ជំងឺ Leukoplakia

ទិដ្ឋភាពទូទៅ

Leukoplakia គឺជាស្ថានភាពមួយដែលត្រូវបានកត់សម្គាល់ដោយការលេចឡើងនូវផ្ទាំងស ឬប្រផេះក្រាស់ៗនៅលើអញ្ចាញធ្មេញ ខាងក្នុងថ្ពាល់ បាតមាត់ (ក្រោមអណ្តាត) និងជួនកាលនៅលើអណ្តាត។ ផ្ទាំងសទាំងនេះមានលក្ខណៈពិសេសប្លែកពីគេគឺ មិនអាចកោសវាចេញបានឡើយ។ មូលហេតុពិតប្រាកដនៃជំងឺ Leukoplakia នៅមិនទាន់ដឹងច្បាស់នៅឡើយទេ ប៉ុន្តែវាច្រើនតែផ្សារភ្ជាប់ទៅនឹងការរំញោច ឬការរលាកជាបន្តបន្ទាប់ពីការប្រើប្រាស់ថ្នាំជក់ក្នុងទម្រង់ផ្សេងៗដូចជា ការជក់បារី ការជ្រលក់ ឬការទំពារ។ ការពិសារគ្រឿងស្រវឹងក្នុងរយៈពេលយូរក៏ត្រូវបានចាត់ទុកថាជាកត្តារួមចំណែកមួយផងដែរ។

ករណីភាគច្រើននៃជំងឺ Leukoplakia មិននាំឱ្យកើតជំងឺមហារីកនោះទេ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ ផ្ទាំងសខ្លះអាចបង្ហាញពីសញ្ញាដំបូងនៃជំងឺមហារីក។ តំបន់ដែលមាន Leukoplakia អាចបង្កជាការព្រួយបារម្ភយ៉ាងខ្លាំង នៅពេលដែលពួកវាលេចឡើងទន្ទឹមនឹងជំងឺមហារីកក្នុងមាត់ ដោយផ្ទាំងសដែលមានទាំងតំបន់ពណ៌ស និងពណ៌ក្រហមលាយគ្នា (ហៅថា Speckled leukoplakia) គឺមានឱកាសខ្ពស់ក្នុងការវិវត្តទៅជាមហារីក។ ដូច្នេះ រាល់ការប្រែប្រួលរ៉ាំរ៉ៃណាមួយនៅក្នុងមាត់ គួរតែជំរុញឱ្យមានការពិគ្រោះយោបល់ជាមួយទន្តបណ្ឌិត ឬគ្រូពេទ្យ។ ចំពោះជំងឺ Hairy leukoplakia ដែលជាទម្រង់ជាក់លាក់មួយផ្សេងទៀត ជាទូទៅប៉ះពាល់ដល់បុគ្គលដែលមានប្រព័ន្ធស៊ាំចុះខ្សោយ ជាពិសេសអ្នកដែលមានផ្ទុកមេរោគអេដស៍/ជំងឺអេដស៍ (HIV/AIDS)។

ជំងឺ Leukoplakia ដែលទាក់ទងនឹងផ្ទាំងសនៅក្នុងមាត់ ត្រូវបានបែងចែកជាពីរប្រភេទចម្បងៗ៖ Homogeneous និង Non-homogeneous leukoplakia ដែលប្រភេទនីមួយៗមានលក្ខណៈសម្បត្តិ និងហានិភ័យខុសៗគ្នា។ បន្ថែមពីនេះ វាក៏មានប្រភេទរង (subtypes) នៃ Leukoplakia ដែលបង្ហាញពីលក្ខណៈពិសេស និងផលប៉ះពាល់ខុសៗគ្នាចំពោះសុខភាពមាត់ធ្មេញ៖

