ဘိုကင်တင်ရန်
ဆရာ၀◌န်နဲ့တွေ့ဆုံရန်အရိုးကင်ဆာ အကျဉ်းချုပ် (Overview)
အရိုးကင်ဆာသည် ခန္ဓာကိုယ်ရှိ မည်သည့်အရိုးတွင်မဆို ဖြစ်ပွားနိုင်သော်လည်း လက်မောင်း၊ ခြေထောက် သို့မဟုတ် တင်ပါးဆုံရိုးကဲ့သို့သော အရိုးရှည်ကြီးများတွင် အဖြစ်များလေ့ရှိပါသည်။ အရိုးထဲမှ စတင်ဖြစ်ပွားသော ကင်ဆာကို မူလအရိုးကင်ဆာ (Primary Bone Cancer) ဟု ခေါ်ဆိုပါသည်။ အရိုးကင်ဆာသည် ဖြစ်ပွားမှုနည်းပါးသော ရောဂါတစ်ခုဖြစ်ပြီး ကင်ဆာအမျိုးအစား အားလုံး၏ ၁ ရာခိုင်နှုန်းအောက်သာ ရှိပါသည်။
အရိုးဆဲလ်များ ပုံမှန်မဟုတ်ဘဲ ပြောင်းလဲလာခြင်း (Mutation) ကြောင့် ထိန်းချုပ်မရဘဲ ပွားများလာရာမှ အရိုးအကျိတ် (Bone Tumor) ဖြစ်လာပါသည်။ ထိုအကျိတ်သည် ကျန်းမာသော အရိုးနှင့် တစ်သျှူးများကို တိုက်ခိုက်ဖျက်ဆီးပါသည်။ ဤရောဂါသည် ကလေးရော လူကြီးများတွင်ပါ ဖြစ်ပွားနိုင်ပါသည်။
အရိုးကင်ဆာနှင့် အရိုးသို့ ကင်ဆာပြန့်ခြင်း (Bone Metastasis) သည် တူညီမှုမရှိပါ။ အရိုးသို့ ကင်ဆာပြန့်ခြင်းဆိုသည်မှာ ရင်သားကင်ဆာ၊ ဆီးကျိတ်ကင်ဆာ သို့မဟုတ် အဆုတ်ကင်ဆာကဲ့သို့သော ခန္ဓာကိုယ်၏ အခြားနေရာမှ ကင်ဆာဆဲလ်များ အရိုးသို့ ပျံ့နှံ့လာခြင်းကို ဆိုလိုခြင်းဖြစ်သည်။
ရောဂါလက္ခဏာများ (Symptoms)
- အရိုးနာကျင်ခြင်း (ညဘက်တွင် ပိုမိုဆိုးရွားတတ်သည်)
- ရောဂါဖြစ်ပွားသည့်နေရာတစ်ဝိုက်တွင် ရောင်ရမ်းခြင်းနှင့် နာကျင်ခြင်း
- အရိုးများအားနည်းလာပြီး အလွယ်တကူ ကျိုးနိုင်ခြင်း
- မောပန်းနွမ်းနယ်ခြင်း
- လှုပ်ရှားသွားလာရန် ခက်ခဲခြင်း
- ဖျားခြင်း
- အကြောင်းရင်းမရှိဘဲ ကိုယ်အလေးချိန်ကျခြင်း
အကယ်၍ အထက်ပါလက္ခဏာများရှိနေပါက ရောဂါရာဇဝင်စစ်ဆေးခြင်း၊ ရောဂါရှာဖွေခြင်းနှင့် ကုသမှုခံယူရန် ဆရာဝန်နှင့် တိုင်ပင်ဆွေးနွေးသင့်ပါသည်။
ဖြစ်ပွားရသည့် အကြောင်းရင်းများ (Causes)
အရိုးကင်ဆာ အဘယ်ကြောင့်ဖြစ်ပွားရသည်ကို တိကျစွာ မသိရသေးပါ။ အချို့သော အရိုးအကျိတ် အမျိုးအစားများသည် မျိုးရိုးလိုက်ခြင်းကြောင့်ဖြစ်ပြီး အချို့သော အခြေအနေများတွင် ဓာတ်ရောင်ခြည်နှင့် ထိတွေ့မှုကြောင့် ဖြစ်ပွားတတ်ကြောင်း တွေ့ရှိရပါသည်။
