးပြုနိုင်ပါသည်။

Radiation therapy သည် ကင်ဆာဆဲလ်များကို ဖျက်ဆီးနိုင်သော်လည်း အနီးရှိ ကျန်းမာသော ဆဲလ်များကိုလည်း ထိခိုက်စေနိုင်သောကြောင့် side effects များ ဖြစ်ပေါ်နိုင်ပါသည်။

Chemotherapy

Chemotherapy သည် ကင်ဆာဆဲလ်များကို သတ်ရန် ဓာတုဆေးဝါးများ ကို အသုံးပြုသော ကုသမှုဖြစ်ပါသည်။

မိန်းမကိုယ်ကင်ဆာတွင် Chemotherapy ကို တစ်မျိုးတည်း အသုံးပြုခြင်း မများပါ။ အများအားဖြင့် radiation therapy နှင့် ပေါင်းစပ် အသုံးပြုပြီး radiation ၏ ထိရောက်မှုကို မြှင့်တင်ရန် အသုံးပြုပါသည်။

Doctors who treat this condition