ရုတ်တရက် ပြင်းထန်ပျော့ပျောင်းသော ကျောရိုးရှိ အာရုံကြောမကြီးရောင်ရမ်းခြင်း။။
ဘိုကင်တင်ရန်
ဆရာ၀◌န်နဲ့တွေ့ဆုံရန်ရောဂါအကျဉ်းချုပ်
Acute flaccid myelitis (AFM) သည် ကျောရိုးရှိ အာရုံကြောမကြီးကို ပစ်မှတ်ထားတိုက်ခိုက်သော၊ ရှားပါးပြီး ပြင်းထန်သော ရောဂါတစ်မျိုးဖြစ်ပြီး၊ ရုတ်တရက် ကြွက်သားများ အားနည်းသွားခြင်း၊ တုံ့ပြန်မှုများ ဆုံးရှုံးသွားခြင်း (loss of reflexes) နှင့် ကြွက်သား တောင့်တင်းမှု လျော့ကျသွားခြင်း (reduced muscle tone) တို့ကို ဖြစ်စေသည်။ ဤအခြေအနေသည် အဓိကအားဖြင့် ကလေးငယ်များကို သက်ရောက်ပြီး အသက်အန္တရာယ်ပင် ရှိနိုင်သည်။
AFM ကို သုတေသီများက ၂၀၁၄ ခုနှစ်တွင် ပထမဆုံးအကြိမ် ဖော်ပြခဲ့သည်။ ယခင်က ဆေးဘက်ဆိုင်ရာ ကျွမ်းကျင်သူများနှင့် သုတေသီများက ၎င်းကို transverse myelitis ပုံစံတစ်မျိုးဟု ယုံကြည်ခဲ့ကြသည်။
AFM သည် သင့်ကျောရိုးရှိ အာရုံကြောမကြီး၏ မီးခိုးရောင် အစိတ်အပိုင်း (gray matter) ကို ရောင်ရမ်းစေသည်။ ဦးနှောက်နှင့် ကျောရိုးအာရုံကြောမကြီး ပါဝင်သည့် သင့်ဗဟိုအာရုံကြောစနစ်တွင် gray matter ပါဝင်သည်။ Gray matter သည် ဗဟိုအာရုံကြောစနစ်၏ အရေးပါသော အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုဖြစ်ပြီး နေ့စဉ်လှုပ်ရှားမှုများကို ချောမွေ့စွာ လုပ်ဆောင်နိုင်ရန် အရေးပါသော အခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်သည်။ အထူးသဖြင့် သင့်ကျောရိုးအာရုံကြောမကြီးတွင် gray matter သည် လှုပ်ရှားမှုကို ထိန်းညှိခြင်းနှင့် ကြွက်သားများ လုပ်ဆောင်ချက်ကို ညှိနှိုင်းခြင်းအတွက် တာဝန်ယူသည်။
Acute flaccid myelitis ၏ လက္ခဏာများ မပေါ်ပေါက်မီ တစ်ပတ်မှ လေးပတ်အလိုတွင် ကလေးအများစုသည် ဗိုင်းရပ်စ်ပိုးကူးစက်မှုကြောင့် အသက်ရှူလမ်းကြောင်းဆိုင်ရာ အနည်းငယ်ဖျားနာခြင်း သို့မဟုတ် အဖျားဝင်ခြင်းတို့ကို ခံစားကြရသည်။
အကယ်၍ သင် (သို့မဟုတ်) သင့်ကလေးသည် acute flaccid myelitis ၏ လက္ခဏာများ စတင်ခံစားရပါက၊ ဤအခြေအနေသည် လျင်မြန်စွာ ပြောင်းလဲနိုင်သောကြောင့် ဆေးကုသမှုကို ချက်ချင်းခံယူရန် အရေးကြီးသည်။ ဆေးရုံတက်ရောက်ရန် လိုအပ်နိုင်ပြီး၊ အချို့ကိစ္စများတွင် အသက်ရှူလမ်းကြောင်းကို အထောက်အကူပြုရန် အသက်ရှူစက် (ventilator) လိုအပ်နိုင်သည်။
ရောဂါလက္ခဏာများ
အောက်ပါတို့သည် ရုတ်တရက် ဖြစ်ပွားသော acute flaccid myelitis ၏ အဖြစ်အများဆုံး လက္ခဏာများနှင့် လက္ခဏာရပ်များ ဖြစ်သည်
- လက်မောင်းနှင့် ခြေထောက် အားနည်းခြင်း
- ကြွက်သား တောင့်တင်းမှု လျော့ကျခြင်း
- တုံ့ပြန်မှုများ လျော့နည်းခြင်း
