ဘိုကင်တင်ရန်
ဆရာ၀◌န်နဲ့တွေ့ဆုံရန်
စအိုကင်ဆာ (Anal Cancer) အကြောင်း သိကောင်းစရာ
စအိုကင်ဆာဆိုသည်မှာ အစာဟောင်းအိမ်၏ အဆုံးပိုင်းဖြစ်သော စအိုတွင် ဖြစ်ပွားသည့် ကင်ဆာရောဂါဖြစ်သည်။ စအိုဆိုသည်မှာ ခန္ဓာကိုယ်မှ မစင်များ စွန့်ထုတ်ရာ အစာဟောင်းအိမ်၏ နောက်ဆုံး ပြွန်တိုလေး (ခန့်မှန်းခြေ ၂ စင်တီမီတာမှ ၄ စင်တီမီတာအထိ ရှည်လျားသည်) ဖြစ်သည်။
စအိုကင်ဆာသည် စအိုလမ်းကြောင်းနှင့် စအိုတစ်ဝိုက်ရှိ အရေပြားတို့တွင် ဖြစ်ပွားတတ်သော ရှားပါးသည့် ကင်ဆာအမျိုးအစားဖြစ်သည်။ ယင်းကို စအိုလမ်းကြောင်းနှင့် အနားသတ်ကင်ဆာ (Carcinoma of the anal canal and margin) ဟုလည်း ခေါ်ဆိုပါသည်။ စအိုကင်ဆာကို ကုသရာတွင် ခွဲစိတ်ကုသခြင်း၊ ကီမိုဆေးသွင်းခြင်း (Chemotherapy) နှင့် ဓာတ်ရောင်ခြည်ဖြင့် ကုသခြင်းတို့ ပါဝင်သည်။
ရောဂါလက္ခဏာများ
စအိုကင်ဆာ၏ ရောဂါလက္ခဏာများမှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။
- စအိုမှ သွေးထွက်ခြင်း
- စအိုလမ်းကြောင်းတွင် အဖုအကျိတ် ဖြစ်ပေါ်ခြင်း
- စအိုတွင် နာကျင်ခြင်း
- စအိုတစ်ဝိုက် ယားယံခြင်း
- မစင် မထိန်းနိုင်ခြင်း
- ဝမ်းသွားသည့် အလေ့အထ ပုံမှန်မဟုတ်ခြင်း
အကယ်၍ အထက်ပါ လက္ခဏာများ ခံစားရပါက ဆရာဝန်နှင့် တိုင်ပင်ဆွေးနွေးသင့်ပါသည်။
ဖြစ်ပွားရသည့် အကြောင်းရင်းများ
ကျန်းမာသော ဆဲလ်များမှ ပုံမှန်မဟုတ်သော ဆဲလ်များအဖြစ်သို့ ပြောင်းလဲသွားစေသည့် မျိုးဗီဇပြောင်းလဲမှု (Mutation) ကြောင့် စအိုကင်ဆာ ဖြစ်ပွားရခြင်း ဖြစ်သည်။ ထိုသို့ ပြောင်းလဲသွားသော ဆဲလ်များသည် ကျန်းမာသော ဆဲလ်များထက် ပိုမိုမြန်ဆန်စွာ ပွားများလာပြီး အကျိတ်ကို ဖြစ်ပေါ်စေပါသည်။ အချိန်ကြာလာသည်နှင့်အမျှ ကင်ဆာဆဲလ်များသည် အနီးနားရှိ တစ်ရှူးများ သို့မဟုတ် ခန္ဓာကိုယ်၏ အခြားအစိတ်အပိုင်းများသို့ ပျံ့နှံ့သွားနိုင်သည် (Metastasis)။
စအိုကင်ဆာသည် လိင်မှတစ်ဆင့် ကူးစက်တတ်သော ရောဂါဖြစ်သည့် HPV (Human Papillomavirus) ပိုးရှိသူများ၊ HIV ပိုးရှိသူများနှင့် စအိုဖြင့် လိင်ဆက်ဆံသူများတွင် ပိုမိုဖြစ်ပွားတတ်သည်။
ဖြစ်နိုင်ခြေ ပိုများစေသော အချက်များ
အောက်ပါအချက်များရှိသူများတွင် စအိုကင်ဆာ ဖြစ်နိုင်ခြေ ပိုများပါသည်။
- လိင်ဆက်ဆံဖော် များပြားခြင်း
- စအိုဖြင့် လိင်ဆက်ဆံခြင်း (လက်ခံသူအဖြစ်)
- HPV ပိုး (အမျိုးအစား ၁၆၊ ၁၈ ကဲ့သို့ အန္တရာယ်ရှိသော အမျိုးအစားများ) ကူးစက်ခံထားရခြင်း
- အသက် ၅၀ နှင့် အထက်ရှိသူများ
- အမျိုးသားများထက် အမျိုးသမီးများတွင် ပိုမိုဖြစ်ပွားနိုင်သော်လည်း အမျိုးသားချင်း လိင်ဆက်ဆံသူများတွင်လည်း ဖြစ်နိုင်ခြေ မြင့်မားသည်။
