ပြင်းထန် သောထိပ်ကပ်နာ ရောဂါ
ဘိုကင်တင်ရန်
ဆရာ၀◌န်နဲ့တွေ့ဆုံရန်Acute Sinusitis (ပြင်းထန် ထိပ်ကပ်နာ)
Acute sinusitis သည် Sinuses (ထိပ်ခေါင်းများ) ရောင်ရမ်းမှု ခဏတာ ဖြစ်ပေါ်ခြင်းဖြစ်ပြီး၊ မကြာခဏဆိုသလို ကူးစက်ရောဂါနှင့်အတူ ပါလာတတ်သည်။ Sinuses များသည် ဦးခေါင်းအတွင်းရှိ လေပိုင်နက်များ သို့မဟုတ် နေရာလွတ်များဖြစ်ပြီး နှာခေါင်းကို သန့်စင်ရန်အတွက် ပါးလွှာသော အကျိအချွဲများ ထုတ်လုပ်သည့် သေးငယ်သော ပြွန်များဖြင့် ချိတ်ဆက်ထားသည်။ Sinuses များ ရောင်ရမ်းသောအခါ ၎င်းတို့သည် ကြီးလာပြီး အရည်များနှင့် ပြည့်သွားနိုင်ကာ အကျိအချွဲများ စုပုံလာပြီး စီးဆင်းမှု ပိတ်ဆို့သွားစေသည်။ ၎င်းသည် နှာခေါင်းမှတစ်ဆင့် အသက်ရှူရန် ခက်ခဲစေပြီး မျက်နှာ ရောင်ရမ်းခြင်း၊ နာကျင်ခြင်းနှင့် ခေါင်းကိုက်ခြင်းတို့ကို ဖြစ်စေနိုင်သည်။ Sinusitis ကို rhinosinusitis ဟုလည်း ခေါ်သည်၊ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် နှာခေါင်းတစ်ရှူးသည် Sinus တစ်ရှူးနှင့်အတူ မကြာခဏ ထိခိုက်သောကြောင့်ဖြစ်သည်။
Acute sinusitis သည် များသောအားဖြင့် အအေးမိခြင်း (common cold) ကြောင့် ဖြစ်လေ့ရှိပြီး ဘက်တီးရီးယား ကူးစက်ရောဂါအဖြစ် မပြောင်းလဲပါက တစ်ပတ်မှ ၁၀ ရက်အတွင်း ပျောက်ကင်းသွားလေ့ရှိသည်။ အိမ်တွင်းကုထုံးများသည် acute sinusitis ကို ထိရောက်စွာ ကုသနိုင်လေ့ရှိသည်။ ဆေးကုသမှုခံယူသော်လည်း sinusitis သည် ၁၂ ပတ်ထက် ပိုကြာပါက ၎င်းကို chronic sinusitis (နာတာရှည် ထိပ်ကပ်နာ) အဖြစ် သတ်မှတ်သည်။
ရောဂါလက္ခဏာများ
Acute sinusitis ၏ လက္ခဏာများနှင့် မကြာခဏ ပါဝင်သည့် ရောဂါလက္ခဏာများ
- နှာခေါင်းပိတ်ခြင်း သို့မဟုတ် အပြည့်အသိပ်ခံစားရခြင်း (congestion) ကြောင့် နှာခေါင်းမှတစ်ဆင့် အသက်ရှူရ ခက်ခဲခြင်း။
Postnasal drainage (အာခေါင်နောက်ဘက်သို့ စီးဆင်းခြင်း) ၊ ၎င်းမှာ နှာခေါင်းမှ ထွက်လာသော ထူပစ်ပြီး ဝါခြင်း သို့မဟုတ် စိမ်းခြင်း တို့ ဖြစ်နိုင်သည့် အကျိအချွဲများ (နှာရည်ယိုခြင်း)။
