ပြင်းထန်သော လင့်ဖိုဆိုက်တစ် သွေးကင်ဆာ
ဘိုကင်တင်ရန်
ဆရာ၀◌န်နဲ့တွေ့ဆုံရန်
အကျဉ်းချုပ်
Acute lymphocytic leukemia (ALL) ကို acute lymphoblastic leukemia ဟုလည်း ခေါ်သည်။ ALL သည် သွေးနှင့် အရိုးတွင်းခြင်ဆီတွင် တွေ့ရသော ကင်ဆာတစ်မျိုးဖြစ်သည်။ acute lymphocytic leukemia တွင် ဤရောဂါသည် lymphocytes ဟုခေါ်သော သွေးဖြူဥများကို ထိခိုက်စေသည်။ ၎င်းသည် လျင်မြန်စွာ တိုးတက်ပြောင်းလဲကာ မရင့်ကျက်သေးသော သွေးဆဲလ်များကို ဖြစ်ပေါ်စေပြီး ၎င်းတို့သည် ရင့်ကျက်ပြီးသား ဆဲလ်များထက် ပိုမိုများပြားလာသည်။ ဤကင်ဆာအမျိုးအစားသည် ကလေးများတွင် အဖြစ်အများဆုံး ကင်ဆာအမျိုးအစားဖြစ်ပြီး ပျောက်ကင်းနိုင်ခြေ အလွန်မြင့်မားသည်။ ၎င်းသည် လူကြီးများတွင်လည်း ဖြစ်ပွားနိုင်သော်လည်း ကုသမှုခံယူသော်လည်း ပျောက်ကင်းနိုင်ခြေ အလွန်လျော့နည်းသွားသည်။
Acute Lymphocytic Leukemia ၏ လက္ခဏာများ
acute lymphocytic leukemia ၏ လက္ခဏာများနှင့် ရောဂါလက္ခဏာများတွင် အောက်ပါတို့ ပါဝင်နိုင်သည်
- သွေးယိုစီးခြင်း (ဥပမာ- မကြာခဏ နှာခေါင်းသွေးယိုခြင်းနှင့် သွားဖုံးမှ သွေးယိုခြင်း)
- အရိုး (သို့မဟုတ်) အဆစ်များ နာကျင်ခြင်း
- အဖျားကြီးခြင်း
- မကြာခဏ ရောဂါပိုးဝင်ရောက်ခြင်း
- လည်ပင်း၊ ချိုင်းကြား၊ ဝမ်းဗိုက် သို့မဟုတ် ပေါင်ခြံတစ်ဝိုက်တွင် ပြန်ရည်ကျိတ်များ ရောင်ရမ်းခြင်း
- အရေပြား ဖြူဖျော့ခြင်း
- အသက်ရှူ မဝခြင်း
- အားနည်းခြင်းနှင့် ပင်ပန်းနွမ်းနယ်ခြင်း
အကြောင်းရင်းများ
အရိုးတွင်းခြင်ဆီ၏ DNA (မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ ပစ္စည်း) တွင် ပြောင်းလဲမှု ဖြစ်ပေါ်သောအခါ leukemia ဖြစ်ပွားသည်။ DNA သည် ဆဲလ်အား မည်သို့လုပ်ဆောင်ရမည်ကို ပြောပြပြီး မည်သည့်အချိန်တွင် ကြီးထွားရမည်၊ မည်သည့်အချိန်တွင် သေဆုံးရမည်ကို ညွှန်ကြားသည်။ သို့သော် acute lymphocytic leukemia တွင် ဤသို့မဖြစ်ဘဲ၊ မျိုးရိုးဗီဇပြောင်းလဲမှုများကြောင့် အရိုးတွင်းခြင်ဆီသည် ဆက်လက်ကြီးထွားပြီး ပွားများစေသည်။
