ပြင်းထန်သော မိုင်လိုဘလက်စတစ် သွေးကင်ဆာ
ဘိုကင်တင်ရန်
ဆရာ၀◌န်နဲ့တွေ့ဆုံရန်
အကျဉ်းချုပ်
အရိုးတွင်းခြင်ဆီ (bone marrow) သည် အရိုးများအတွင်းရှိ သွေးဆဲလ်များ ဖွဲ့စည်းပေးသော ပျော့ပျောင်းသည့် တစ်ရှူးဖြစ်သည်။ Acute Myelogenous Leukemia (AML) သည် သွေးနှင့် အရိုးတွင်းခြင်ဆီကို ထိခိုက်စေသော ကင်ဆာတစ်မျိုးဖြစ်သည်။ AML သည် myeloid cells ဟုခေါ်သော သွေးဖြူဥအုပ်စုကို ပစ်မှတ်ထားသည့် leukemia ၏ လျင်မြန်စွာ တိုးတက်ပြောင်းလဲသည့် ပုံစံဖြစ်သည်။ ဤဆဲလ်များသည် ရင့်ကျက်သော သွေးဆဲလ်များ ဖြစ်လာပြီး သွေးနီဥ၊ သွေးဖြူဥနှင့် သွေးဥမွှားများ ဖြစ်လာသည်။
AML ကို acute myeloid leukemia၊ acute myeloblastic leukemia၊ acute granulocytic leukemia နှင့် acute nonlymphocytic leukemia ဟုလည်း ခေါ်ကြသည်။
AML သည် အရိုးတွင်းခြင်ဆီဆဲလ်များ၏ မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ ပစ္စည်း သို့မဟုတ် DNA တွင် မျိုးရိုးဗီဇပြောင်းလဲမှု (mutation) ကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသည်။ ပြောင်းလဲသွားသော DNA သည် အရိုးတွင်းခြင်ဆီဆဲလ်များကို ထိန်းမနိုင်သိမ်းမရ ဖြစ်လာသည်အထိ ဆက်လက်ကြီးထွားပြီး ပွားများရန် ညွှန်ကြားသည်။ ထို့နောက် မရင့်ကျက်သော ဆဲလ်များကို ထုတ်လုပ်ပြီး ၎င်းတို့သည် myeloblasts ဟုခေါ်သော သွေးဖြူဥများအဖြစ်သို့ ပြောင်းလဲသွားကာ ၎င်းတို့သည် မှန်ကန်စွာ အလုပ်မလုပ်နိုင်သည့်အပြင် ကျန်းမာသော သွေးဆဲလ်များထက် ပိုမိုများပြားလာသည်။
ရောဂါလက္ခဏာများ
ရောဂါလက္ခဏာများနှင့် လက္ခဏာရပ်များသည် အခြားသော အဖြစ်များသည့် ရောဂါများ သို့မဟုတ် တုပ်ကွေးကဲ့သို့ ဖြစ်နေနိုင်သည်
- သွေးအားနည်းခြင်းနှင့် အရေပြား ဖြူဖျော့ခြင်း
- အညိုမဲစွဲလွယ်ခြင်း သို့မဟုတ် သွေးယိုလွယ်ခြင်း (ဥပမာ- နှာခေါင်းသွေးယိုခြင်း သို့မဟုတ် သွားဖုံးမှ သွေးယိုခြင်း)
- မကြာခဏ ရောဂါပိုးဝင်ရောက်ခြင်း
- အဖျားကြီးခြင်း
- အရိုးနာကျင်ခြင်း
- အိပ်ငိုက်ခြင်းနှင့် အလွန်အမင်း ပင်ပန်းနွမ်းနယ်ခြင်း
- အစာစားချင်စိတ် လျော့နည်းခြင်း သို့မဟုတ် အကြောင်းရင်းမသိဘဲ ကိုယ်အလေးချိန် ကျဆင်းခြင်း