အရိုးကင်ဆာ အမျိုးအစားများ (Types of Bone Cancer)
အရိုးကင်ဆာကို စတင်ဖြစ်ပွားသော ဆဲလ်အမျိုးအစားပေါ် မူတည်၍ အမျိုးအစား ခွဲခြားထားပါသည်။ အဖြစ်အများဆုံး အမျိုးအစားများမှာ –
၁။ Osteosarcoma: အဖြစ်အများဆုံး အရိုးကင်ဆာ အမျိုးအစား ဖြစ်သည်။ အရိုးဆဲလ်များမှ ကင်ဆာဆဲလ်များ ထုတ်လုပ်ရာမှ ဖြစ်ပွားပါသည်။ ကလေးများနှင့် ဖွံ့ဖြိုးဆဲ လူငယ်များတွင် အဖြစ်များပြီး ခြေထောက် သို့မဟုတ် လက်မောင်းအရိုးများတွင် အဓိက ဖြစ်ပွားတတ်ပါသည်။ ရှားရှားပါးပါး အခြေအနေများတွင် အရိုးအပြင်ဘက်၌ ဖြစ်ပွားတတ်ပြီး ၎င်းကို Extraskeletal Osteosarcomas ဟု ခေါ်ဆိုပါသည်။
၂။ Chondrosarcoma: ဒုတိယ အဖြစ်အများဆုံး အမျိုးအစား ဖြစ်သည်။ အရိုးနု (Cartilage) ဆဲလ်များမှ ကင်ဆာဆဲလ်များ ဖြစ်ပွားခြင်း ဖြစ်သည်။ များသောအားဖြင့် သက်ကြီးပိုင်းနှင့် လူလတ်ပိုင်းများတွင် တွေ့ရတတ်ပြီး တင်ပါးဆုံရိုး၊ ခြေထောက် သို့မဟုတ် လက်မောင်းများတွင် ဖြစ်ပွားလေ့ရှိပါသည်။
၃။ Ewing Sarcoma: ဤအကျိတ်များသည် တင်ပါးဆုံရိုး၊ ခြေထောက်၊ လက်မောင်း သို့မဟုတ် တင်ပါးရှိ အရိုးများ သို့မဟုတ် ပျော့ပျောင်းသော တစ်သျှူးများတွင် ဖြစ်ပွားတတ်ပါသည်။ များသောအားဖြင့် ကလေးများနှင့် လူငယ်များတွင် တွေ့ရတတ်ပါသည်။
ဖြစ်နိုင်ခြေပိုများစေသော အချက်များ (Risk Factors)
- မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ ရောဂါစုများ: Li-Fraumeni syndrome နှင့် မျိုးရိုးလိုက် မျက်လုံးကင်ဆာ (Retinoblastoma) ရှိသူများသည် အရိုးကင်ဆာဖြစ်နိုင်ခြေ ပိုများပါသည်။
- Paget’s disease: အရိုးပုံပျက်ခြင်းနှင့် ကြီးထွားခြင်းကို ဖြစ်စေသော နာတာရှည် အရိုးရောဂါရှိသူများ (အထူးသဖြင့် သက်ကြီးပိုင်းများ) တွင် အရိုးကင်ဆာ ဖြစ်နိုင်ခြေ မြင့်မားပါသည်။
- ဓာတ်ရောင်ခြည်ဖြင့် ကုသမှု: အခြားကင်ဆာရောဂါများအတွက် ဓာတ်ရောင်ခြည် အပြင်းအထန် ကုသမှုခံယူဖူးသူများတွင်လည်း အရိုးကင်ဆာ ဖြစ်နိုင်ခြေ ရှိပါသည်။
ရောဂါရှာဖွေခြင်း (Diagnosis)
