ធ្វើការណាត់ជួប
និយាយជាមួយគ្រូពេទ្យទិដ្ឋភាពទូទៅ
ជំងឺអាដេណូមីស (Adenomyosis) គឺជាលក្ខខណ្ឌមួយដែលកោសិកាស្រទាប់ក្នុងស្បូនដែលជាធម្មតាដុះនៅខាងក្នុងប្រហោងស្បូន បែរជាទៅដុះនៅក្នុងស្រទាប់សាច់ដុំស្បូនវិញ។ ក្នុងអំឡុងពេលនៃវដ្តរដូវនីមួយៗ ជាលិកាដែលដុះខុសកន្លែងនេះនៅតែបំពេញមុខងារធម្មតា ពោលគឺវានឹងឡើងក្រាស់ រួចរលាយ និងហូរឈាម។ ការឈឺចាប់ពេលមករដូវ ការធ្លាក់ឈាមរដូវច្រើនខុសធម្មតា និងការឈឺចាប់ក្នុងស្បូន ឬក្នុងពោះ សុទ្ធតែអាចជារោគសញ្ញានៃជំងឺអាដេណូមីស។
ជំងឺអាដេណូមីសជាធម្មតាមិនសូវបង្ហាញរោគសញ្ញានោះទេ ធ្វើឱ្យស្ត្រីជាច្រើនមិនដឹងថាខ្លួនមានជំងឺនេះឡើយ។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ រោគសញ្ញានៃជំងឺនេះអាចនឹងកាន់តែធ្ងន់ធ្ងរទៅៗតាមពេលវេលា។ ការធ្លាក់ឈាមរដូវច្រើនដែលពាក់ព័ន្ធនឹងជំងឺអាដេណូមីស អាចបង្កើនហានិភ័យនៃជំងឺស្លេកស្លាំង។ ជំងឺស្លេកស្លាំងកើតឡើងនៅពេលដែលរាងកាយមិនអាចផលិតកោសិកាគ្រាប់ឈាមក្រហមដែលសំបូរជាតិដែកបានគ្រប់គ្រាន់។
ទោះបីជាមូលហេតុនៃជំងឺអាដេណូមីសនៅមិនទាន់ដឹងច្បាស់ក៏ដោយ ប៉ុន្តែជាធម្មតាស្ថានភាពនេះនឹងបាត់ទៅវិញក្រោយពេលអស់រដូវ។ ការព្យាបាលដោយប្រើអរម៉ូនអាចជួយដល់ស្ត្រីដែលជួបប្រទះការឈឺចាប់ខ្លាំងពីជំងឺអាដេណូមីស។ ជំងឺនេះត្រូវបានព្យាបាលដោយការវះកាត់យកស្បូនចេញ។
រោគសញ្ញា
ស្បូនអាចនឹងមានការរីកធំជាងមុន។ ទោះបីជាអ្នកជំងឺមិនបានដឹងថាស្បូនរបស់ពួកគេរីកធំក៏ដោយ ប៉ុន្តែពួកគេអាចមានអារម្មណ៍ថាមានសម្ពាធ ឬការឈឺចាប់នៅផ្នែកខាងក្រោមនៃពោះ។ ជួនកាល ជំងឺអាដេណូមីស អាចមិនត្រូវបានរកឃើញ ឬបង្កឱ្យមានការឈឺចាប់ត្រឹមតែកម្រិតស្រាលប៉ុណ្ណោះ។ ប៉ុន្តែជំងឺអាដេណូមីសអាចបណ្តាលឱ្យមាន៖
- ការធ្លាក់ឈាមរដូវច្រើន ឬអូសបន្លាយពេលយូរ
- ការមករដូវមិនទៀងទាត់
- ការឈឺចាប់ខ្លាំងពេលមករដូវ (Dysmenorrhea)
- ការឈឺចាប់ក្នុងស្បូន (អាចមាន ឬមិនមានការរមួលពោះ)
- ការឈឺចាប់នៅពេលរួមភេទ (Dyspareunia)