ဤလက္ခဏာများ ဖြစ်ပေါ်လာပြီး စိုးရိမ်ပူပန်မှု ဖြစ်စေပါက မှန်ကန်သော ရောဂါရှာဖွေမှုအတွက် ဆရာဝန်နှင့် တိုင်ပင်ဆွေးနွေးပါ။
ဖြစ်နိုင်ခြေ အကြောင်းအရင်းများ
AML ဖြစ်ပွားနိုင်ခြေကို တိုးစေသည့် အကြောင်းရင်းများမှာ အောက်ပါအတိုင်းဖြစ်သည်-
- အသက်ကြီးခြင်း: AML သည် အသက် ၆၅ နှစ်မှစ၍ အသက်ကြီးသူများတွင် အဖြစ်များသည်။
- လိင်: အမျိုးသမီးများထက် အမျိုးသားများ သည် ပိုမိုအန္တရာယ်များသည်။
- ယခင်က ကင်ဆာကုသမှု ခံယူခြင်း: သတ်မှတ်ထားသော ကင်ဆာကုထုံးနှင့် ဓါတ်ရောင်ခြည် ကုထုံးများဖြင့် ယခင်က ကုသမှု ခံယူထားခြင်း။
- ဓါတ်ရောင်ခြည်သင့်မှု (Radiation exposure): ဓါတ်ရောင်ခြည် အဆင့် မြင့်မားစွာ ထိတွေ့ခြင်း (ဥပမာ- နျူကလီးယား ဓာတ်ပေါင်းဖို အန္တရာယ်)။
- ဓာတုပစ္စည်း ထိတွေ့မှု (Chemical exposure): benzene ကဲ့သို့သော အချို့သော ဓာတုပစ္စည်းများ ထိတွေ့ခြင်း။
- စီးကရက် တွင် benzene နှင့် အခြား ကင်ဆာဖြစ်စေသော ဓာတုပစ္စည်းများ ပါဝင်သည်။
- အခြားသော သွေးရောဂါများ: myelodysplasia, myelofibrosis, polycythemia vera သို့မဟုတ် thrombocythemia အပါအဝင် သွေးရောဂါများ။
- မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ ရောဂါများ: Down syndrome (မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ ရောဂါ) ရှိခြင်း။
ရောဂါရှာဖွေခြင်း
AML (Acute Myelogenous Leukemia) ၏ လက္ခဏာများနှင့် ရောဂါလက္ခဏာများရှိပါက ဆရာဝန်သည် အောက်ပါ ရောဂါရှာဖွေရေး စစ်ဆေးမှုများကို အကြံပြုနိုင်သည်။
- သွေးစစ်ဆေးမှုများ (Blood tests): သွေးဖြူဥအဆင့်များ အလွန်မြင့်မားနေပြီး သွေးနီဥများနှင့် သွေးဥမွှားများ အလွန်နည်းနေပါက ၎င်းသည် AML ကို ဖော်ပြနိုင်သည်။ အခြားတစ်ဖက်တွင်၊ သွေးဖြူဥများသည်လည်း အလွန်နည်းနေနိုင်သည်။ AML ကို ဖော်ပြနိုင်သည့် နောက်ထပ်အမှတ်အသားတစ်ခုမှာ blast cells များရှိနေခြင်းဖြစ်ပြီး၊ ၎င်းတို့သည် ခန္ဓာကိုယ်ထဲတွင် လည်ပတ်နေသော သွေးထဲတွင် ပုံမှန်အားဖြင့် မတွေ့ရဘဲ အရိုးတွင်းခြင်ဆီတွင်သာ ရှိသင့်သည့် မရင့်ကျက်သေးသော ဆဲလ်များ ဖြစ်သည်။
