ပြင်းထန်သော နှလုံးသွေးကြောဆိုင်ရာ ရောဂါလက္ခဏာ
ဘိုကင်တင်ရန်
ဆရာ၀◌န်နဲ့တွေ့ဆုံရန်အကျဉ်းချုပ်
ပြင်းထန်သော သွေးကြောဆိုင်ရာရောဂါ (Acute coronary syndrome – ACS) ဆိုသည်မှာ အသက်အန္တရာယ်ရှိနိုင်သော နှလုံးသွေးကြောဆိုင်ရာ ရောဂါသုံးမျိုးကို ဖော်ပြရန် အသုံးပြုသည့် စကားလုံးဖြစ်သည်။ ဤရောဂါအခြေအနေများသည် နှလုံးသို့ သွေးစီးဆင်းမှုကို ရုတ်တရက် နှေးကွေးစေခြင်း (သို့မဟုတ်) လုံးဝရပ်တန့်သွားစေသော ပိတ်ဆို့မှုတစ်ခု ဖြစ်ပေါ်သည့်အခါ ဖြစ်ပေါ်တတ်သည်။
အေစီအက်စ် (ACS) အမျိုးအစား သုံးမျိုးမှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်
- မတည်ငြိမ်သော ရင်ဘတ်အောင့်ခြင်း (Unstable angina)။ ဤအခြေအနေသည် နားနေစဉ်၌ပင် ရုတ်တရက် မမျှော်လင့်ဘဲ ရင်ဘတ်အောင့်ခြင်း (သို့မဟုတ်) ဖိအားခံစားရခြင်းတို့ ပါဝင်သည်။ ၎င်းသည် ဖြစ်နိုင်ခြေရှိသော နှလုံးရောဂါ (heart attack) အတွက် သတိပေးလက္ခဏာအဖြစ် လုပ်ဆောင်ပြီး ပုံမှန်အားဖြင့် တည်ငြိမ်သော ရင်ဘတ်အောင့်ခြင်း (stable angina) ပိုဆိုးလာသည့်အခါ ဖြစ်ပွားသည်။
- အက်စ်တီ အမြင့် မရှိသော နှလုံးကြွက်သားသေဆုံးမှု (Non-ST-elevation myocardial infarction – NSTEMI)။ NSTEMI သည် သွေးစစ်ဆေးမှုများဖြင့် သိရှိနိုင်သော်လည်း အီးစီဂျီ မလိုအပ်ဘဲ သိရှိနိုင်သော နှလုံးရောဂါတစ်မျိုးဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် နှလုံးသွေးကြောများ တစ်စိတ်တစ်ပိုင်း ပိတ်ဆို့ခြင်း (သို့မဟုတ်) ပြီးခဲ့သော အချိန်ခဏအတွင်း ပိတ်ဆို့ခဲ့ခြင်းကို ညွှန်ပြသည်။
- အက်စ်တီ အမြင့် ရှိသော နှလုံးကြွက်သားသေဆုံးမှု (ST-elevation myocardial infarction – STEMI)။ STEMI သည် သွေးစစ်ဆေးမှုနှင့် EKG နှစ်မျိုးလုံးဖြင့် သိရှိနိုင်သော ပိုမိုပြင်းထန်သည့် နှလုံးရောဂါ ပုံစံဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် နှလုံးသို့ သွေးစီးဆင်းမှု အချိန်ကြာမြင့်စွာ လုံးဝပိတ်ဆို့သွားသည့်အခါတွင် ဖြစ်ပွားတတ်ပြီး နှလုံး၏ ဧရိယာ နေရာ အတော်များများ ကို သိသိသာသာ ထိခိုက်ပျက်စီးစေနိုင်သည်။