အရိုးအကျိတ် တည်ရှိရာနေရာနှင့် အရွယ်အစားကို သိရှိနိုင်ရန် ပုံရိပ်ဖော်စစ်ဆေးမှုများ (Imaging tests) ပြုလုပ်ရပါသည်။ ဤစစ်ဆေးမှုများသည် ကင်ဆာသည် အခြားခန္ဓာကိုယ်အစိတ်အပိုင်းများသို့ ပျံ့နှံ့ခြင်း ရှိ၊ မရှိကိုလည်း သိရှိနိုင်ပါသည်။ လူနာတစ်ဦးချင်းစီ၏ ရောဂါလက္ခဏာများပေါ် မူတည်၍ အောက်ပါစစ်ဆေးမှုများကို ပြုလုပ်နိုင်ပါသည်။
- Bone scan (အရိုးစကင်ဖတ်ခြင်း)
- Computerized tomography (CT) (စီတီစကင်)
- Magnetic resonance imaging (MRI) (အမ်အာအိုင်)
- Positron emission tomography (PET) (ပက်စကင်)
- X-ray (ဓာတ်မှန်ရိုက်ခြင်း)
အပ်ဖြင့် သို့မဟုတ် ခွဲစိတ်၍ အသားစယူခြင်း (Needle or surgical biopsies) အကျိတ်မှ အသားစနမူနာယူ၍ ဓာတ်ခွဲခန်းတွင် စစ်ဆေးရန် လိုအပ်နိုင်ပါသည်။ ဤလုပ်ထုံးလုပ်နည်းသည် ကင်ဆာဆဲလ် ရှိ၊ မရှိကို အတည်ပြုပေးနိုင်သည့်အပြင်၊ ကင်ဆာအမျိုးအစားနှင့် ကင်ဆာပြန့်နှံ့မှုနှုန်းကိုပါ ဖော်ပြပေးနိုင်ပါသည်။ အရိုးကင်ဆာကို ရောဂါရှာဖွေရန် အသုံးပြုသော အသားစယူခြင်း နည်းလမ်းနှစ်မျိုးမှာ –
- အပ်ဖြင့် အသားစယူခြင်း: အသားစယူမည့် အပ်ကို အရေပြားမှတစ်ဆင့် အကျိတ်အတွင်းသို့ ထိုးသွင်းပြီး အကျိတ်၏ တစ်သျှူးအစအနအချို့ကို ရယူခြင်း ဖြစ်သည်။
- ခွဲစိတ်၍ အသားစယူခြင်း: အရေပြားကို ခွဲစိတ်၍ အကျိတ်၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုကို ဖယ်ထုတ်ခြင်း ဖြစ်သည်။ အသားစယူသည့်အခါ နောင်တွင် ကင်ဆာဖယ်ရှားရန် ပြုလုပ်မည့် ခွဲစိတ်မှုကို အနှောင့်အယှက်မဖြစ်စေမည့် နည်းလမ်းဖြင့် ပြုလုပ်ရမည် ဖြစ်သည်။
အရိုးကင်ဆာ အဆင့်များ (Stages of bone cancer)
အရိုးကင်ဆာ အဆင့်ကို အကျိတ်၏ အရွယ်အစားနှင့် တည်ရှိရာနေရာပေါ် မူတည်၍ သတ်မှတ်ပါသည်။ အဆင့်ကို သိရှိခြင်းဖြင့် လူနာအတွက် အသင့်တော်ဆုံး ကုသမှုနည်းလမ်းကို ရွေးချယ်နိုင်မည် ဖြစ်သည်။ အဆင့်သတ်မှတ်ရာတွင် အောက်ပါအချက်များကို ထည့်သွင်းစဉ်းစားပါသည် –
- အကျိတ်၏ အရွယ်အစား
- ကင်ဆာပြန့်နှံ့မှုနှုန်း
- ကင်ဆာကြောင့် ထိခိုက်သွားသော အရိုးအရေအတွက်
- အခြားခန္ဓာကိုယ်အစိတ်အပိုင်းများသို့ ကင်ဆာပျံ့နှံ့မှု အခြေအနေ
ယေဘုယျအားဖြင့် အရိုးကင်ဆာကို အဆင့် (၄) ဆင့် ခွဲခြားထားပါသည် –