- ဟန်ချက်ပျက်ခြင်းနှင့် ညှိနှိုင်းဆောင်ရွက်မှု ဆုံးရှုံးခြင်း
အပိုဆောင်း သတိပေးလက္ခဏာများနှင့် လက္ခဏာရပ်များမှာ အောက်ပါတို့ ဖြစ်နိုင်သည်
- စကားပြော လေးလံခြင်း (သို့မဟုတ်) အစာမျိုချရ ခက်ခဲခြင်း
- လည်ပင်း၊ ကျော (သို့မဟုတ်) လက်မောင်း နာကျင်ခြင်း
- မျက်ခွံများ တွဲကျခြင်း (သို့မဟုတ်) မျက်လုံးလှုပ်ရှားမှု ပြဿနာရှိခြင်း
- မျက်နှာ တွဲကျခြင်း (သို့မဟုတ်) မျက်နှာ အားနည်းခြင်း
အချို့သော ထူးခြားသည့် လက္ခဏာများမှာ-
- ဆီးအိမ်နှင့် အူသိမ်အူမများ လုပ်ဆောင်မှု ချို့ယွင်းခြင်း
- ပူစပ်ပူလောင် ခံစားရခြင်း သို့မဟုတ် ထုံကျဉ်ခြင်း
- အသက်ရှူကြွက်သားများ အားနည်းခြင်းကြောင့် အသက်ရှူလမ်းကြောင်းဆိုင်ရာ ချို့ယွင်းမှု (Respiratory failure) သည် ပိုမိုပြင်းထန်သော လက္ခဏာများထဲမှ တစ်ခုဖြစ်သည်။ ထို့အပြင်၊ သွေးပေါင်ချိန် မတည်ငြိမ်မှုနှင့် ခန္ဓာကိုယ်အပူချိန် အသက်အန္တရာယ် ရှိနိုင်သော ပြောင်းလဲမှုများလည်း ဖြစ်နိုင်သည်။
အကယ်၍ သင် သို့မဟုတ် သင့်ကလေးတွင် အထက်ဖော်ပြပါ လက္ခဏာများ သို့မဟုတ် လက္ခဏာရပ်များ တစ်ခုခုရှိပါက ဆရာဝန်နှင့် ချက်ချင်း တိုင်ပင်ဆွေးနွေးသင့်ပါသည်။
အကြောင်းရင်းများ
Acute flaccid myelitis သည် ဗိုင်းရပ်စ်ပိုးကူးစက်မှု၊ အထူးသဖြင့် enterovirus ကြောင့် ဖြစ်ပေါ်သည်ဟု ယူဆရသည်။ enterovirus ကူးစက်ခံရသူ အများစုသည် ပြဿနာမရှိဘဲ ပြန်လည်သက်သာလာသော်လည်း၊ အချို့သောသူများ၊ အထူးသဖြင့် ကလေးများသည် acute flaccid myelitis ဖြစ်ပွားနိုင်သည်။ အဘယ်ကြောင့် အချို့သောသူများတွင် ဤအခြေအနေ ဖြစ်ပွားနိုင်ခြေ ပိုများရသည်ကို တိကျသောအကြောင်းရင်းများ မရှင်းလင်းသေးပါ။
acute flaccid myelitis ၏ လက္ခဏာများသည် ခြေလက်များ အားနည်းခြင်းနှင့် လေဖြတ်ခြင်းကို ဖြစ်စေနိုင်သည့် poliovirus ရောဂါလက္ခဏာများနှင့် ဆင်တူနိုင်သည်။
ဖြစ်နိုင်ခြေ အကြောင်းအရင်းများ
Acute flaccid myelitis သည် အဓိကအားဖြင့် ကလေးငယ်များ ကို သက်ရောက်သော်လည်း၊ လူကြီးများတွင်လည်း ဤရောဂါအခြေအနေကို တွေ့ကြုံနိုင်သည်။
ရောဂါရှာဖွေခြင်း
Acute flaccid myelitis ကို ရှာဖွေဖော်ထုတ်ရန်အတွက် ဆရာဝန်သည် စေ့စပ်သေချာသော ဆေးမှတ်တမ်းကိုယူခြင်းနှင့် ကိုယ်ခန္ဓာ စစ်ဆေးခြင်းဖြင့် စတင်သည်။ ဆရာဝန်သည် အောက်ပါတို့ကို အကြံပြုနိုင်သည်။
- အာရုံကြောစနစ်ကို စစ်ဆေးခြင်း (Nervous system assessment): ဆရာဝန်သည် သင် သို့မဟုတ် သင့်ကလေး အားနည်းနေသည့်၊ ကြွက်သား တောင့်တင်းမှုနည်းနေသည့် သို့မဟုတ် တုံ့ပြန်မှုများ လျော့ကျနေသည့် ကိုယ်ခန္ဓာ အစိတ်အပိုင်းများကို စစ်ဆေးကြည့်ရှုသည်။