សូមធ្វើការណាត់ជួបជាមួយគ្រូពេទ្យ ប្រសិនបើអ្នកជួបប្រទះការធ្លាក់ឈាមច្រើនជ្រុល និងអូសបន្លាយពេលយូរ ឬមានការឈឺពោះខ្លាំងក្នុងអំឡុងពេលមករដូវ ដែលរំខានដល់សកម្មភាពប្រចាំថ្ងៃរបស់អ្នក។
មូលហេតុ
មូលហេតុពិតប្រាកដនៃជំងឺអាដេណូមីសនៅមិនទាន់ត្រូវបានរកឃើញនៅឡើយទេ។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ មានទ្រឹស្ដីមួយចំនួនដែលអាចជាមូលហេតុបង្កឱ្យមានស្ថានភាពនេះ រួមមាន៖
- ការលូតលាស់នៃកោសិកាដែលរុលចូលសាច់ដុំ៖ យោងតាមអ្នកជំនាញមួយចំនួន កោសិកាស្រទាប់ក្នុងស្បូនបានរុលចូលទៅក្នុងសាច់ដុំដែលបង្កើតជាជញ្ជាំងស្បូន។ កោសិកាស្រទាប់ក្នុងស្បូនទាំងនេះអាចរុលចូលទៅក្នុងជញ្ជាំងស្បូនដោយផ្ទាល់ជាលទ្ធផលនៃស្លាកស្នាមវះកាត់ស្បូនក្នុងកំឡុងពេលធ្វើនីតិវិធីផ្សេងៗដូចជា ការវះកាត់សម្រាលកូន (C-sections) ជាដើម
- ប្រភពនៃការវិវត្តតាំងពីកំណើត៖ យោងតាមអ្នកស្រាវជ្រាវផ្សេងទៀត នៅពេលដែលស្បូនចាប់ផ្តើមវិវត្តដំបូងនៅក្នុងទារកក្នុងផ្ទៃ ជាលិកាស្រទាប់ក្នុងស្បូនត្រូវបានគេជឿថាបានទៅកកកុញនៅក្នុងសាច់ដុំស្បូនរួចជាស្រេច
- ការរលាកស្បូនដែលពាក់ព័ន្ធនឹងការសម្រាលកូន៖ ជំងឺអាដេណូមីស និងការសម្រាលកូនអាចមានទំនាក់ទំនងគ្នា។ ការរលាកស្រទាប់ក្នុងស្បូនក្រោយសម្រាលកូនអាចបណ្តាលឱ្យមានការរំខានដល់ព្រំដែនធម្មតានៃកោសិកាដែលស្រោបផ្ទៃខាងក្នុងស្បូន
- ប្រភពមកពីកោសិកាដើម៖ យោងតាមទ្រឹស្តីថ្មីមួយបានឱ្យដឹងថា ជំងឺអាដេណូមីស អាចវិវត្តឡើងដោយសារតែកោសិកាដើមនៃខួរឆ្អឹងបានជ្រាបចូលទៅក្នុងសាច់ដុំស្បូន
ទោះបីជាជំងឺអាដេណូមីសកើតឡើងតាមរបៀបណាក៏ដោយ បរិមាណអរម៉ូនអេស្ត្រូសែន (Estrogen) ដែលចរាចរក្នុងរាងកាយ គឺជាកត្តាចាំបាច់សម្រាប់ការវិវត្តនៃជំងឺនេះ
កត្តាហានិភ័យ
កត្តាហានិភ័យនៃជំងឺអាដេណូមីសរួមមានដូចខាងក្រោម៖
- អាយុ៖ ស្ថានភាពនេះកើតមានជាទូទៅលើស្ត្រីដែលមានអាយុប្រហែលពី ៤០ ទៅ ៥០ ឆ្នាំ
- ការសម្រាលកូន៖ ស្ត្រីដែលមានប្រវត្តិធ្លាប់សម្រាលកូន មានការកើនឡើងនូវហានិភ័យខ្ពស់
- ប្រវត្តិវះកាត់៖ ការធ្លាប់វះកាត់លើស្បូនពីមុន ដូចជាការវះកាត់សម្រាលកូន (C-section) ការវះកាត់យកដុំសាច់ស្បូនចេញ ឬការបូម/កោសសម្អាតស្បូន (D&C)