ဤသို့ဖြစ်ပေါ်လာသောအခါ သွေးဆဲလ်ထုတ်လုပ်မှုတွင် ပြဿနာရှိလာပြီး အရိုးတွင်းခြင်ဆီသည် မရင့်ကျက်သောဆဲလ်များကို ထုတ်လုပ်ကာ ၎င်းတို့သည် leukemic သွေးဆဲလ်များ (lymphoblasts) အဖြစ်သို့ ပြောင်းလဲသွားသည်။ ထို့နောက် ဤပုံမှန်မဟုတ်သော ဆဲလ်များအားလုံးသည် ကောင်းစွာ အလုပ်မလုပ်နိုင်သည့်အပြင် ကျန်းမာသော ဆဲလ်များကိုလည်း နေရာယူ ပိတ်ဆို့ထားသည်။
ဖြစ်နိုင်ခြေ အကြောင်းအရင်းများ
acute lymphocytic leukemia ဖြစ်ပွားနိုင်ခြေကို တိုးစေသည့် အချို့သော အချက်များ ရှိသည်
- သတ်မှတ်ထားသော ကင်ဆာကုထုံး အမျိုးအစားများဖြင့် ယခင်က ကုသမှု ခံယူထားခြင်း
- အလွန်မြင့်မားသော ရောင်ခြည်သင့်မှု ခံခဲ့ရသူများ
- မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ ရောဂါများရှိသူများ၊ အထူးသဖြင့် Down’s Syndrome ရှိသူများသည် ALL ရရှိနိုင်ခြေ ပိုမိုမြင့်မားသည်။
Acute Lymphocytic Leukemia ရောဂါရှာဖွေခြင်းနှင့် ကုသခြင်း
acute lymphocytic leukemia ၏ လက္ခဏာများပြသသော လူနာကို ရောင်ရမ်းနေသော ဂလင်းများ ရှိမရှိ စစ်ဆေးပြီး သွေးနမူနာယူကာ စစ်ဆေးမည်ဖြစ်သည်။ အကယ်၍ နမူနာတွင် သွေးဖြူဥ ပမာဏ ပုံမှန်မဟုတ်ဘဲ မြင့်မားနေသည် ကို တွေ့ရှိပါက acute leukemia ၏ လက္ခဏာ ဖြစ်နိုင်ပြီး လူနာကို သွေးအထူးကုဆရာဝန် (hematologist) ထံ လွှဲပြောင်းပေးမည်ဖြစ်သည်။ သွေးအထူးကုဆရာဝန်သည် ရောဂါရှာဖွေမှုကို အတည်ပြုရန်အတွက် လူနာ၏ အရိုးတွင်းခြင်ဆီ နမူနာအနည်းငယ်ကို ယူ၍ မှန်ဘီလူးအောက်တွင် စစ်ဆေးကြည့်ရှုမည်ဖြစ်သည်။
ဤ leukemia ပုံစံသည် လျင်မြန်စွာ တိုးတက်နိုင်သော ပြင်းထန်သော ရောဂါဖြစ်သောကြောင့် ကုသမှုသည် များသောအားဖြင့် ရောဂါရှာဖွေပြီး ရက်အနည်းငယ်အတွင်း စတင်ပြီး အဆင့် (၃) ဆင့်ဖြင့် ပြုလုပ်လေ့ရှိသည်
- ပထမအဆင့်မှာ ရောဂါသက်သာစေရန် စတင်ခြင်း (remission induction) ဖြစ်သည်၊ ၎င်းသည် အရိုးတွင်းခြင်ဆီရှိ leukemia ဆဲလ်များကို သတ်ပစ်ရန်နှင့် သွေးနီဥနှင့် သွေးဖြူဥများ၏ မျှတမှုကို ပြန်လည်ရရှိရန် ရည်ရွယ်သည်။ လူနာ၏ လက္ခဏာများကို ဖြေရှင်းပေးခြင်းသည်လည်း ပထမအဆင့်၏ အစိတ်အပိုင်းဖြစ်သည်။
- ဒုတိယအဆင့်မှာ စုစည်းခိုင်မာအောင် လုပ်ဆောင်ခြင်း (consolidation) ဖြစ်သည်။ ဤအဆင့်သည် ခန္ဓာကိုယ်အတွင်း ကျန်ရှိနေသော leukemia ဆဲလ်များကို သတ်ပစ်ရန် အဓိကထားသည်။
- ထို့နောက် ထိန်းသိမ်းခြင်းအဆင့် (maintenance stage) ဖြစ်သည်။ ဤအဆင့်တွင် leukemia ပြန်မလာအောင် ကာကွယ်ရန် ပုံမှန် ကင်ဆာကုထုံး (chemotherapy) ကုသမှုများ ပါဝင်သည်။