- HIV ပိုး ကူးစက်ခံထားရခြင်း
- သားအိမ်ခေါင်းကင်ဆာ၊ မိန်းမကိုယ်နှုတ်ခမ်းကင်ဆာ သို့မဟုတ် မိန်းမကိုယ်ကင်ဆာ ရာဇဝင်ရှိခြင်း
- ကိုယ်ခံအားစနစ်ကို ကျဆင်းစေသည့် ဆေးဝါးများ သို့မဟုတ် ရောဂါအခြေအနေများရှိခြင်း (ဥပမာ- ကိုယ်အင်္ဂါ အစားထိုးကုသမှုကြောင့် ကိုယ်ခံအားထိန်းဆေးများ သောက်နေရခြင်း သို့မဟုတ် HIV ပိုးကြောင့် ကိုယ်ခံအားကျဆင်းနေခြင်း)
- ဆေးလိပ်သောက်ခြင်း
ရောဂါရှာဖွေခြင်း
စအိုကင်ဆာကို ရောဂါရှာဖွေရန်အတွက် အောက်ပါစစ်ဆေးမှုများကို ပြုလုပ်ပါသည်။
ကင်ဆာမဖြစ်မီ အကြိုအဆင့် အကျိတ်များကို စစ်ဆေးခြင်း (Precancerous lesion):
- Anal Pap smear နှင့် anoscopy ပေါင်းစပ်စစ်ဆေးခြင်း: စအိုအတွင်းရှိ ဆဲလ်များကို နမူနာယူ၍ မှန်ပြောင်းဖြင့် စစ်ဆေးခြင်း။
- ရောဂါဖြစ်နိုင်ခြေ အမျိုးအစားကို စစ်ဆေးခြင်း: ကင်ဆာဖြစ်နိုင်ခြေ အန္တရာယ်ကို ကြိုတင်ကာကွယ်နိုင်ရန် စစ်ဆေးခြင်း။
ကင်ဆာဖြစ်ပွားမှုကို စစ်ဆေးခြင်း (Cancerous):
- လက်ချောင်းဖြင့် စအိုအတွင်း စမ်းသပ်ခြင်း (Digital rectal examination): ဆရာဝန်သည် လက်အိတ်စွပ်ထားသော လက်ချောင်းအား ချောဆီလိမ်း၍ စအိုအတွင်းသို့ ထည့်သွင်းကာ ပုံမှန်မဟုတ်သော အဖုအကျိတ်များ ရှိ၊ မရှိ စမ်းသပ်ခြင်း။
- စအိုကြည့်မှန်ပြောင်းဖြင့် စစ်ဆေးခြင်း (Visual exam with anoscopy): အလင်းရောင်ပါသော ပြွန်တိုလေး (Anoscope) ကို အသုံးပြု၍ စအိုလမ်းကြောင်းအတွင်း ပုံမှန်မဟုတ်သော အခြေအနေများကို ကြည့်ရှုစစ်ဆေးခြင်း။
- စအိုလမ်းကြောင်းကို အာထရာဆောင်းရိုက်ခြင်း (Ultrasound): အသံလှိုင်းသုံး ကိရိယာလေးကို စအိုအတွင်း ထည့်သွင်းကာ ပုံရိပ်များဖော်ထုတ်၍ တစ်ရှူးနှင့် အင်္ဂါရပ်များကို စစ်ဆေးခြင်း။
- အသားစယူ စစ်ဆေးခြင်း (Biopsy): ပုံမှန်မဟုတ်သော နေရာမှ တစ်ရှူးနမူနာ အနည်းငယ်ကို ဓာတ်ခွဲခန်းသို့ ပို့ဆောင်ကာ အဏုကြည့်မှန်ပြောင်းဖြင့် ကင်ဆာဆဲလ် ရှိ၊ မရှိ စစ်ဆေးခြင်း။
ကင်ဆာပျံ့နှံ့မှု အတိုင်းအတာကို ဆုံးဖြတ်ခြင်း
ရောဂါအတည်ပြုပြီးပါက ကင်ဆာသည် တက်စေ့ (Lymph nodes) များ သို့မဟုတ် အခြားကိုယ်ခန္ဓာအစိတ်အပိုင်းများသို့ ပျံ့နှံ့ခြင်း ရှိ၊ မရှိ သိရှိနိုင်ရန် အောက်ပါစစ်ဆေးမှုများကို ထပ်မံပြုလုပ်နိုင်ပါသည်။
- ကွန်ပျူတာဓာတ်မှန် (CT scan)
- သံလိုက်ဓာတ်မှန် (MRI)
- PET scan