ស្ត្រីភាគច្រើនដែលមានអាយុចន្លោះពី ៤០ ទៅ ៥០ ឆ្នាំ ទទួលរងផលប៉ះពាល់ដោយជំងឺអាដេណូមីស ដែលជាជំងឺពឹងផ្អែកលើអរម៉ូនអេស្ត្រូសែន។ ការប៉ះពាល់នឹងអរម៉ូនអេស្ត្រូសែនខ្ពស់ជាងស្ត្រីវ័យក្មេង អាចជាមូលហេតុដែលនាំឱ្យពួកគេកើតជំងឺអាដេណូមីស។ ប៉ុន្តែយោងតាមការសិក្សាថ្មីៗបានបង្ហាញថា ស្ត្រីវ័យក្មេងក៏អាចងាយនឹងរងគ្រោះដោយសារជំងឺនេះផងដែរ
ការធ្វើរោគវិនិច្ឆ័យ
ជំងឺអាដេណូមីស អាចមានសញ្ញា និងរោគសញ្ញាស្រដៀងគ្នាទៅនឹងបញ្ហាសុខភាពស្បូនដទៃទៀត ដែលធ្វើឱ្យការធ្វើរោគវិនិច្ឆ័យមានការលំបាក។ ជំងឺទាំងនោះរួមមាន ជំងឺសាច់ដុំស្បូនដុះខុសកន្លែង (Endometriosis) ដុំសាច់ក្នុងស្បូន (Fibroid tumors) និងការដុះសាច់ក្នុងស្រទាប់ស្បូនដែលគេស្គាល់ថាជា ដុំសាច់ប៉ូលីប (Endometrial polyps)។
បន្ទាប់ពីបានច្រានចោលនូវមូលហេតុផ្សេងៗដែលអាចបង្កឱ្យមានសញ្ញា និងរោគសញ្ញារបស់អ្នកជំងឺរួចមក គ្រូពេទ្យអាចសន្និដ្ឋានថាអ្នកជំងឺមានជំងឺអាដេណូមីស។
- ការពិនិត្យមាត់ស្បូន៖ ក្នុងពេលពិនិត្យ គ្រូពេទ្យអាចសង្កេតឃើញថាស្បូនមានលក្ខណៈរីកធំជាងមុន ទន់ ងាយឈឺចាប់ ឬមានអារម្មណ៍មិនស្រណុកនៅពេលប៉ះពាល់
- ការធ្វើតេស្តរូបភាពវេជ្ជសាស្ត្រ៖ ជំងឺអាដេណូមីស អាចត្រូវបានសម្គាល់តាមរយៈរូបភាពវេជ្ជសាស្ត្រនៃស្បូន ប៉ុន្តែវាអាចត្រូវបានវិនិច្ឆ័យយ៉ាងច្បាស់លាស់បំផុតបានតែតាមរយៈការពិនិត្យស្បូនបន្ទាប់ពីការវះកាត់រួចប៉ុណ្ណោះ
- អេកូសាស្ត្រ៖ រូបភាពនៃសរីរាង្គក្នុងស្បូនត្រូវបានបង្កើតឡើងដោយរលកសំឡេង តាមរយៈការធ្វើអេកូតាមទ្វារមាស (Transvaginal ultrasonography)។ ជួនកាល គេអាចមើលឃើញជញ្ជាំងស្បូនឡើងក្រាស់នៅក្នុងរូបភាពទាំងនេះ
- ការថតរូបភាពវេជ្ជសាស្ត្រដោយម៉ាញេទិក (MRI)៖ ការរីកធំនៃស្បូន និងការឡើងក្រាស់នៃជញ្ជាំងស្បូនមួយចំនួន អាចត្រូវបានមើលឃើញតាមរយៈការថត MRI