- မျက်လုံး၊ ပါး၊ နှာခေါင်း သို့မဟုတ် နဖူးတစ်ဝိုက်ရှိ နေရာများတွင် နာကျင်ခြင်း၊ နူးညံ့ခြင်း၊ ရောင်ရမ်းခြင်းနှင့် ဖိအားများခြင်း တို့သည် ငုံ့လိုက်သည့်အခါ ပိုမိုဆိုးရွားလာသည်။
acute sinusitis ၏ အပိုဆောင်း လက္ခဏာများနှင့် ရောဂါလက္ခဏာများတွင် အောက်ပါတို့ ပါဝင်နိုင်သည်
- အလွန်အမင်း ပင်ပန်းနွမ်းနယ်ခြင်း
- အဖျားကြီးခြင်း
- ချောင်းဆိုးခြင်း
- ခေါင်းကိုက်ခြင်း
- နားအတွင်း ဖိအား
- သွားကိုက်ခြင်း
- အနံ့ပြောင်းလဲခြင်း
- အရသာခံစားမှု ဆုံးရှုံးခြင်း
- ပါးစပ်နံ့ဆိုးခြင်း
acute sinusitis ရှိသူ အများစုသည် ဆေးကုသမှု ခံယူရန် မလိုအပ်ပါ။ သို့သော်၊ သင့်တွင် ကြာရှည်စွာ သို့မဟုတ် ထပ်တလဲလဲ ဖြစ်ပွားသော sinusitis ရာဇဝင် ရှိပါက၊ တစ်ပတ် သို့မဟုတ် ထို့ထက်ပို၍ လက္ခဏာများ ခံစားရပါက၊ မပြတ်သည့် အဖျား ရှိပါက၊ သို့မဟုတ် လက္ခဏာများ ပိုကောင်းလာပြီးမှ ပြန်ဆိုးလာသည်ကို သတိပြုမိပါက သင့်ဆရာဝန်နှင့် ဆက်သွယ်ရန် အရေးကြီးပါသည်။
အကယ်၍ သင်သည် ပြင်းထန်သော ကူးစက်ရောဂါ ကို ညွှန်ပြနိုင်သည့် အောက်ပါ လက္ခဏာများ သို့မဟုတ် ရောဂါလက္ခဏာများ ရှိပါက ချက်ချင်း ဆေးကုသမှု ခံယူရန် အရေးကြီးသည်-
- စိတ်ရှုပ်ထွေးခြင်း
- လည်ပင်း တောင့်တင်းခြင်း
- အမြင်အာရုံ နှစ်ထပ်ဖြစ်ခြင်း ကဲ့သို့သော အမြင်အာရုံ ပြောင်းလဲမှုများ
- မျက်လုံးတစ်ဝိုက်တွင် နာကျင်ခြင်း၊ ရောင်ရမ်းခြင်း သို့မဟုတ် နီရဲခြင်း
- အဖျားကြီးခြင်း
အဖြစ်များသော အကြောင်းရင်းများ
acute sinusitis ၏ အဖြစ်များသော အကြောင်းရင်းများမှာ အအေးမိခြင်း သို့မဟုတ် ဓာတ်မတည့်မှုများ ဖြစ်ပြီး၊ ၎င်းတို့သည် Sinuses များ ရောင်ရမ်းခြင်းနှင့် ပိတ်ဆို့ခြင်းကို ဖြစ်ပေါ်စေနိုင်သည်။ ထို့အပြင်၊ ဘက်တီးရီးယား ကူးစက်မှု သို့မဟုတ် မှိုပိုး သည်လည်း Sinuses များ ရောင်ရမ်းခြင်းနှင့် ပိတ်ဆို့ခြင်းကို ဖြစ်စေနိုင်သည်။
ဖြစ်နိုင်ခြေ ရှိသောအကြောင်းအရင်းများ
အောက်ပါအခြေအနေများထဲမှ တစ်ခုခုရှိပါက၊ သင်သည် sinusitis ဖြစ်ပွားနိုင်ခြေ ပိုများသည်
- အအေးမိခြင်း ကြောင့် Sinuses များ ထိခိုက်ခြင်း။
- ဆေးလိပ်သောက်ခြင်း သို့မဟုတ် ဆေးလိပ်သောက်သူတစ်ဦး၏ ဘေးတွင် နေထိုင်ခြင်းကြောင့် မီးခိုးငွေ့ ထိတွေ့ခြင်း။