ကင်ဆာကုထုံးသည် acute lymphocytic leukemia အတွက် အဓိကကုသမှုဖြစ်သော်လည်း၊ ရောဂါပျောက်ကင်းစေရန်အတွက် လူနာသည် ပဋိဇီဝဆေးများ (antibiotics)၊ သွေးသွင်းခြင်း (blood transfusions) သို့မဟုတ် စတမ်းဆဲလ်အစားထိုးကုသမှု (stem cell transplant) တို့ကိုလည်း လိုအပ်နိုင်သည်။
ရောဂါရှာဖွေခြင်း
acute lymphocytic leukemia ကို အောက်ပါနည်းလမ်းများဖြင့် ရောဂါရှာဖွေနိုင်သည်။
- သွေးစစ်ဆေးမှုများ (Blood tests): သွေးဖြူဥအရေအတွက်ကို တိုင်းတာရန် သွေးစစ်ဆေးမှုများကို အသုံးပြုပြီး ပိုလျှံနေခြင်း သို့မဟုတ် မလုံလောက်ခြင်းရှိမရှိကို ကြည့်ရှုကာ သွေးနီဥနှင့် သွေးဥမွှားများ လုံလောက်မှု ရှိ၊ မရှိကိုလည်း ဆုံးဖြတ်သည်။1 သွေးစစ်ဆေးမှုတွင် ပုံမှန်အားဖြင့် အရိုးတွင်းခြင်ဆီတွင်သာ တွေ့ရသော မရင့်ကျက်သေးသော ဆဲလ်များ (blast cells) ရှိနေခြင်းကိုလည်း တွေ့မြင်နိုင်သည်။
- အရိုးတွင်းခြင်ဆီ စစ်ဆေးမှု (Bone marrow test): ဤစစ်ဆေးမှုတွင် အရိုးတွင်းခြင်ဆီ စုပ်ယူခြင်းနှင့် အသားစယူစစ်ဆေးခြင်း (bone marrow aspiration and biopsy) မှတစ်ဆင့် နမူနာကို ရယူသည်။ ဆေးထိုးအပ်ကို အသုံးပြု၍ အရိုးတွင်းခြင်ဆီ နမူနာကို ယူပြီးနောက် ဤနမူနာကို leukemia ဆဲလ်များအတွက် ထပ်မံစစ်ဆေးမည်ဖြစ်သည်။ ထို့နောက် ဤဆဲလ်များကို ၎င်းတို့၏ ပုံသဏ္ဌာန်၊ အရွယ်အစားနှင့် မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ အစိတ်အပိုင်းများအပြင် ကင်ဆာဆဲလ်များရှိ အချို့သော ပြောင်းလဲမှုများအပေါ် အခြေခံ၍ သတ်မှတ်ထားသော အမျိုးအစားများအဖြစ် ခွဲခြားကာ leukemia ဆဲလ်များသည် B lymphocytes သို့မဟုတ် T lymphocytes မှ စတင်ခြင်း ဟုတ်၊ မဟုတ် ဆုံးဖြတ်သည်။
- ပုံရိပ်ဖော် စစ်ဆေးမှုများ (Imaging tests): ကင်ဆာသည် ဦးနှောက်နှင့် ကျောရိုးရှိ အာရုံကြောမကြီး သို့မဟုတ် အခြားကိုယ်တွင်းအင်္ဂါများသို့ ပျံ့နှံ့သွားခြင်း ရှိ၊ မရှိ သိရှိရန်အတွက် X-ray၊ ကွန်ပျူတာ ဓါတ်မှန်ရိုက်ခြင်း (CT) စကန် သို့မဟုတ် အာထရာဆောင်း (ultrasound) ကို အသုံးပြုမည်ဖြစ်သည်။