- အရိုးတွင်းခြင်ဆီ အသားစယူစစ်ဆေးခြင်း (Bone marrow biopsy): ရောဂါရှာဖွေမှုကို အတည်ပြုရန်အတွက် အရိုးတွင်းခြင်ဆီ အသားစယူစစ်ဆေးခြင်းကို ပြုလုပ်သည်။ အရိုးတွင်းခြင်ဆီ (များသောအားဖြင့် တင်ပါးဆုံရိုးတွင်) သို့ ဆေးထိုးအပ် ထည့်သွင်းပြီး ဓာတ်ခွဲခန်းတွင် စစ်ဆေးရန်အတွက် နမူနာယူသည်။
- ခါးဆစ်အပေါက်ဖောက်ခြင်း (Lumbar puncture / spinal tap): အချို့အခြေအနေများတွင် ကျောရိုးရှိ အာရုံကြောမကြီးရှိ ကျောရိုးရှိ အရည်သည် leukemia ဆဲလ်များ ပြသခြင်း ရှိ၊ မရှိ စစ်ဆေးရန် လိုအပ်နိုင်သည်။ ကျောရိုးရှိ တူးမြောင်း (spinal canal) သို့ ဝင်ရောက်၍ ကျောရိုးရှိ အရည်ကို စုဆောင်းရန်အတွက် ခါးအောက်ပိုင်းမှ သေးငယ်သော ဆေးထိုးအပ်ကို ထိုးသွင်းသည်။
- ဓာတ်ခွဲခန်းတွင် သင့်ကင်ဆာဆဲလ်များကို စစ်ဆေးခြင်း (Testing your cancer cells in the laboratory): မျိုးရိုးဗီဇ ပြောင်းလဲမှုများကို စစ်ဆေးရန်အတွက် leukemia ဆဲလ်များကို ဓာတ်ခွဲခန်းတွင် စစ်ဆေးနိုင်သည်။ ဤလုပ်ငန်းစဉ်သည် သင့်ရောဂါ၏ ခန့်မှန်းချက်နှင့် သင့်လျော်သော ကုသမှုအတွက် လမ်းညွှန်ပေးနိုင်သည်။
သင့်တွင် leukemia ရှိသည်ဟု သံသယရှိသည်နှင့်တစ်ပြိုင်နက် သွေးကင်ဆာအထူးကု (hematologist) သို့မဟုတ် ဆေးပညာဆိုင်ရာ ကင်ဆာအထူးကု (medical oncologist) ထံသို့ လွှဲပြောင်းပေးပို့ခြင်း ခံရမည်ဖြစ်သည်။
ကုသမှု
AML အတွက် မည်သည့်ကုသမှုကို လုပ်ဆောင်မည်ကို ဆုံးဖြတ်ရာတွင် အသက်အရွယ်၊ ယေဘုယျ ကျန်းမာရေးအခြေအနေ၊ AML ၏ အမျိုးအစားခွဲနှင့် လူနာ၏ နှစ်သက်မှုများကဲ့သို့သော ထည့်သွင်းစဉ်းစားရမည့် အချက်များစွာ ရှိသည်။
ကုသမှုတွင် အဆင့်နှစ်ဆင့် ပါဝင်သည်။
- ရောဂါသက်သာစေရန် စတင်ကုသခြင်း (Remission induction therapy): ပထမအဆင့်သည် သွေးနှင့် အရိုးတွင်းခြင်ဆီရှိ leukemia ဆဲလ်များကို သတ်ရန် ရည်ရွယ်သော်လည်း leukemia ဆဲလ်အားလုံးကို သတ်နိုင်မည်မဟုတ်သောကြောင့် ရောဂါပြန်လည်ဖြစ်ပွားခြင်းကို ကာကွယ်ရန် နောက်ထပ်ကုသမှု လိုအပ်သည်။
- စုစည်းခိုင်မာအောင် လုပ်ဆောင်သည့် ကုထုံး (Consolidation therapy) (ရောဂါသက်သာပြီးနောက် ကုထုံး သို့မဟုတ် ထိန်းသိမ်းသည့် ကုထုံး): ဤအဆင့်၏ ရည်မှန်းချက်မှာ ကျန်ရှိနေသော leukemia ဆဲလ်များကို ဖျက်ဆီးရန်ဖြစ်သည်။ ဤအဆင့်သည် ရောဂါပြန်လည်မဖြစ်ပွားစေရန်အတွက် အရေးကြီးသော အဆင့်ဖြစ်သည်။
ဤအဆင့်များအတွင်း အောက်ပါ ကုထုံးများကို ပေးသည်