• Homogeneous leukoplakia៖ ត្រូវបានសម្គាល់ដោយផ្ទាំងពណ៌សរាបស្មើ ដែលអាចមានសភាពរលោង មានជ្រួញ ឬមានផ្នត់។ ប្រភេទនេះជាទូទៅជាដុំសាច់ស្លូត (មិនមែនមហារីក) និងមានឱកាសតិចតួចក្នុងការវិវត្តទៅជាមហារីកមាត់។ ទម្រង់នេះកើតមានជាញឹកញាប់ និងមានហានិភ័យទាបចំពោះបុគ្គលម្នាក់ៗ។
• Non-homogeneous leukoplakia៖ ទម្រង់ប្រែប្រួលនេះត្រូវបានសម្គាល់ដោយផ្ទាំងពណ៌ស ឬពណ៌ក្រហមមិនស្មើគ្នា ដែលអាចមានសភាពរាបស្មើ ឬប៉ោងឡើង។ ប្រភេទ Non-homogeneous leukoplakia នេះ បង្កហានិភ័យខ្ពស់ ដោយវាមានឱកាសវិវត្តទៅជាមហារីកខ្លាំងជាងប្រភេទ Homogeneous រហូតដល់ទៅ ៧ ដង។
• ប្រភេទរងនៃ Leukoplakia៖
  • Proliferative verrucous leukoplakia (PVL)៖ ត្រូវបានសម្គាល់ដោយការលូតលាស់យ៉ាងឆាប់រហ័ស។ PVL បង្ហាញខ្លួនជាផ្ទាំងសតូចៗ ដែលអាចកើតមាននៅលើអណ្តាត អញ្ចាញធ្មេញ ថ្ពាល់ខាងក្នុង និងលិសស៊ូទន់ផ្សេងទៀតនៅក្នុងមាត់។ ជាង ៦០% នៃបុគ្គលដែលមាន PVL អាចវិវត្តទៅជាមហារីកមាត់ ដែលធ្វើឱ្យស្ថានភាពនេះគួរឱ្យព្រួយបារម្ភយ៉ាងខ្លាំង។
  • Oral hairy leukoplakia៖ ស្របតាមឈ្មោះរបស់វា ប្រភេទរងនេះមានលក្ខណៈជាផ្ទាំងសដែលមានសភាពដូចមានរោមឆ្មារៗ ដែលជារឿយៗត្រូវបានរកឃើញនៅលើអណ្តាត ប៉ុន្តែក៏អាចលេចឡើងនៅកន្លែងផ្សេងទៀតនៅក្នុងមាត់ផងដែរ។ វាច្រើនតែផ្សារភ្ជាប់ទៅនឹងបុគ្គលដែលមានផ្ទុកមេរោគអេដស៍/អេដស៍ ឬវីរុស Epstein-Barr ហើយ Oral hairy leukoplakia មិនត្រូវបានចាត់ទុកថាជាមហារីកឡើយ។

ការយល់ដឹងអំពីប្រភេទ និងប្រភេទរងទាំងនេះនៃ Leukoplakia គឺមានសារៈសំខាន់ខ្លាំងណាស់សម្រាប់ការរកឃើញឱ្យបានទាន់ពេលវេលា ការព្យាបាលសមស្រប និងការកាត់បន្ថយហានិភ័យនៃការវិវត្តទៅជាស្ថានភាពធ្ងន់ធ្ងរ។

រោគសញ្ញា

Leukoplakia គឺជាស្ថានភាពមួយដែលត្រូវបានសម្គាល់ដោយផ្ទាំងពណ៌ស ឬពណ៌ប្រផេះនៅក្នុងមាត់ ដែលជាទូទៅរកឃើញនៅលើអញ្ចាញធ្មេញ ខាងក្នុងថ្ពាល់ បាតមាត់ក្រោមអណ្តាត និងជួនកាលនៅលើអណ្តាតផ្ទាល់តែម្តង។ ផ្ទាំងសទាំងនេះ ជារឿយៗមិនត្រូវបានចាប់អារម្មណ៍ដោយសារតែវាមិនបង្កការឈឺចាប់ ហើយពួកវាអាចមានរូបរាងប្លែកៗគ្នា៖

• ពណ៌៖ ជាទូទៅមានពណ៌ស ឬពណ៌ប្រផេះ ហើយមិនអាចជូត ឬកោសចេញបានឡើយ។
• ផ្ទៃ និងសាច់៖ អាចមានសភាពគ្រើម មានផ្នត់ មានជ្រួញ រលោង ឬមានលក្ខណៈទាំងអស់នេះលាយឡំគ្នា។
• រូបរាង និងគែម៖ ជាធម្មតាមានរូបរាង និងបន្ទាត់គែមមិនច្បាស់លាស់ ឬមិនស្មើគ្នា។
• ភាពណែន៖ ផ្ទាំងសទាំងនោះអាចមានសភាពក្រាស់ រឹង ឬមានទាំងពីរ។

ប្រភេទពិសេសនៃ Leukoplakia៖

• Speckled leukoplakia៖ រួមមានផ្ទាំងសដែលអមមកជាមួយនូវតំបន់ពណ៌ក្រហមប៉ោងៗ ដែលគេហៅថា Erythroplakia ដែលវាបង្កើនហានិភ័យនៃការប្រែប្រួលទៅជាមហារីក។
• Hairy leukoplakia៖ មានលក្ខណៈជាផ្ទាំងសៗដូចមានរោមឆ្មារស្រដៀងនឹងផ្នត់ ឬជួរ ជាចម្បងនៅសងខាងនៃអណ្តាត។ វាច្រើនតែត្រូវបានភាន់ច្រឡំជាមួយជំងឺផ្សិតក្នុងមាត់ (oral thrush) ប៉ុន្តែវាមានលក្ខណៈខុសគ្នាត្រង់ថា វាមិនអាចជូតចេញបានឡើយ និងកើតមានញឹកញាប់លើបុគ្គលដែលមានប្រព័ន្ធស៊ាំចុះខ្សោយ។

Leukoplakia មិនតែងតែបង្កឱ្យមានការរំខាន ឬឈឺចាប់នោះទេ ប៉ុន្តែវាអាចជាសញ្ញានៃស្ថានភាពធ្ងន់ធ្ងរណាមួយ។ វាមានសារៈសំខាន់ណាស់ក្នុងការស្វែងរកការប្រឹក្សាវេជ្ជសាស្ត្រ ប្រសិនបើអ្នកជួបប្រទះ៖

