အစာအိမ်အက်ဆစ် အထက်သို့ ဆန်တက်သည့်ရောဂါ

ခြုံငုံသုံးသပ်ချက်

GERD ဟု လူသိများသော အစာအိမ်အက်ဆစ် အထက်သို့ ဆန်တက်သည့်ရောဂါသည် အစာအိမ်အတွင်းရှိ အက်ဆစ်များ အစာရေမျိုပြွန် (Esophagus) ထဲသို့ ခဏခဏ ပြန်စီးဝင်သောအခါတွင် ဖြစ်ပွားတတ်ပါသည်။ ဤသို့ အက်ဆစ်ဆန်တက်ခြင်းသည် အစာရေမျိုပြွန်၏ အတွင်းနံရံကို လှုံ့ဆော်မှုဖြစ်စေပြီး မအီမသာ ဖြစ်စေနိုင်ပါသည်။ အက်ဆစ်ဆန်တက်ခြင်းမှာ တစ်ခါတစ်ရံ ဖြစ်လေ့ရှိသော်လည်း အချိန်ကြာလာသည်နှင့်အမျှ အကြိမ်ကြိမ် ထပ်ခါတလဲလဲ ဖြစ်ပေါ်လာပါက GERD ရောဂါအဆင့်သို့ ရောက်ရှိသွားနိုင်ပါသည်။

အစာရေမျိုပြွန်၏ အောက်ခြေတွင်ရှိသော ကြွက်သားအပေါက် (Lower esophageal sphincter) သည် အစာအိမ်အက်ဆစ်များ လည်ချောင်းနှင့် ပါးစပ်အတွင်းသို့ ပြန်မတက်လာစေရန် တားဆီးပေးရသည့် အဆို့ရှင်သဖွယ် လုပ်ဆောင်ပါသည်။ သို့သော် GERD ခံစားနေရသူများတွင် ဤအဆို့ရှင်သည် ကောင်းမွန်စွာ မပိတ်နိုင်တော့ဘဲ အက်ဆစ်များကို အစာရေမျိုပြွန်ထဲသို့ ပြန်စီးဝင်ခွင့်ပြုလိုက်သဖြင့် ပါးစပ်ထဲတွင် ချဉ်ဖန်ဖန် အရသာကို ခံစားရစေပါသည်။

အက်ဆစ်ဆန်တက်ခြင်းနှင့် ရင်ပူခြင်းတို့သည် လူအများစုတွင် ဖြစ်လေ့ရှိသော်လည်း အကယ်၍ ရောဂါလက္ခဏာများသည် တစ်ပတ်လျှင် နှစ်ကြိမ်ထက်ပို၍ အပတ်ပေါင်းများစွာ ဖြစ်ပေါ်နေပါကလည်းကောင်း၊ ရင်ပူပျောက်ဆေးနှင့် အစာအိမ်ဆေးများ သောက်သော်လည်း ရေရှည်သက်သာမှု မရှိပါကလည်းကောင်း ဆေးကုသမှု ခံယူရန် လိုအပ်ပါသည်။ GERD ကို မကုသဘဲ ထားပါက ပိုမိုပြင်းထန်သော ကျန်းမာရေး ပြဿနာများကို ဖြစ်ပေါ်စေနိုင်ပါသည်။

ရောဂါလက္ခဏာများ

ပုံမှန်တွေ့ရလေ့ရှိသော GERD ရောဂါလက္ခဏာများမှာ –

• အစာမျိုရခက်ခဲခြင်း (Dysphagia)။
• လည်ချောင်းထဲတွင် တစ်ခုခု တစ်နေသကဲ့သို့ ခံစားရခြင်း။
• ရင်ပူခြင်း (အစာစားပြီးနောက် ရင်ဘတ်တွင် ပူလောင်သည့် ဝေဒနာ ခံစားရခြင်း)။ ၎င်းသည် ညဘက်တွင် သို့မဟုတ် လဲလျောင်းနေချိန်တွင် ပိုဆိုးတတ်ပါသည်။ အထူးသဖြင့် အစာစားပြီးနောက် လှဲအိပ်ပါက ရောဂါလက္ခဏာများ ပိုဆိုးလာပြီး အိပ်စက်ရန် ခက်ခဲစေနိုင်ပါသည်။
• စားထားသော အစာများ သို့မဟုတ် အက်ဆစ်ရည်များ အထက်သို့ ပြန်ကန်တက်ခြင်း။
• ရင်ဘတ် သို့မဟုတ် ဝမ်းဗိုက်အထက်ပိုင်း နာကျင်ခြင်း။