နှလုံးရောဂါ (myocardial infarction) သည် သွေးလုံလောက်စွာ မရရှိခြင်းကြောင့် နှလုံးတစ်ရှူးများ သေဆုံးသွားသည့်အခါ ဖြစ်ပွားတတ်သည်။ အေစီအက်စ် (ACS) ရှိသူများသည် မတည်ငြိမ်သော ရင်ဘတ်အောင့်ခြင်း (unstable angina) သို့မဟုတ် နှလုံးရောဂါ (heart attack) ကို ခံစားရနိုင်သည်။ မတည်ငြိမ်သော ရင်ဘတ်အောင့်ခြင်းသည် နှလုံးသို့ သွေးစီးဆင်းမှု လျော့နည်းသွားသော်လည်း ဆဲလ်များသေဆုံးခြင်း သို့မဟုတ် အပြည့်အဝ နှလုံးရောဂါဖြစ်ပွားခြင်းအထိ ပြင်းထန်မှု မရှိသည့်အခါ ဖြစ်ပေါ်သည်။ သို့သော် ၎င်းသည် နှလုံးရောဂါဖြစ်နိုင်ခြေကို မြင့်တက်စေဆဲဖြစ်သည်။ မတည်ငြိမ်သော ရင်ဘတ်အောင့်ခြင်း၏ အဖြစ်များသော လက္ခဏာများတွင် ရင်ဘတ်အောင့်ခြင်း သို့မဟုတ် ဖိအားခံစားရခြင်း (angina)၊ အသက်ရှူမဝခြင်း (dyspnea) သို့မဟုတ် မူးဝေခြင်းတို့ ပါဝင်သည်။
အေစီအက်စ် (ACS) သည် ချက်ချင်း စစ်ဆေးမှုနှင့် ကုသမှု လိုအပ်သည့် ဆေးဘက်ဆိုင်ရာ အရေးပေါ်အခြေအနေ ဖြစ်သည်။ ကုသမှု၏ ရည်ရွယ်ချက်များတွင် သွေးစီးဆင်းမှု တိုးတက်စေခြင်း၊ နောက်ဆက်တွဲ ပြဿနာများကို စီမံခန့်ခွဲခြင်းနှင့် နောင်တွင် ဖြစ်ပွားမည့် ပြဿနာများကို ကာကွယ်ခြင်းတို့ ပါဝင်သည်။ သင့်တွင် နှလုံးရောဂါဖြစ်နေသည်ဟု သံသယရှိပါက အက်စ်ပရင်ဆေးပြား (aspirin) ကို သောက်ပြီး အရေးပေါ်ဝန်ဆောင်မှုများကို ချက်ချင်းခေါ်ဆိုရန် အလွန်အရေးကြီးပါသည်။
ရောဂါလက္ခဏာများ
ပြင်းထန်သော သွေးကြောဆိုင်ရာရောဂါစု၏ ရောဂါလက္ခဏာများသည် ပိတ်ဆို့မှု၏ အတိုင်းအတာနှင့် တည်နေရာအပြင် အသက်၊ ကျား/မ နှင့် ဆီးချိုရောဂါကဲ့သို့သော တစ်ပြိုင်တည်းရှိ ဆေးဘက်ဆိုင်ရာ အခြေအနေများကဲ့သို့သော တစ်ဦးချင်းစီဆိုင်ရာ အချက်များပေါ်မူတည်၍ ကွဲပြားနိုင်သည်။ ပုံမှန်အားဖြင့် အေစီအက်စ် (ACS) ၏ လက္ခဏာများသည် နားနေချိန်များတွင်ပင် မမျှော်လင့်ဘဲ ပေါ်လာတတ်သည်။ ဤရောဂါစုသည် ရင်ဘတ်အောင့်ခြင်း သို့မဟုတ် မသက်မသာခံစားရခြင်း (angina) အဖြစ် အများအားဖြင့် ပေါ်လာတတ်ပြီး ယင်းကို အောက်ပါအတိုင်း ဖော်ပြနိုင်သည်
- နာကျင်ခြင်း၊ ဖိအားခံစားရခြင်း၊ တင်းကျပ်ခြင်း သို့မဟုတ် ပူလောင်ခြင်းကဲ့သို့သော ရင်ဘတ်အောင့်ခြင်း သို့မဟုတ် မသက်မသာ ခံစားရခြင်း။ ဤခံစားမှုသည် ဘယ်ပခုံး၊ လက်မောင်း၊ လည်ပင်း၊ ကျော သို့မဟုတ် မေးရိုးအထိ ပျံ့နှံ့နိုင်သည်။ ၎င်းကို ရင်ဘတ်အောင့်ခြင်း (angina) ဟုလည်း ခေါ်သည်။
- မူးဝေခြင်း၊ ခေါင်းထဲ ပေါ့ပါးနေခြင်း သို့မဟုတ် သတိလစ်ခြင်းများ ကြုံတွေ့ရခြင်း။
- ရုတ်တရက် ချွေးအလွန်အကျွံ ထွက်ခြင်း (diaphoresis)။
- မောပန်းနွမ်းနယ်ခြင်း။
- နှလုံးခုန်နှုန်း မြန်ဆန်ခြင်း သို့မဟုတ် ပြင်းထန်စွာ ခုန်ခြင်းဟု ရည်ညွှန်းသော နှလုံးခုန်မမှန်ခြင်း (heart palpitations) ခံစားရခြင်း။