- Hay fever သို့မဟုတ် အခြားသော ဓာတ်မတည့်မှု အခြေအနေများ ကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသော Sinus ပြဿနာများ။
- HIV/AIDS ကဲ့သို့သော ကိုယ်ခံအားစနစ် ပြဿနာ သို့မဟုတ် cystic fibrosis ကဲ့သို့သော ရောဂါတစ်ခု။
- နှာခေါင်းအသားပို (nasal polyps) သို့မဟုတ် အကျိတ်များ ကဲ့သို့သော နှာခေါင်းလမ်းကြောင်းများ၏ ပုံမှန်မဟုတ်မှုများ၊ သို့မဟုတ် နှာခေါင်းအလယ်ရိုး စောင်းနေခြင်း (deviated nasal septum)။
ရောဂါရှာဖွေခြင်း
သင့်ဆရာဝန်သည် သင့်ရောဂါလက္ခဏာများအကြောင်း မေးမြန်းပြီး ကိုယ်ခန္ဓာ စစ်ဆေးမှု ပြုလုပ်နိုင်သည်၊ ၎င်းတွင် သင့်မျက်နှာနှင့် နှာခေါင်းပေါ်ရှိ နာကျင်သည့်နေရာများကို စမ်းသပ်ခြင်းနှင့် သင့်နှာခေါင်းအတွင်းပိုင်းကို စစ်ဆေးခြင်းတို့ ပါဝင်နိုင်သည်။ ဤစစ်ဆေးမှုအပေါ် အခြေခံ၍ သင့်ဆရာဝန်သည် များသောအားဖြင့် ထပ်လောင်းစစ်ဆေးမှုများ မလိုအပ်ဘဲ ရောဂါရှာဖွေနိုင်ပါသည်။ သို့သော် အချို့ကိစ္စများတွင် အခြားရောဂါများကို ဖယ်ထုတ်ရန်နှင့် acute sinusitis ၏ ရောဂါရှာဖွေမှုကို အတည်ပြုရန်အတွက် ထပ်လောင်းနည်းလမ်းများကို အသုံးပြုနိုင်သည်။
- နှာခေါင်း မှန်ပြောင်းကြည့်ခြင်း (Nasal endoscopy): သင့်ဆရာဝန်သည် endoscope (ဖိုက်ဘာ-အော့ပတစ် မီးသီးပါသော သေးငယ်သည့် ပျော့ပြောင်းသော ပြွန်) ကို သင့်နှာခေါင်းမှတစ်ဆင့် ထည့်သွင်းခြင်းဖြင့် သင့် sinuses များအတွင်းကို မြင်နိုင်သည်။
- ပုံရိပ်ဖော် လေ့လာမှုများ (Imaging studies): ကွန်ပျူတာ ဓါတ်မှန်ရိုက်ခြင်း (CT) စကန် တွင် သင့် sinuses များနှင့် နှာခေါင်းဧရိယာကို အသေးစိတ် မြင်နိုင်သည်။ ပုံမှန်အားဖြင့် မပြင်းထန်သော acute sinusitis အတွက် ပုံရိပ်ဖော် စစ်ဆေးမှုများကို အကြံမပြုသော်လည်း၊ ပုံမှန်မဟုတ်မှုများ သို့မဟုတ် ဖြစ်နိုင်ခြေရှိသော ပြဿနာများကို ရှာဖွေရာတွင် အထောက်အကူ ဖြစ်နိုင်သည်။