- သံလိုက်ပဲ့တင်ရိုက်ခတ်မှုဖြင့် ပုံရိပ်ဖော်ခြင်း (MRI – Magnetic Resonance Imaging): ဤပုံရိပ်ဖော်နည်းဖြင့် ဆရာဝန်သည် ကျောရိုးရှိ အာရုံကြောမကြီးနှင့် ဦးနှောက်ကို စစ်ဆေးနိုင်သည်။
- ဓာတ်ခွဲခန်း စစ်ဆေးမှုများ (Laboratory exams): ဆေးကုသသူသည် ကျောရိုးအတွင်းမှ အရည် (Cerebrospinal fluid)၊ အသက်ရှူလမ်းကြောင်းမှ အရည်၊ သွေးနှင့် ဝမ်းနမူနာများကို ဓာတ်ခွဲခန်း စစ်ဆေးမှုများအတွက် စုဆောင်းနိုင်သည်။
- အာရုံကြောစစ်ဆေးမှု (Nerve test): ဤစစ်ဆေးမှုသည် လျှပ်စစ်လှိုင်းများ အာရုံကြောများမှတစ်ဆင့် ခရီးသွားလာသည့် အမြန်နှုန်းနှင့် ကြွက်သားများ အာရုံကြောအချက်ပြမှုများကို တုံ့ပြန်သည့် အမြန်နှုန်းတို့ကို တိုင်းတာနိုင်သည်။
Guillain-Barre syndrome ကဲ့သို့သော အခြား အာရုံကြောဆိုင်ရာ ရောဂါများနှင့် တူညီသော လက္ခဏာများစွာကို ပြသနေသောကြောင့် Acute flaccid myelitis ကို ရောဂါရှာဖွေရန် ခက်ခဲနိုင်သည်။ ဤစစ်ဆေးမှုများသည် acute flaccid myelitis ကို အခြားရောဂါများမှ ခွဲခြားသိမြင်စေရန် ကူညီနိုင်သည်။
ကုသမှု
လက်ရှိတွင် acute flaccid myelitis အတွက် သတ်မှတ်ထားသော ကုသနည်း မရှိသေးပါ။ ဆေးကုသမှု ပေးရခြင်း၏ အဓိက ရည်ရွယ်ချက်မှာ ရောဂါလက္ခဏာများကို ထိန်းချုပ်ရန်နှင့် နာကျင်မှုကို သက်သာစေရန် ဖြစ်သည်။
ဦးနှောက်နှင့် ကျောရိုးရှိ အာရုံကြောမကြီးဆိုင်ရာ ရောဂါများကို ကုသရာတွင် အထူးပြုသော ဆေးဘက်ဆိုင်ရာ ကျွမ်းကျင်သူဖြစ်သည့် အာရုံကြောအထူးကု ဆရာဝန် (neurologist) သည် လက်မောင်း သို့မဟုတ် ခြေထောက် အားနည်းခြင်းကို သက်သာစေရန်အတွက် ကိုယ်အင်္ဂါ လှုပ်ရှားကုထုံး (physical therapy) သို့မဟုတ် အလုပ်အကိုင်ဆိုင်ရာ ကုထုံး (occupational therapy) ကို အကြံပြုနိုင်သည်။ ရောဂါ၏ အစောပိုင်းအဆင့်များတွင် စတင်ပါက ကိုယ်အင်္ဂါ လှုပ်ရှားကုထုံးသည် ရေရှည် ပြန်လည်ထူထောင်ရေးကို မြှင့်တင်ပေးနိုင်သည်။
ထို့အပြင်၊ ဆရာဝန်သည် ရောဂါကို ကုသရန်အတွက် corticosteroid ဆေးဝါးများ၊ ဗိုင်းရပ်စ်နှိမ်နင်းရေး ဆေးဝါးများ သို့မဟုတ် ကျန်းမာသော အလှူရှင်များထံမှ ရရှိသော ကျန်းမာသည့် ပဋိပစ္စည်းများ (antibodies) ပါဝင်သည့် immunoglobulin ကို အသုံးပြုရန် အကြံပြုနိုင်သည်။ အခြားသော ကုသမှု ရွေးချယ်စရာများတွင် သွေးပလာစမာကို ဖယ်ရှားပြီး အစားထိုးလဲလှယ်ပေးသည့် plasma exchange ပါဝင်သည်။ သို့သော် ဤကုသမှုများသည် အကျိုးရှိမရှိကို ရှင်းရှင်းလင်းလင်း မသိရသေးပါ။
တစ်ခါတစ်ရံတွင် ခြေလက်များ၏ လုပ်ငန်းဆောင်တာကို မြှင့်တင်ရန်အတွက် ကြွက်သားများနှင့် အာရုံကြောများကို အစားထိုးခွဲစိတ်မှုများ ပြုလုပ်လေ့ရှိသည်။