- ကင်ဆာကုထုံး (Chemotherapy): ဤကုထုံးသည် ခန္ဓာကိုယ်ရှိ ကင်ဆာဆဲလ်များကို သတ်ပစ်ပြီး ရောဂါသက်သာစေရန် စတင်ကုသခြင်း၏ အဓိကပုံစံဖြစ်သည်။ ကင်ဆာကုထုံးကို စုစည်းခိုင်မာအောင် လုပ်ဆောင်သည့် အဆင့်တွင်လည်း အသုံးပြုနိုင်သည်။
- ကင်ဆာကုထုံး ပြုလုပ်နေစဉ်အတွင်း၊ ဆေးသည် leukemia ဆဲလ်များအပြင် ခန္ဓာကိုယ်ရှိ ပုံမှန်ဆဲလ်များကိုပါ သတ်ပစ်သောကြောင့် လူနာများသည် ဆေးရုံတွင် နေရန်လိုအပ်သည်။ ကင်ဆာကုထုံး၏ ပထမအကြိမ်ပြီးနောက် ရောဂါမသက်သာပါက ထပ်မံပြုလုပ်နိုင်သည်။
- ပစ်မှတ်ထားကုသခြင်း (Targeted therapy): ဤကုထုံးသည် ကင်ဆာဆဲလ်များ၏ ပုံမမှန်မှုများကို အထူးပစ်မှတ်ထားသည်။ ပုံမမှန်မှုများကို ပိတ်ဆို့လိုက်သည်နှင့် ကင်ဆာဆဲလ်များ သေဆုံးသွားသည်။ leukemia ဆဲလ်ကို ပစ်မှတ်ထားကုသမှုအတွက် သင့်လျော်မှု ရှိ၊ မရှိ စစ်ဆေးမည်ဖြစ်သည်။ ဤကုထုံးကို ၎င်းတစ်မျိုးတည်း သို့မဟုတ် ကင်ဆာကုထုံးကဲ့သို့သော အခြားကုထုံးများနှင့် ပေါင်းစပ်၍ ကနဦးကုထုံးနှင့် စုစည်းခိုင်မာအောင် လုပ်ဆောင်သည့် ကုထုံးအတွက် အသုံးပြုနိုင်သည်။
- အရိုးတွင်းခြင်ဆီ အစားထိုးကုသခြင်း (Bone marrow transplant / stem cell transplant): ဤလုပ်ငန်းစဉ်သည် ကျန်းမာသော ပင်မဆဲလ်များကို ပြန်လည်ဖွဲ့စည်းရန် ကူညီသည်။ ၎င်းသည် ပုံမှန်မဟုတ်သော အရိုးတွင်းခြင်ဆီကို leukemia မပါဝင်သော ပင်မဆဲလ်များဖြင့် အစားထိုးပြီး ကျန်းမာသော အရိုးတွင်းခြင်ဆီကို ပြန်လည်ဖန်တီးပေးသည်။ ၎င်းကို များသောအားဖြင့် စုစည်းခိုင်မာအောင် လုပ်ဆောင်သည့် ကုထုံးအဆင့်တွင် ပြုလုပ်လေ့ရှိသည်။
- အရိုးတွင်းခြင်ဆီ အစားထိုးကုသမှု မပြုလုပ်မီ၊ leukemia ဆဲလ်များ ထုတ်လုပ်နေသော အရိုးတွင်းခြင်ဆီကို ဦးစွာ ဖျက်ဆီးရန်အတွက် ကင်ဆာကုထုံး သို့မဟုတ် ဓါတ်ရောင်ခြည် ကုထုံးများကို အလွန်မြင့်မားသော ပမာဏဖြင့် ပေးသည်။ ထို့နောက် သင့်လျော်သော အလှူရှင်ထံမှ ပင်မဆဲလ်များ (allogeneic transplant) ကို သွင်းပေးမည်ဖြစ်သည်။
- အကယ်၍ သင်သည် ယခင် ရောဂါသက်သာသည့် အခြေအနေမှ သင်၏ ကျန်းမာသော ပင်မဆဲလ်များကို ဖယ်ရှားယူထားနိုင်ပါက နောင်တွင် သင့်ကိုယ်သင် ပြန်လည်အစားထိုးရန်အတွက် (autologous transplant) သိမ်းဆည်းထားနိုင်သည်။