- နှာခေါင်းနှင့် Sinus နမူနာများ (Nasal and sinus samples): များသောအားဖြင့် acute sinusitis ကို ရောဂါရှာဖွေရန် ဓာတ်ခွဲခန်း စစ်ဆေးမှု မလိုအပ်ပါ။ သို့သော် ရောဂါသည် ကုသမှုခံယူပြီးနောက် မသက်သာပါက သို့မဟုတ် ပိုမိုဆိုးရွားလာပါက၊ ဘက်တီးရီးယား ကူးစက်မှုကဲ့သို့သော အကြောင်းရင်းကို ခွဲခြားသတ်မှတ်ရန်အတွက် သင့်နှာခေါင်း သို့မဟုတ် sinuses မှ တစ်ရှူးနမူနာများ (cultures) ကို အသုံးပြုနိုင်သည်။
- ဓာတ်မတည့်မှု စစ်ဆေးခြင်း (Allergy testing): ဓာတ်မတည့်မှုများက သင့်ပြင်းထန်သော sinusitis ကို ဖြစ်စေသည်ဟု သင့်ဆရာဝန်က သံသယရှိပါက၊ ဓာတ်မတည့်မှု အရေပြားစစ်ဆေးမှု (allergy skin test) ကို အကြံပေးမည်ဖြစ်သည်။ အရေပြားစစ်ဆေးမှုသည် သင့်နှာခေါင်း ရောင်ရမ်းမှုများကို ဖြစ်ပေါ်စေသော ဓာတ်မတည့်မှု ဖြစ်စေသည့် အရာ (allergen) ကို ခွဲခြားသတ်မှတ်ရန် လျင်မြန်ပြီး ဘေးကင်းသော နည်းလမ်းဖြစ်သည်။
ကုသမှု
Acute sinusitis ဖြစ်ရပ်များသည် များသောအားဖြင့် သူ့ဘာသာသူ ပျောက်ကင်းသွားလေ့ရှိသည်။ ပုံမှန်အားဖြင့်၊ မိမိကိုယ်ကို စောင့်ရှောက်မှု နည်းလမ်းများ ကို အသုံးပြုခြင်းသည် ရောဂါလက္ခဏာများကို လျှော့ချရန် လုံလောက်သည်။
ရောဂါလက္ခဏာများကို စီမံခန့်ခွဲရန် ကုသမှုများ
သင့်ဆရာဝန်သည် sinusitis လက္ခဏာများကို သက်သာစေရန်အတွက် အောက်ပါကုထုံးများကို အကြံပြုနိုင်သည်
- ဆားရည် နှာခေါင်းဖြန်းဆေး (Saline nasal spray): သင့်နှာခေါင်းထဲသို့ ဖြန်းခြင်းဖြင့် သင့်နှာခေါင်းလမ်းကြောင်းများကို တစ်နေ့လျှင် အကြိမ်များစွာ ဆေးကြောရန် အသုံးပြုသည်။
- နှာခေါင်း ကော်တီကိုစတီရွိုက်များ (Nasal corticosteroids): ရောင်ရမ်းမှုကို ကုသရန်နှင့် ကာကွယ်ရန်အတွက် ဤနှာခေါင်းဖြန်းဆေးများကို အသုံးပြုသည်။ Fluticasone, budesonide, mometasone နှင့် beclomethasone တို့သည် ဥပမာအချို့ဖြစ်သည်။
- နှာခေါင်းပွင့်ဆေးများ (Decongestants): ဤဆေးများသည် ဆေးဆိုင်များတွင် (OTC) ရော ဆေးညွှန်းဖြင့်ပါ ရရှိနိုင်သော အရည်၊ ဆေးပြားနှင့် နှာခေါင်းဖြန်းဆေး ပုံစံများဖြင့် လာသည်။ နှာခေါင်းပွင့်စေသော ဖြန်းဆေးများကို အချိန်တိုလေးသာ အသုံးပြုပါ။ သို့မဟုတ်ပါက၊ ၎င်းတို့သည် rebound congestion (ပိုမိုဆိုးရွားသော နှာခေါင်းပိတ်ခြင်း ပြန်လည်ဖြစ်ပွားခြင်း) ကို ဖြစ်ပေါ်စေနိုင်သည်။