- ကျောရိုးရှိ အရည်စစ်ဆေးမှု (Spinal fluid test): ဦးနှောက်နှင့် ကျောရိုးရှိ အာရုံကြောမကြီး ပတ်လည်ရှိ ကျောရိုးရှိ အရည်ကို နမူနာအဖြစ် အသုံးပြု၍ ကင်ဆာဆဲလ်များ ကျောရိုးရှိ အရည်သို့ ပျံ့နှံ့ခြင်း ရှိ၊ မရှိ စောင့်ကြည့်နိုင်သည်။
အခြေအနေသည် မည်သည့်အဆင့်တွင် ရှိသည်ကို ဆုံးဖြတ်ရန်အတွက် အောက်ပါအချက်များကို ကြည့်ရှုမည်
- Lymphocytes အမျိုးအစား (B cell သို့မဟုတ် T cell)2
- သင့် leukemia ဆဲလ်များတွင်ရှိသော မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ ပြောင်းလဲမှုများ
- သင့်အသက်
- ဓာတ်ခွဲခန်း စစ်ဆေးမှုရလဒ်များ
ကုသမှု
acute lymphocytic leukemia အတွက် ကုသမှုတွင် အဆင့်အမျိုးမျိုးရှိသည်။ ဤအဆင့်များသည် နှစ်နှစ်မှ သုံးနှစ်အထိ ကြာမြင့်နိုင်သည်။
- ကနဦး ကုထုံး (Induction therapy): ကုသမှု၏ ပထမအဆင့်ကို သွေးနှင့် အရိုးတွင်းခြင်ဆီရှိ leukemia ဆဲလ်အများစုကို ဖျက်ဆီးရန်အတွက် အသုံးပြုပြီး၊ ၎င်းသည် ပုံမှန် သွေးဆဲလ်ထုတ်လုပ်မှုကို ပြန်လည်ကောင်းမွန်စေရန် ကူညီပေးသည်။3
- စုစည်းခိုင်မာအောင် လုပ်ဆောင်သည့် ကုထုံး (Consolidation therapy): ၎င်းသည် ရောဂါသက်သာပြီးနောက် ကုထုံးဖြစ်ပြီး၊ ဤအဆင့်တွင် ခန္ဓာကိုယ်အတွင်း ကျန်ရှိနေနိုင်သည့် leukemia ဆဲလ်များကို ဖျက်ဆီးရန် အဓိကထား အာရုံစိုက်သည်။4
- ထိန်းသိမ်းသည့် ကုထုံး (Maintenance therapy): ၎င်းသည် တတိယအဆင့်ဖြစ်ပြီး ဆဲလ်များ ပြန်လည်ကြီးထွားခြင်းမှ ကာကွယ်ရန် အသုံးပြုသည်။ ဤအဆင့်တွင် ကုသမှုကို ပိုမိုနည်းသော ပမာဏဖြင့် ပေးသောကြောင့် အချိန်ကြာမြင့်စွာ ကြာတတ်သည်။
ကျောရိုးရှိ အာရုံကြောမကြီးကို ကာကွယ်သည့် ကုသမှု
acute lymphocytic leukemia ဝေဒနာရှင်များသည် ကုထုံး၏ အဆင့်တိုင်းတွင် ဗဟိုအာရုံကြောစနစ်တွင် ရှိနေသော leukemia ဆဲလ်များကို သတ်ပစ်ရန်အတွက် ထပ်ဆောင်းကုသမှု ခံယူနိုင်သည်။ ကင်ဆာကုထုံးဆေးဝါးများကို ကျောရိုးရှိ အာရုံကြောမကြီးကို ဖုံးအုပ်ထားသော အရည်အတွင်းသို့ တိုက်ရိုက် ထိုးသွင်းလေ့ရှိသည်။ ကုသမှုများမှာ အောက်ပါအတိုင်းဖြစ်သည်။
- ကင်ဆာဆေးကုထုံး (Chemotherapy): ဤနည်းလမ်းကို လူကြီးနှင့် ကလေးနှစ်ဦးစလုံးအတွက် ကနဦး ကုထုံးအဖြစ် အသုံးပြုသည်။ ၎င်းသည် ကင်ဆာဆဲလ်များကို သတ်ရန် အသုံးပြုသော ဆေးဝါးများဖြစ်ပြီး စုစည်းခိုင်မာအောင် လုပ်ဆောင်ခြင်းနှင့် ထိန်းသိမ်းခြင်း အဆင့်များတွင်လည်း အသုံးပြုနိုင်သည်။