- အပေါ်ပိုင်း ဝမ်းဗိုက်တွင် နာကျင်ခြင်း၊ တစ်ခါတစ်ရံ အစာမကြေခြင်း သို့မဟုတ် ရင်ပူခြင်းဟု မှားယွင်းနိုင်ခြင်း။
ရင်ဘတ်အောင့်ခြင်း သို့မဟုတ် မသက်မသာခံစားရခြင်းသည် အဖြစ်အများဆုံး လက္ခဏာဖြစ်သော်လည်း အသက်၊ ကျား/မ နှင့် ရှိရင်းစွဲ ဆေးဘက်ဆိုင်ရာ အခြေအနေများကဲ့သို့သော အချက်များပေါ်မူတည်၍ ပြင်းထန်သော သွေးကြောဆိုင်ရာရောဂါစု၏ လက္ခဏာများသည် သိသိသာသာ ကွဲပြားနိုင်ကြောင်း မှတ်သားထားရန် အရေးကြီးပါသည်။ အထူးသဖြင့် အမျိုးသမီးများ၊ သက်ကြီးရွယ်အိုများနှင့် ဆီးချိုရောဂါရှိသူများသည် ရင်ဘတ်အောင့်ခြင်း သို့မဟုတ် မသက်မသာ ခံစားရခြင်း မရှိဘဲ ရောဂါလက္ခဏာများ ခံစားရနိုင်ခြေ ပိုများပါသည်။ ပြင်းထန်သော သွေးကြောဆိုင်ရာရောဂါစုသည် ဆေးဘက်ဆိုင်ရာ အရေးပေါ်အခြေအနေဖြစ်ပြီး ရင်ဘတ်အောင့်ခြင်း သို့မဟုတ် မသက်မသာ ခံစားရခြင်းသည် အသက်အန္တရာယ်ရှိသော အမျိုးမျိုးသော အခြေအနေများကို ညွှန်ပြနိုင်ကြောင်း သိရှိနားလည်ရန် အရေးကြီးပါသည်။ မှန်ကန်သော ရောဂါရှာဖွေမှုနှင့် သင့်လျော်သော စောင့်ရှောက်မှုအတွက် ချက်ချင်း အရေးပေါ်အကူအညီ ရယူရန် အရေးကြီးပါသည်။ ဆေးရုံသို့ ကိုယ်တိုင်ကားမောင်းသွားခြင်း မပြုရန် အထူးအကြံပြုအပ်ပါသည်။
အကြောင်းရင်းများ
နှလုံးကြွက်သားသည် ကောင်းမွန်စွာ လုပ်ဆောင်နိုင်ရန်အတွက် အောက်ဆီဂျင်ပါဝင်သော သွေးကို ဆက်တိုက် ရရှိရန် လိုအပ်သည်။ ၎င်းသည် နှလုံးသွေးကြောများ (coronary arteries) နှင့် ၎င်းတို့၏ သေးငယ်သော သွေးကြောများမှတစ်ဆင့် သွေးကို ရရှိသည်။ အချိန်ကြာလာသည်နှင့်အမျှ အဆီနှင့် ကိုလက်စထရော (cholesterol) များ စုပုံလာခြင်း (plaque) သည် ဤသွေးလွှတ်ကြောများကို ကျဉ်းမြောင်းစေပြီး မာကျောစေနိုင်ပြီး၊ ၎င်းကို သွေးကြောမာကျောမှု ရောဂါ (atherosclerosis) ဟုခေါ်သည်။ တစ်ခါတစ်ရံတွင် ဤအဆီခဲသည် ရုတ်တရက် ပေါက်ပြဲသွားနိုင်ပြီး ပြင်းထန်သော သွေးကြောဆိုင်ရာရောဂါစု (acute coronary syndrome) ဟုခေါ်သော ဆေးဘက်ဆိုင်ရာ အခြေအနေကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်။
အဆီခဲ ပေါက်ပြဲသွားသည့်အခါ ပျက်စီးသွားသော ဧရိယာပေါ်တွင် သွေးခဲတစ်ခု ဖြစ်ပေါ်လာပြီး နှလုံးကြွက်သား (myocardium) ဟုခေါ်သော နှလုံး၏ သီးခြားအစိတ်အပိုင်းသို့ သွေးစီးဆင်းမှုကို ထပ်မံပိတ်ဆို့ခြင်း သို့မဟုတ် လုံးဝပိတ်ဆို့ခြင်းတို့ ဖြစ်စေသည်။ ရလဒ်အနေဖြင့် နှလုံးကြွက်သားသည် အောက်ဆီဂျင် လုံလောက်စွာ မရရှိတော့ဘဲ သွေးအားနည်းခြင်း (ischemia) ကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်။ ဤအောက်ဆီဂျင် ချို့တဲ့မှုသည် နှလုံးကြွက်သားကို ပျက်စီးစေပြီး မတည်ငြိမ်သော ရင်ဘတ်အောင့်ခြင်း သို့မဟုတ် နှလုံးရောဂါကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်။