ညဘက်တွင် အက်ဆစ်ဆန်တက်ခြင်းနှင့်အတူ အောက်ပါလက္ခဏာများလည်း ပြသနိုင်ပါသည် –

• အသံအိုး ရောင်ရမ်းခြင်း (Laryngitis)။
• ပန်းနာရင်ကြပ်ရောဂါ ကြွလာခြင်း သို့မဟုတ် အသစ်ဖြစ်ပေါ်လာခြင်း။
• ချောင်းဆိုးခြင်း။

အကယ်၍ ရင်ဘတ်အောင့်ခြင်းနှင့်အတူ အသက်ရှူရခက်ခဲခြင်း၊ လက်မောင်း သို့မဟုတ် မေးရိုး နာကျင်ခြင်းတို့ ခံစားရပါက နှလုံးရောဂါ (Heart attack) ၏ လက္ခဏာ ဖြစ်နိုင်သဖြင့် ချက်ချင်း အရေးပေါ်ဆေးကုသမှု ခံယူသင့်ပါသည်။

အောက်ပါအခြေအနေများရှိပါက ဆရာဝန်နှင့် ပြသဆွေးနွေးပါ –

• GERD လက္ခဏာများကို မကြာခဏ သို့မဟုတ် ပြင်းထန်စွာ ခံစားနေရခြင်း။
• ရင်ပူခြင်းအတွက် ဆေးဆိုင်မှ ဝယ်ယူရရှိနိုင်သော ဆေးဝါးများကို တစ်ပတ်လျှင် နှစ်ကြိမ်ထက်ပို၍ သောက်သုံးနေရခြင်း။

ဖြစ်ပွားရသည့် အကြောင်းရင်းများ

အစာစားပြီးနောက် တင်းကျပ်စွာ ပိတ်ထားရမည့် အစာရေမျိုပြွန် အောက်ခြေရှိ ကြွက်သားအဆို့ရှင်သည် အားနည်းသွားသောအခါ သို့မဟုတ် မသင့်တော်သည့် အချိန်တွင် ပွင့်သွားသောအခါ၌ အက်ဆစ်ဆန်တက်ခြင်း ဖြစ်ပေါ်ပါသည်။ ရလဒ်အနေဖြင့် အစာအိမ်ထဲရှိ အရာဝတ္ထုများသည် အစာရေမျိုပြွန်အတွင်းသို့ ပြန်တက်လာပြီး အတွင်းနံရံကို ရောင်ရမ်းစေပါသည်။

အက်ဆစ်ဆန်တက်ခြင်း အကြိမ်ရေ များလာသောအခါ GERD ရောဂါ ဖြစ်လာပါသည်။ အစာရေမျိုပြွန် အောက်ခြေရှိ ကြွက်သားအဝိုင်းသည် ကောင်းမွန်စွာ အလုပ်မလုပ်တော့ခြင်း သို့မဟုတ် အားနည်းသွားခြင်းတို့ကြောင့် အစာအိမ်အက်ဆစ်များ အစဉ်တစိုက် ပြန်တက်နေပြီး ရောင်ရမ်းမှုများကို ဖြစ်စေပါသည်။

ဖြစ်နိုင်ခြေရှိသော အကြောင်းရင်းများ

အောက်ပါ အခြေအနေများက သင့်ကို GERD ဖြစ်နိုင်ခြေ ပိုများစေပါသည် –

• Hiatus hernia: အစာအိမ်၏ ထိပ်ပိုင်းသည် ရင်ဝမ်းခြားကြွက်သား (Diaphragm) အထက်သို့ ကျွံတက်နေခြင်း။
• ဆက်နွယ်တစ်ရှူးရောဂါများ: ဥပမာ – Scleroderma ကဲ့သို့သော ရောဂါများ။
• အစာအိမ်အတွင်းမှ အစာများ အူလမ်းကြောင်းထဲသို့ စီးဝင်မှု နှေးကွေးခြင်း။
• ကိုယ်အလေးချိန် များလွန်းခြင်း။
• ကိုယ်ဝန်ဆောင်ခြင်း။

အောက်ပါ အချက်များက အက်ဆစ်ဆန်တက်ခြင်းကို ပိုမိုဆိုးရွားစေနိုင်ပါသည် –

• ဆီကြော်စာ သို့မဟုတ် အဆီများသော အစားအစာများကို စားသုံးခြင်း။
• အရက် သို့မဟုတ် ကော်ဖီကဲ့သို့သော သောက်စရာများကို သောက်သုံးခြင်း။
• အစာအလွန်အကျွံစားခြင်း သို့မဟုတ် ညဉ့်နက်မှ အစာစားခြင်း။
• Aspirin ကဲ့သို့သော ဆေးဝါးအချို့ကို သောက်သုံးခြင်း။
• ဆေးလိပ်သောက်ခြင်း။