- အဆင့် (၁): ကင်ဆာဆဲလ် ပြန့်နှံ့မှုနှုန်း နှေးကွေးပြီး အခြားနေရာများသို့ မရောက်သေးသော အဆင့်။
- အဆင့် (၂): ကင်ဆာဆဲလ် ပြန့်နှံ့မှုနှုန်း မြန်သော်လည်း ဖြစ်ပွားရာနေရာ၌သာ ရှိနေသေးသော အဆင့်။
- အဆင့် (၃): ကင်ဆာဆဲလ် ပြန့်နှံ့မှုနှုန်း မြန်ပြီး တူညီသောအရိုးအတွင်း အခြားနေရာများသို့ ပျံ့နှံ့နေသော အဆင့်။
- အဆင့် (၄): ကင်ဆာဆဲလ်သည် အရိုးမှတစ်ဆင့် ရင်သား သို့မဟုတ် အဆုတ်ကဲ့သို့သော ခန္ဓာကိုယ်၏ အခြားအစိတ်အပိုင်းများသို့ ပျံ့နှံ့သွားသော အဆင့်။
ကုသခြင်း (Treatment)
ခွဲစိတ်ကုသခြင်း (Surgery) ခွဲစိတ်ခြင်း၏ ရည်ရွယ်ချက်မှာ အကျိတ်တစ်ခုလုံးကို ဖယ်ရှားရန် ဖြစ်သည်။ အကျိတ်ကို အပိုင်းပိုင်းမခွဲဘဲ တစ်ခုလုံးအတိုင်း ဖယ်ရှားနိုင်ရန် အထူးနည်းစနစ်များ လိုအပ်ပါသည်။ အကျိတ်ပတ်ပတ်လည်ရှိ ကျန်းမာသော တစ်သျှူးအနည်းငယ်ကိုလည်း ဖယ်ရှားရတတ်ပါသည်။ ဖယ်ရှားလိုက်သော အရိုးနေရာတွင် ခန္ဓာကိုယ်၏ အခြားအစိတ်အပိုင်းမှ အရိုးဖြင့်ဖြစ်စေ၊ သတ္တု သို့မဟုတ် မာကျောသော ပလတ်စတစ် အစားထိုးပစ္စည်းဖြင့်ဖြစ်စေ ပြန်လည်အစားထိုးနိုင်ပါသည်။
ဓာတုဆေးသွင်းကုသခြင်း (Chemotherapy) ကင်ဆာဆဲလ်များကို သတ်ရန် ကင်ဆာရောဂါတိုက်ဖျက်ရေးဆေးဝါးများကို အသုံးပြုခြင်း ဖြစ်သည်။ များသောအားဖြင့် သွေးပြန်ကြောအတွင်းသို့ ဆေးသွင်းသည့်နည်းလမ်းဖြင့် ကုသလေ့ရှိပါသည်။
ဓာတ်ရောင်ခြည်ဖြင့် ကုသခြင်း (Radiation therapy) X-ray ကဲ့သို့သော အစွမ်းထက်စွမ်းအင်လှိုင်းများကို အသုံးပြု၍ ကင်ဆာဆဲလ်များကို သတ်ခြင်း ဖြစ်သည်။ ခွဲစိတ်မှုမပြုလုပ်မီ ဓာတ်ရောင်ခြည်ပေးခြင်းဖြင့် အကျိတ်ကို သေးငယ်သွားစေပြီး ဖယ်ရှားရလွယ်ကူစေကာ ခြေလက်ဖြတ်တောက်ရမည့် အခွင့်အလမ်းကို လျော့နည်းစေပါသည်။ ခွဲစိတ်ရန် မဖြစ်နိုင်သော အရိုးကင်ဆာများတွင် ဓာတ်ရောင်ခြည်ဖြင့် ကုသနိုင်သလို၊ ခွဲစိတ်ပြီးနောက် ကျန်ရှိနေနိုင်သော ကင်ဆာဆဲလ်များကို ဖယ်ရှားရန်အတွက်လည်း အသုံးပြုပါသည်။ ကင်ဆာအဆင့် ရင့်နေသော လူနာများတွင် နာကျင်မှုကဲ့သို့သော လက္ခဏာများကို ထိန်းချုပ်ရန် ဓာတ်ရောင်ခြည်ကို အသုံးပြုပါသည်။