ရှားပါးသောအခြေအနေများတွင် ပြင်းထန်သော သွေးကြောဆိုင်ရာရောဂါစုသည် သွေးခဲ၊ လေပူဖောင်း၊ အဆီ သို့မဟုတ် အခြားပစ္စည်းများကြောင့် နှလုံးသွေးကြောပိတ်ဆို့ခြင်း (coronary artery embolism)၊ နှလုံးသွေးကြော ရုတ်တရက် ကျုံ့ခြင်း (coronary artery spasm) သို့မဟုတ် နှလုံးသွေးကြောနံရံ ရုတ်တရက် ပေါက်ပြဲခြင်း (spontaneous coronary artery dissection or SCAD) ကဲ့သို့သော အခြားအချက်များကြောင့် ဖြစ်ပွားနိုင်သည်။
ဖြစ်နိုင်ခြေအချက်များ
ပြင်းထန်သော သွေးကြောဆိုင်ရာရောဂါစုအတွက် ဖြစ်နိုင်ခြေအချက်များသည် အခြားနှလုံးရောဂါအမျိုးအစားများနှင့် ဆက်စပ်နေသော အချက်များနှင့် ဆင်တူပါသည်။ ဤဖြစ်နိုင်ခြေအချက်များတွင် အောက်ပါတို့ ပါဝင်သည်
- အသက်အရွယ်ကြီးလာခြင်း။
- သွေးတိုးခြင်း (Hypertension)။
- သွေးထဲတွင် ကိုလက်စထရော အဆင့် မြင့်မားခြင်း။
- ဆေးလိပ်သောက်ခြင်း။
- လုံလောက်သော ကိုယ်လက်လှုပ်ရှားမှုမရှိဘဲ ထိုင်နေသည့် လူနေမှုပုံစံ။
- ကျန်းမာရေးနှင့် မညီညွတ်သော အစားအသောက် အလေ့အထ။
- အဝလွန်ခြင်း သို့မဟုတ် ကိုယ်အလေးချိန် ပိုနေခြင်း။
- ဆီးချိုရောဂါ။
- ရင်ဘတ်အောင့်ခြင်း၊ နှလုံးရောဂါ သို့မဟုတ် လေဖြတ်ခြင်း၏ ကိုယ်ရေးကိုယ်တာ သို့မဟုတ် မိသားစု ရာဇဝင်ရှိခြင်း။
- ကိုယ်ဝန်ဆောင်စဉ် သွေးတိုးခြင်း၊ သားဦးကိုယ်ဝန်ဆိပ်တက်ခြင်း (preeclampsia) သို့မဟုတ် ဆီးချိုရောဂါ ဖြစ်ဖူးခြင်းအပြင် အသက်မကြီးမီ သွေးဆုံးခြင်း။
- ကိုဗစ်-၁၉ (COVID-19)။
ရောဂါရှာဖွေခြင်း
ပြင်းထန်သော သွေးကြောဆိုင်ရာရောဂါစုသည် ဆေးရုံတွင် ချက်ချင်း ဆေးကုသမှု ခံယူရန် လိုအပ်ပြီး၊ ထိုနေရာတွင် နှလုံးကို အကဲဖြတ်ရန်နှင့် အကြောင်းရင်းခံကို အတည်ပြုရန် စစ်ဆေးမှုများ ပြုလုပ်သည်။ ဤလုပ်ငန်းစဉ်အတွင်း ကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှု ပေးသူများသည် သင်၏ရောဂါလက္ခဏာများနှင့် ဆေးမှတ်တမ်းကို မေးမြန်းနိုင်ပြီး တစ်ချိန်တည်းတွင် အချို့သော စမ်းသပ်မှုများကို ပြုလုပ်နိုင်သည်။
ပြင်းထန်သော သွေးကြောဆိုင်ရာရောဂါစုကို ရောဂါရှာဖွေရန် ပုံမှန်လုပ်ဆောင်လေ့ရှိသော စစ်ဆေးမှုများမှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်