- ការបូមយកសាច់ទៅពិនិត្យ៖ ក្នុងករណីខ្លះ គ្រូពេទ្យអាចធ្វើការបូមយកសាច់ស្រទាប់ក្នុងស្បូន ដើម្បីយកសំណាកជាលិកាស្បូនទៅធ្វើតេស្តក្នុងបំណងច្រានចោលនូវវត្តមាននៃជំងឺធ្ងន់ធ្ងរផ្សេងទៀត។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ គ្រូពេទ្យមិនអាចធ្វើរោគវិនិច្ឆ័យជំងឺអាដេណូមីសឱ្យបានច្បាស់លាស់ ១០០% តាមរយៈការបូមយកសាច់ស្រទាប់ក្នុងស្បូននេះបានឡើយ
ការព្យាបាល
សញ្ញា និងរោគសញ្ញានៃជំងឺអាដេណូមីស ជាញឹកញាប់បាត់ទៅវិញដោយខ្លួនឯងក្រោយពេលអស់រដូវ ពីព្រោះអរម៉ូនអេស្ត្រូសែនគឺជាអ្នកជំរុញឱ្យមានការកកើតជាលិកាស្រទាប់ក្នុងស្បូន។ ក្នុងអំឡុងពេលរង់ចាំ វិធីសាស្ត្រព្យាបាលខាងក្រោមអាចជួយកាត់បន្ថយរោគសញ្ញា ការធ្លាក់ឈាមច្រើន និងការឈឺចាប់បាន៖
- ថ្នាំប្រឆាំងការរលាក៖ ដើម្បីគ្រប់គ្រងការឈឺចាប់ គ្រូពេទ្យអាចណែនាំឱ្យប្រើថ្នាំប្រឆាំងការរលាក ដូចជា អ៊ីប៊ុយប្រូហ្វេន (Ibuprofen) ជាដើម។ ការចាប់ផ្តើមប្រើថ្នាំប្រឆាំងការរលាករយៈពេល ១ ទៅ ២ ថ្ងៃមុនពេលមករដូវ និងបន្តប្រើក្នុងកំឡុងពេលមករដូវ អាចជួយកាត់បន្ថយលំហូរឈាមរដូវ និងសម្រាលការឈឺចាប់បាន
- ការព្យាបាលដោយអរម៉ូន៖ ថ្នាំគ្រាប់ពន្យារកំណើតដែលមានផ្ទុកទាំងអរម៉ូនអេស្ត្រូសែន និងប្រូជេស្តិន (Progestin), បន្ទះបិទអរម៉ូន ឬកងដាក់ក្នុងស្បូន អាចជួយសម្រាលការឈឺចាប់ និងការធ្លាក់ឈាមធ្ងន់ធ្ងរដែលបណ្តាលមកពីជំងឺនេះ ការប្រើប្រាស់មធ្យោបាយពន្យារកំណើតដែលមានតែអរម៉ូនប្រូជេស្តិន ដូចជាកងដាក់ក្នុងស្បូន (IUD) ឬថ្នាំគ្រាប់ពន្យារកំណើតដែលប្រើជាប់គ្នាឥតដាច់ អាចធ្វើឱ្យបាត់រដូវដែលផ្តល់ការធូរស្បើយខ្លះដល់អ្នកជំងឺ
- ការវះកាត់ដុំសាច់អាដេណូមីស៖ គឺជាការវះកាត់លើសាច់ដុំស្បូន ដើម្បីកម្ចាត់តំបន់ដែលរងផលប៉ះពាល់ដោយជំងឺនេះចេញ។ វិធីសាស្ត្រនេះមានលក្ខណៈស្រដៀងគ្នាទៅនឹងការវះកាត់ដុំសាច់ស្បូនដែលប្រើសម្រាប់យកដុំសាច់ Fibroids ចេញ
- ការវះកាត់យកស្បូនចេញ៖ គ្រូពេទ្យអាចណែនាំឱ្យវះកាត់យកស្បូនចេញ ប្រសិនបើការឈឺចាប់មានសភាពធ្ងន់ធ្ងរ ហើយការព្យាបាលផ្សេងៗមិនមានប្រសិទ្ធភាព។ សម្រាប់ការគ្រប់គ្រងជំងឺអាដេណូមីស គឺមិនចាំបាច់វះកាត់យកក្រពេញអូវែចេញនោះទេ។ បន្ទាប់ពីការវះកាត់យកស្បូនចេញ អ្នកជំងឺនឹងលែងមានវដ្តរដូវ ហើយក៏មិនអាចមានផ្ទៃពោះបានទៀតដែរ