- ဓာတ်မတည့်မှု ဆေးဝါးများ (Allergy medications): ဓာတ်မတည့်မှုများက သင့် sinusitis ၏ အကြောင်းရင်းဖြစ်ပါက၊ ဓာတ်မတည့်မှု ဆေးဝါးများ သောက်သုံးခြင်းသည် ဓာတ်မတည့်မှု လက္ခဏာများကို လျှော့ချရန် ကူညီနိုင်သည်။
- ဆေးဆိုင်မှ ဝယ်ယူနိုင်သော အကိုက်အခဲပျောက်ဆေးများ (OTC pain relievers): aspirin, ibuprofen သို့မဟုတ် acetaminophen တို့ဖြစ်သည်။
သတိပေးချက်: ကလေးများနှင့် ဆယ်ကျော်သက်များကို aspirin ပေးရာတွင် သတိထားပါ။ aspirin သည် သုံးနှစ်အထက် ကလေးများအတွက် ဘေးကင်းသော်လည်း၊ တုပ်ကွေးနှင့်တူသော လက္ခဏာများ သို့မဟုတ် ရေကျောက်ရောဂါ ခံစားနေရသော ဆယ်ကျော်သက်များ သို့မဟုတ် ကလေးများကို မပေးသင့်ပါ။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် aspirin သည် ထိုကလေးများတွင် Reye’s syndrome (ရှားပါးသော်လည်း အသက်အန္တရာယ်ရှိနိုင်သော ရောဂါ) နှင့် ဆက်စပ်နေသောကြောင့် ဖြစ်သည်။
ပဋိဇီဝဆေးများ
Acute sinusitis သည် များသောအားဖြင့် ဗိုင်းရပ်စ်ကြောင့် ဖြစ်ပွားပြီး ဘက်တီးရီးယား ကူးစက်မှု မဟုတ်သောကြောင့် ပဋိဇီဝဆေးများ အသုံးပြုရန် မလိုအပ်ပါ။ သင့်တွင် ဘက်တီးရီးယား acute sinusitis ရှိလျှင်ပင် ၎င်းသည် သူ့ဘာသာသူ ပျောက်ကင်းနိုင်သောကြောင့် သင့်ဆရာဝန်သည် ပဋိဇီဝဆေးများ မညွှန်းမီ သင့်အခြေအနေကို စောင့်ကြည့်ရန် ရွေးချယ်နိုင်သည်။ သို့သော်၊ သင့်ရောဂါလက္ခဏာများ ပြင်းထန်ပါက၊ ပိုမိုဆိုးရွားလာပါက သို့မဟုတ် နာတာရှည်ဖြစ်ပါက ပဋိဇီဝဆေးများ လိုအပ်နိုင်သည်။ သင့်အား ဆရာဝန်ညွှန်ကြားထားသည့် ပဋိဇီဝဆေး အပြည့်အစုံကို သက်သာလာသည်ဟု ခံစားရသော်လည်း ပြီးဆုံးအောင် သောက်သုံးရန် အရေးကြီးပါသည်။ စောလွန်းစွာ ရပ်လိုက်ပါက သင့်ရောဂါလက္ခဏာများ ပြန်ဖြစ်လာနိုင်သည်။
ခုခံအား ကုထုံး
ဓာတ်မတည့်မှုများသည် သင့် sinusitis တွင် အရေးပါသော အခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်ပါက၊ သီးခြား ဓာတ်မတည့်မှု ဖြစ်စေသည့် အရာများအပေါ် ခန္ဓာကိုယ်၏ တုံ့ပြန်မှုကို လျှော့ချပေးသော ခုခံအား ကုထုံး (allergy shots) သည် သင့်ရောဂါလက္ခဏာများကို ကုသရန် ကူညီနိုင်သည်။