- နှလုံးလျှပ်စစ်ဓာတ် မှတ်တမ်း (Electrocardiogram – ECG သို့မဟုတ် EKG)။ ဤအမြန်စစ်ဆေးမှုသည် နှလုံး၏ လျှပ်စစ်လှုပ်ရှားမှုကို အကဲဖြတ်သည်။ နှလုံးခုန်နှုန်းပြောင်းလဲမှုများကို တိုင်းတာရန်အတွက် လျှပ်ခေါင်းများ (electrodes) ကို ရင်ဘတ်တွင်၊ တစ်ခါတစ်ရံ လက်မောင်း (သို့မဟုတ်) ခြေထောက်များတွင် ချိတ်ထားမည် ဖြစ်သည်။ လျှပ်စစ်အချက်ပြမှုများ ပုံမမှန်ခြင်းက နှလုံးလုပ်ဆောင်ချက် ချို့ယွင်းမှုကို ညွှန်ပြနိုင်ပြီး၊ သီးခြားအချက်ပြမှုပုံစံများသည် ပိတ်ဆို့မှု၏ တည်နေရာကို ရှာဖွေရာတွင် ကူညီပေးနိုင်သည်။ တိကျသော ရလဒ်များရရှိရန်အတွက် ECG ကို အကြိမ်များစွာ ပြန်လည်ပြုလုပ်နိုင်သည်။
- သွေးစစ်ဆေးမှုများ (Blood tests)။ နှလုံးရောဂါဖြစ်ပြီးနောက် အချို့သော နှလုံးပရိုတင်းများသည် သွေးကြောထဲသို့ တဖြည်းဖြည်း ဝင်ရောက်လာသည်။ နှလုံးပျက်စီးမှုကို ညွှန်ပြနိုင်သည့် ဤပရိုတင်းများ ရှိနေခြင်းကို သိရှိရန်အတွက် သွေးစစ်ဆေးမှုများကို ပြုလုပ်နိုင်သည်။
သင်၏အခြေအနေကို ပိုမိုနားလည်နိုင်ရန်နှင့် သင့်ရောဂါလက္ခဏာများ၏ အခြားဖြစ်နိုင်ခြေရှိသော အကြောင်းရင်းများကို ဖယ်ရှားရန်အတွက် နောက်ထပ်စစ်ဆေးမှုများကို ပြုလုပ်နိုင်သည်။ ဤစစ်ဆေးမှုများသည် အသင့်တော်ဆုံး ကုသမှုကို ဆုံးဖြတ်ရာတွင်လည်း ကူညီပေးနိုင်သည်။ အကြံပြုနိုင်သော အဖြစ်များသည့် စစ်ဆေးမှုအချို့မှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်
- ရောဂါလက္ခဏာများ ဖြစ်ပေါ်စေနိုင်သည့် အခြားအချက်များကို ဖယ်ရှားရန်အတွက် ထပ်မံစစ်ဆေးမှုများ ပြုလုပ်နိုင်သည်။
- နှလုံးသွေးကြော ဓာတ်မှန်ရိုက်ခြင်း (Coronary angiogram)။ ဤလုပ်ငန်းစဉ်သည် ဆရာ၀န်များအား နှလုံးသွေးလွှတ်ကြောများရှိ ပိတ်ဆို့မှုများကို မြင်နိုင်စေသည်။ ဆီးပိုက် (catheter) တစ်ခုကို များသောအားဖြင့် ပေါင်ခြံ (သို့မဟုတ်) လက်ကောက်ဝတ်ရှိ သွေးကြောထဲသို့ ထည့်သွင်းပြီး နှလုံးဆီသို့ လမ်းညွှန်ပေးသည်။ ထို့နောက် ဆီးပိုက်မှတစ်ဆင့် ဆန့်ကျင်ဘက်ဆိုးဆေး (Contrast dye) ကို ထိုးသွင်းပြီး သွေးလွှတ်ကြောများမှတစ်ဆင့် ဆိုးဆေး၏ ရွေ့လျားမှုကို စောင့်ကြည့်ရန် ဓာတ်မှန်များ ရိုက်သည်။ အချို့အခြေအနေများတွင် ဆီးပိုက်ကို ကုသမှုအတွက်လည်း အသုံးပြုနိုင်သည်။