စစ်ဆေးမှုရလဒ်များအရ ကင်ဆာအဆင့်ကို ၀ မှ IV (၄) အထိ သတ်မှတ်သည်။ အဆင့်နိမ့်ပါက ကင်ဆာသည် သေးငယ်ပြီး စအိုအတွင်း၌သာ ရှိသေးသည်။ အဆင့် ၄ (Stage IV) ဆိုသည်မှာ ကင်ဆာသည် ခန္ဓာကိုယ်၏ အခြားနေရာများသို့ ပျံ့နှံ့သွားပြီဟု ဆိုလိုသည်။ ဆရာဝန်သည် ဤအဆင့်များအပေါ် မူတည်၍ ကုသမှုနည်းလမ်းကို ရွေးချယ်ပါသည်။
ကုသခြင်း
(Treatment)
ကုသမှုနည်းလမ်းသည် ကင်ဆာအဆင့်၊ လူနာ၏ အထွေထွေကျန်းမာရေး၊ လူနာ၏ ရွေးချယ်မှုနှင့် ရောဂါဖြစ်ပွားရာနေရာတို့ပေါ်တွင် မူတည်သည်။
၁။ ကီမိုဆေးသွင်းခြင်းနှင့် ဓာတ်ရောင်ခြည် ကုသခြင်း ပေါင်းစပ်ခြင်း (အဓိကသုံးသောနည်းလမ်း) အောင်မြင်မှုနှုန်း ပိုမိုမြင့်မားစေရန် ဤနည်းလမ်းနှစ်ခုကို ပေါင်းစပ်အသုံးပြုလေ့ရှိသည်။
- ကီမိုဆေးသွင်းခြင်း (Chemotherapy): ကင်ဆာဆဲလ်များကို သတ်ရန် သောက်ဆေး သို့မဟုတ် အကြောဆေးများကို အသုံးပြုသည်။
- ဓာတ်ရောင်ခြည်ဖြင့် ကုသခြင်း (Radiation therapy): X-rays သို့မဟုတ် ပရိုတွန် (Protons) ကဲ့သို့ စွမ်းအားမြင့် ရောင်ခြည်တန်းများကို အသုံးပြု၍ ကင်ဆာဆဲလ်များကို ဖျက်ဆီးသည်။
ခွဲစိတ်ကုသခြင်း (Surgery) အောက်ပါအခြေအနေများတွင် ခွဲစိတ်မှုကို အသုံးပြုသည် –
- ကင်ဆာအကျိတ်သည် ၂ စင်တီမီတာအောက် သေးငယ်လျှင် (T1 stage)
- ကုသမှုပြီးနောက် ပြန်ဖြစ်လျှင် သို့မဟုတ် အကျိတ်မပျောက်ဘဲ ကျန်နေလျှင်
ခွဲစိတ်မှု နည်းစနစ်များ:
- ကင်ဆာအစောပိုင်းအဆင့်အတွက် ခွဲစိတ်ခြင်း: အကျိတ်သေးငယ်ပါက အကျိတ်နှင့်အတူ ဘေးပတ်ဝန်းကျင်ရှိ ကျန်းမာသော တစ်ရှူးအနည်းငယ်ကို ဖယ်ရှားသည်။ ဤနည်းလမ်းတွင် ဝမ်းသွားခြင်းကို ထိန်းချုပ်ပေးသော စအိုကြွက်သား (Sphincter) ကို ထိခိုက်မှု မရှိနိုင်ပါ။ ခွဲစိတ်ပြီးနောက် ကီမိုနှင့် ဓာတ်ရောင်ခြည်ကိုလည်း တွဲဖက်လုပ်ဆောင်နိုင်ပါသည်။
- ဝမ်းဗိုက်နှင့် စအိုလမ်းကြောင်း ဖြတ်ထုတ်ခြင်း (APR): ကီမိုနှင့် ဓာတ်ရောင်ခြည်ဖြင့် ကုသသော်လည်း မသက်သာသော သို့မဟုတ် ပြန်ဖြစ်သော အကျိတ်များအတွက် အသုံးပြုသည်။ စအိုလမ်းကြောင်း၊ အစာဟောင်းအိမ်နှင့် အူမကြီးတစ်စိတ်တစ်ပိုင်းကို ဖယ်ရှားရသည်။ ထို့နောက် ကျန်ရှိသော အူမကြီးကို ဝမ်းဗိုက်နံရံတွင် အပေါက်ဖောက်၍ ချိတ်ဆက်ပေးကာ ဝမ်းများကို အိတ် (Colostomy bag) ထဲသို့ စွန့်ထုတ်စေသည်။
ကိုယ်ခံအားသုံးဆေးဝါးဖြင့် ကုသခြင်း (Immunotherapy) ရောဂါကျွမ်းကျင်သောအဆင့်တွင် အသုံးပြုသည်။ လူနာ၏ ကိုယ်ခံအားစနစ်ကို အသုံးပြု၍ ကင်ဆာဆဲလ်များကို တိုက်ဖျက်စေခြင်း ဖြစ်သည်။ ကင်ဆာဆဲလ်များသည် ကိုယ်ခံအားစနစ်၏ တိုက်ခိုက်မှုကို ရှောင်ကွင်းရန် ပရိုတင်းများကို ထုတ်လွှတ်တတ်ရာ၊ ဤကုသမှုက ထိုဖြစ်စဉ်ကို ဟန့်တားပြီး ကင်ဆာဆဲလ်များကို သေစေပါသည်။