- ကင်ဆာဆဲလ်များကို ပစ်မှတ်ထားကုသခြင်း (Targeted therapy): ဤကုထုံးမျိုးသည် ကင်ဆာဆဲလ်များတွင် တွေ့ရသော သတ်မှတ်ထားသည့် ပုံမမှန်မှုများကို အာရုံစိုက်သည့် ဆေးဝါးများဖြင့် ကုသခြင်းဖြစ်သည်။ ဤပုံမမှန်မှုများကို ပိတ်ဆို့ပါက ကင်ဆာဆဲလ်များ သေဆုံးသွားစေနိုင်သည်။ သို့သော်၊ ဤကုထုံးသည် ၎င်းတို့ကို ဖျက်ဆီးရန် အထောက်အကူ ဖြစ်စေမ၊ မဖြစ်စေသည်ကို ကြည့်ရှုရန်အတွက် ကင်ဆာဆဲလ်များကို ဦးစွာ စစ်ဆေးရန် လိုအပ်သည်။ ဤကုသမှုမျိုးကို တစ်မျိုးတည်း အသုံးပြုနိုင်သည် သို့မဟုတ် အခြားကုသမှုများနှင့် ပေါင်းစပ်၍လည်း အသုံးပြုနိုင်သည်။
- ဓါတ်ရောင်ခြည် ကုထုံး (Radiation therapy): ဤကုထုံးမျိုးသည် ကင်ဆာဆဲလ်များကို သတ်ပစ်ရန်အတွက် စွမ်းအားမြင့် ဓါတ်ရောင်ခြည်များကို အသုံးပြုသည်။5 ကင်ဆာသည် ဗဟိုအာရုံကြောစနစ်သို့ ပျံ့နှံ့သွားသောအခါတွင်လည်း ၎င်းကို အသုံးပြုနိုင်သည်။
- အရိုးတွင်းခြင်ဆီ အစားထိုးကုသခြင်း (Bone marrow transplant): ပင်မဆဲလ် အစားထိုးကုသမှု (stem cell transplant) ဟုလည်း သိထားပြီး၊ ရောဂါ ပြန်လည် ဖြစ်ပွား ပါက ကုသရန်အတွက် အသုံးပြုသည်။ ၎င်းသည် leukemia မရှိသောသူထံမှ ရရှိသော အရိုးတွင်းခြင်ဆီကို အစားထိုးခြင်းဖြင့် ကျန်းမာသော အရိုးတွင်းခြင်ဆီကို တိုးပွားစေရန် ကူညီသည်။ အရိုးတွင်းခြင်ဆီ အစားထိုးကုသမှု မပြုလုပ်မီ၊ leukemia ဆဲလ်များ ထုတ်လုပ်နေသော အရိုးတွင်းခြင်ဆီကို ဦးစွာ ဖျက်ဆီးရန်အတွက် ကင်ဆာကုထုံး သို့မဟုတ် ဓါတ်ရောင်ခြည် ပမာဏ မြင့်မားစွာ ပေးရသည်။
- Leukemia ကို တိုက်ဖျက်ရန် ကိုယ်ခံအားဆဲလ်များကို ပြုပြင်ခြင်း (Engineering immune cells to fight leukemia): ဤကုသမှုသည် ပိုးမွှားများကို တိုက်ဖျက်သော T cells များဖြစ်သည့် chimeric antigen receptor (CAR)-T cells များကို အသုံးပြုပြီး ၎င်းတို့ကို ကင်ဆာဆဲလ်များကို တိုက်ခိုက်ရန် ဖန်တီးကာ ခန္ဓာကိုယ်ထဲသို့ ပြန်လည်ထည့်သွင်းခြင်း ဖြစ်သည်။ ဤကုသမှုကို ကလေးများနှင့် လူငယ်များတွင် စုစည်းခိုင်မာအောင် လုပ်ဆောင်သည့် ကုထုံး (သို့မဟုတ်) ရောဂါပြန်လည်ဖြစ်ပွားခြင်းကို ကုသရန်အတွက် အသုံးပြုနိုင်သည်။