- နှလုံးကို ပဲ့တင်သံလှိုင်းဖြင့် ရိုက်စစ်ခြင်း (Echocardiogram)။ အသံလှိုင်းများကို အသုံးပြု၍ echocardiogram သည် ခုန်နေသောနှလုံး၏ ပုံများကို ဖန်တီးသည်။ ၎င်းသည် နှလုံးနှင့် ၎င်း၏ အဆို့ရှင်များမှတစ်ဆင့် သွေးစီးဆင်းမှုအကြောင်း အချက်အလက်များကို ပေးစွမ်းပြီး နှလုံးသည် ထိရောက်စွာ ညှစ်ထုတ်နေခြင်း ရှိ/မရှိ ဆုံးဖြတ်ရာတွင် အထောက်အကူ ဖြစ်စေသည်။
- နှလုံးကြွက်သား သွေးစီးဆင်းမှု ပုံရိပ်ဖော်ခြင်း (Myocardial perfusion imaging)။ ဤစစ်ဆေးမှုသည် နှလုံးကြွက်သားမှတစ်ဆင့် သွေးစီးဆင်းမှုကို အကဲဖြတ်သည်။ ဘေးကင်းသော ဓာတ်ရောင်ခြည်ပါသည့် ပစ္စည်း (radioactive substance) အနည်းငယ်ကို သွေးပြန်ကြောထဲသို့ ထိုးသွင်းပြီး နှလုံးအတွင်း ၎င်း၏ ပျံ့နှံ့မှုကို အထူးပြုလုပ်ထားသော ကင်မရာများက ပုံရိပ်ဖော်သည်။ ဤစစ်ဆေးမှုသည် နှလုံးအတွင်း သွေးစီးဆင်းမှု မလုံလောက်ခြင်း (သို့မဟုတ်) ပျက်စီးနေသော နေရာများကို ခွဲခြားသတ်မှတ်နိုင်သည်။
- ကွန်ပျူတာ ဓာတ်မှန်ရိုက် ၍နှလုံးသွေးကြော ရိုက်စစ်ခြင်း (Computerized tomography – CT angiogram)။ ဤပုံရိပ်ဖော်နည်းသည် နှလုံးသို့ သွေးထောက်ပံ့ပေးသော သွေးလွှတ်ကြောများကို အာရုံစိုက်သည်။ ၎င်းသည် နှလုံးနှင့် ၎င်း၏ သွေးကြောများ၏ အသေးစိတ်ပုံများကို ထုတ်ပေးရန်အတွက် အားကောင်းသော ကွန်ပျူတာ ဓာတ်မှန်စက်ကို အသုံးပြုသည်။
- အားစမ်း စစ်ဆေးမှု (Stress test)။ အားစမ်း စစ်ဆေးမှုသည် လေ့ကျင့်ခန်းလုပ်နေစဉ် သင့်နှလုံး မည်မျှ ကောင်းစွာ အလုပ်လုပ်သည်ကို အကဲဖြတ်သည်။ ပုံမှန်အားဖြင့် သင်သည် လေ့ကျင့်ခန်း စက်ပေါ်တွင် လမ်းလျှောက်ခြင်း (သို့မဟုတ်) စက်ဘီးကို အသုံးပြုနေစဉ် သင့်နှလုံးကို စောင့်ကြည့်စစ်ဆေးသည်။ လေ့ကျင့်ခန်း မလုပ်နိုင်ပါက ကိုယ်လက်လှုပ်ရှားမှု၏ အကျိုးသက်ရောက်မှုများကို ပုံဖော်ရန် ဆေးဝါးများ ပေးနိုင်သည်။ ဤစစ်ဆေးမှုကို ပုံမှန်အားဖြင့် သင်သည် နားနေစဉ်တွင် ပြင်းထန်သော သွေးကြောဆိုင်ရာရောဂါစု၏ ရောဂါလက္ခဏာများ သို့မဟုတ် အခြား အသက်အန္တရာယ် ရှိသော နှလုံးရောဂါများကို မခံစားရသည့်အခါ ပြုလုပ်သည်။ နှလုံး၏ လုပ်ဆောင်ချက်ကို အကဲဖြတ်ရန်အတွက် အားစမ်း စစ်ဆေးမှုအတွင်း နောက်ထပ်စစ်ဆေးမှုများကို ပြုလုပ်နိုင်သည်။