• ផ្ទាំងស ឬដំបៅនៅក្នុងមាត់ដែលរ៉ាំរ៉ៃ និងមិនជាសះស្បើយក្នុងរយៈពេលពីរសប្តាហ៍
• មានដុំពកនៅក្នុងមាត់
• មានផ្ទាំងពណ៌ស ក្រហម ឬពណ៌ដិតក្រម៉ៅណាមួយនៅខាងក្នុងមាត់
• មានការប្រែប្រួលរ៉ាំរ៉ៃនៅផ្នែកខាងក្នុងមាត់
• ឈឺត្រចៀក ពិបាកលេបទឹកមាត់ ឬមានបញ្ហាក្នុងការហាទឹកមាត់/បើកថ្គាម

ការពិគ្រោះយោបល់ភ្លាមៗជាមួយអ្នកជំនាញថែទាំសុខភាព គឺជារឿងដែលគួរធ្វើ ដើម្បីវាយតម្លៃស្ថានភាពឱ្យបានត្រឹមត្រូវ និងដើម្បីទាត់ចោល ឬព្យាបាលបញ្ហាដែលលាក់កំបាំងណាមួយ។

​​ មូលហេតុ

Leukoplakia អាចវិវត្តនៅពេលដែលលិសស៊ូស្រទាប់ខាងក្នុងមាត់រងការរំញោច ឬរលាក។ ទោះបីជាមូលហេតុដែលធ្វើឱ្យវាកើតឡើងនៅមិនទាន់ដឹងច្បាស់ក៏ដោយ វាអាចបណ្តាលមកពីកត្តាផ្សេងៗដូចជា៖

• ការរំខានរយៈពេលវែងពីការប្រើប្រាស់ថ្នាំជក់ ទាំងប្រភេទគ្មានផ្សែង និងប្រភេទជក់ ដែល Leukoplakia នឹងវិវត្តនៅក្នុងតំបន់ចន្លោះថ្ពាល់ និងអញ្ចាញធ្មេញ។
• ការប្រើប្រាស់ផ្លែស្លា (ល្បាយម្លូស្លា) ដែលត្រូវបានដាក់នៅចន្លោះថ្ពាល់ និងអញ្ចាញធ្មេញ។
• ការពិសារគ្រឿងស្រវឹងច្រើនហួសប្រមាណ និងរយៈពេលយូរ។
• ការប្រើប្រាស់ធ្មេញស្និទ្ធ (ធ្មេញជគ់) ដែលមិនត្រូវទំហំល្អ ឬមានការបាក់បែក។
• ការកកិតពីធ្មេញដែលមុត ស្រួច ឬបាក់បែក ទៅនឹងផ្ទៃអណ្តាត។

ចំពោះជំងឺ Hairy leukoplakia មូលហេតុគឺបណ្តាលមកពីវីរុស Epstein-Barr (EBV) ដែលវានៅជាប់ក្នុងរាងកាយអស់មួយជីវិតបន្ទាប់ពីការឆ្លង។ ករណីនេះអាចកើតឡើងចំពោះមនុស្សដែលមានប្រព័ន្ធស៊ាំចុះខ្សោយ ដោយសារស្ថានភាពដូចជា HIV/AIDS ដែលធ្វើឱ្យវីរុសដែលធ្លាប់តែសម្ងំ (មិនសកម្ម) ក្លាយទៅជាសកម្មឡើងវិញ។ ការបំប្លែងហ្សែនក៏អាចរួមចំណែកដល់ស្ថានភាពនេះផងដែរ ដោយបណ្តាលឱ្យកោសិកានៅក្នុងជាលិកាមាត់កើនឡើងចំនួនក្នុងល្បឿនយ៉ាងលឿន ដែលនាំឱ្យមានការកកើតជាផ្ទាំងស។ ហ្សែនដើរតួនាទីយ៉ាងសំខាន់ក្នុងការគ្រប់គ្រងសកម្មភាពកោសិកា ដោយកំណត់លើកត្តាដូចជា ល្បឿននៃការលូតលាស់ និងការផ្លាស់ប្តូរកោសិកាចាស់ជម្រុះថ្មី។

កត្តាហានិភ័យ

កត្តា និងសកម្មភាពមួយចំនួនអាចរួមចំណែកដល់ហានិភ័យនៃការកើតជំងឺ Leukoplakia រួមមាន៖

• ការមានស្ថានភាពសុខភាពជាក់លាក់ដែលជះឥទ្ធិពលដល់ប្រព័ន្ធស៊ាំ ដូចជាវីរុស Epstein-Barr ឬមេរោគអេដស៍
• ការពិសារគ្រឿងស្រវឹងច្រើនហួសប្រមាណ និងយូរអង្វែង
• ការជក់បារី ឬការប្រើប្រាស់ថ្នាំជក់ទំពារ និងថ្នាំជក់គ្មានផ្សែង