- ကယ်လ်စီယမ် ရမှတ်ဖြင့် နှလုံးစကန်ဖတ်ခြင်း (Calcium-score screening heart scan)။ CT စကင်နာကို အသုံးပြု၍ ပြုလုပ်သော ဤစစ်ဆေးမှုသည် သင့်နှလုံးသွေးကြောများတွင် ကယ်လ်စီယမ် ပမာဏကို အကဲဖြတ်သည်။ ကယ်လ်စီယမ်အဆင့်များကို တိုင်းတာခြင်းဖြင့် သွေးကြောများကို ကျဉ်းမြောင်းစေနိုင်သော သို့မဟုတ် ပိတ်ဆို့စေနိုင်သော အဆီများ (plaque) စုပုံခြင်းနှင့် ပတ်သက်၍ အဖိုးတန်အချက်အလက်များကို ပေးသည်။ အဆီခဲများ ရှိနေခြင်းကို တွေ့ရှိခြင်းက နှလုံးရောဂါဖြစ်နိုင်ခြေကို တိုးမြင့်စေသည့် သွေးကြောမာကျောမှု ရောဂါ (atherosclerosis သို့မဟုတ် coronary artery disease) ကို ရောဂါရှာဖွေရာတွင် ကူညီပေးသည်။
ကုသမှု
ပြင်းထန်သော သွေးကြောဆိုင်ရာရောဂါစုကို ကုသရာတွင် အဓိကရည်ရွယ်ချက်များမှာ နာကျင်မှုနှင့် ပင်ပန်းဆင်းရဲမှုကို သက်သာစေရန်၊ သွေးစီးဆင်းမှုကို မြှင့်တင်ရန်နှင့် နှလုံးလုပ်ဆောင်ချက်ကို ချက်ချင်း ပြန်လည်ကောင်းမွန်လာစေရန် ဖြစ်သည်။ ရေရှည်တွင် ကုသမှုသည် နှလုံးလုပ်ဆောင်ချက်ကို အကောင်းဆုံးဖြစ်အောင် ပြုလုပ်ရန်၊ ဖြစ်နိုင်ခြေအချက်များကို စီမံခန့်ခွဲရန်နှင့် နောင်တွင် နှလုံးရောဂါဖြစ်နိုင်ခြေကို လျှော့ချရန် ရည်ရွယ်သည်။ ဤပြည့်စုံသော ချဉ်းကပ်မှုတွင် ဤရည်မှန်းချက်များ အောင်မြင်စေရန်အတွက် ဆေးဝါးများနှင့် ခွဲစိတ်ကုသမှုများ ပေါင်းစပ်ပါဝင်သည်။
ဆေးဝါးများ
အမျိုးမျိုးသော ဆေးဘက်ဆိုင်ရာ အခြေအနေများအတွက် ညွှန်ကြားထားသော ဆေးဝါးများတွင် အောက်ပါတို့ ပါဝင်နိုင်သည်
- သွေးခဲပျော်ဆေးများ (Thrombolytics – Clot Busters)။ ဤဆေးများသည် သွေးလွှတ်ကြောများကို ပိတ်ဆို့ပြီး သွေးစီးဆင်းမှုကို အနှောင့်အယှက်ပေးသော သွေးခဲများကို ပျော်ဝင်စေရန်အတွက် ပေးသည်။
- နိုင်ထရိုဂလစ်ဆရင် (Nitroglycerin)။ ဤဆေးသည် သွေးကြောများကို ယာယီ ကျယ်စေပြီး သွေးလည်ပတ်မှုကို ပိုမိုကောင်းမွန်စေသည်။
- သွေးဥမွှားဆန့်ကျင်ဆေးများ (Anti-platelet drugs)။ ဤဆေးများသည် သွေးခဲများ ဖြစ်ပေါ်ခြင်းကို ကာကွယ်ရန် ကူညီပေးသည်။ အဖြစ်များသော ဥပမာများတွင် aspirin, clopidogrel, နှင့် prasugrel တို့ ပါဝင်သည်။
- ဘီတာပိတ်ဆို့ဆေးများ (Beta blockers)။ ဤဆေးများသည် နှလုံးကြွက်သားကို ပြေလျော့စေသည်၊ နှလုံးခုန်နှုန်းကို နှေးကွေးစေပြီး သွေးပေါင်ချိန်ကို လျှော့ချပေးသည်။ Metoprolol နှင့် nadolol တို့သည် ပုံမှန်ညွှန်ကြားလေ့ရှိသော ဘီတာပိတ်ဆို့ဆေးများထဲတွင် ပါဝင်သည်။
- အန်ဂျီအိုတင်းစင် ပြောင်းလဲသည့် အင်ဇိုင်း (ACE) ပိတ်ဆို့ဆေးများ (Angiotensin-converting enzyme (ACE) inhibitors)။ ဤဆေးများသည် သွေးကြောများကို ကျယ်စေသည်၊ သွေးစီးဆင်းမှုကို မြှင့်တင်ပေးပြီး နှလုံးလုပ်ဆောင်ချက်ကို ပိုမိုကောင်းမွန်စေသည်။ ဥပမာများတွင် lisinopril, benazepril, နှင့် အခြားဆေးများ ပါဝင်သည်။
- အန်ဂျီအိုတင်းစင် လက်ခံကိရိယာ ပိတ်ဆို့ဆေးများ (Angiotensin receptor blockers – ARBs)။ ဤဆေးများသည် သွေးပေါင်ချိန်ကို ထိန်းချုပ်ရန် ကူညီပေးသည်။ Irbesartan, losartan, နှင့် အခြားဆေးများသည် ဤအမျိုးအစားတွင် ပါဝင်သည်။
စတက်တင်များ (Statins)။ ဤဆေးများကို သွေးထဲရှိ ကိုလက်စထရောအဆင့်ကို လျှော့ချရန် အသုံးပြုသည်။ စတက်တင်များသည် အဆီများသော အနည်အနှစ်များကိုလည်း တည်ငြိမ်စေပြီး သွေးခဲဖြစ်ပေါ်နိုင်ခြေကို လျှော့ချပေးသည်။ လူသိများသော စတက်တင်များတွင် atorvastatin, simvastatin, နှင့် အခြားဆေးများ ပါဝင်သည်။ - အခြားသော ကိုလက်စထရောလျှော့ချသည့် ဆေးဝါးများ (Other cholesterol-lowering medications)။ ဥပမာတစ်ခုမှာ ezetimibe ဖြစ်ပြီး ၎င်းသည် မတူညီသော လုပ်ဆောင်ချက် ယန္တရားဖြင့် ကိုလက်စထရောအဆင့်များကို လျှော့ချရာတွင် ကူညီပေးသည်။
ခွဲစိတ်မှု
နှလုံးသို့ သွေးစီးဆင်းမှုကို ပြန်လည်ကောင်းမွန်စေရန်အတွက် သင့်ကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှု ပေးသူသည် အောက်ပါကုသမှုများကို အကြံပြုနိုင်သည်
- သွေးကြောချဲ့ခြင်းနှင့် စတန့်ထည့်ခြင်း (Angioplasty and stenting)။ ဤလုပ်ငန်းစဉ်တွင် အဖျားတွင် ဘောလုံးသေးသေးလေးပါသော ပါးလွှာပြီး ပျော့ပြောင်းသော ပိုက် (tube) ကို အသုံးပြုသည်။ ခွဲစိတ်ဆရာဝန်သည် ထိုပိုက်ကို များသောအားဖြင့် ပေါင်ခြံ သို့မဟုတ် လက်ကောက်ဝတ်ရှိ သွေးကြောထဲသို့ ထည့်သွင်းပြီး ကျဉ်းနေသော နှလုံးသွေးကြောဆီသို့ သွားလာစေသည်။ ထို့နောက် သွေးလွှတ်ကြောကို ကျယ်စေရန် ဘောလုံးကို ဖောင်းစေပြီး နောက်ပိုင်းတွင် လေထုတ်ကာ ဖယ်ရှားသည်။ သွေးလွှတ်ကြောကို ပွင့်နေစေရန် ကူညီပေးရန်အတွက် စတန့် (stent) ဟုခေါ်သော သေးငယ်သည့် ပိုက်ကွန်ပြွန်တစ်ခုကို သွေးလွှတ်ကြောအတွင်း တွင် တစ်တစ်ရံ ထည့်ထားတတ်သည်။
- နှလုံးသွေးကြော လမ်းလွှဲခွဲစိတ်မှု (Coronary artery bypass surgery)။ ၎င်းသည် များသောအားဖြင့် ရင်ဘတ် သို့မဟုတ် ခြေထောက် နေရာမှ ယူထားသော ကျန်းမာသည့် သွေးကြောကို အသုံးပြုသည့် အဓိက ခွဲစိတ်မှု လုပ်ငန်းစဉ်ဖြစ်သည်။ အစားထိုးလိုက်သော ကျန်းမာသည့် တစ်ရှူး (graft) ကို ပိတ်ဆို့နေသော နှလုံးသွေးကြောအောက်တွင် ချိတ်ဆက် ထားမည် ဖြစ်သည်။ ဤသို့ ပြုလုပ်ခြင်းဖြင့် နှလုံးသို့ သွေးစီးဆင်းရန်အတွက် လမ်းကြောင်းအသစ် တစ်ခုကို ဖန်တီးပေးမည် ဖြစ်သည်။
