ជំងឺរលាកសួតប្រភេទមិនឆ្លង

ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ជំងឺរលាកសួតប្រភេទមិនឆ្លង (Pneumonitis) សំដៅលើការរលាកនៃជាលិកាសួត ដែលជាស្ថានភាពមួយគ្របដណ្តប់លើមូលហេតុផ្សេងៗជាច្រើនក្រៅពីការឆ្លងមេរោគ ខុសពីជំងឺរលាកសួត (Pneumonia) ដែលនាំឱ្យមានការរលាកជាលិកាសួតដូចគ្នា ប៉ុន្តែបង្កឡើងដោយការឆ្លងមេរោគជាក់លាក់។ ពាក្យថា “Pneumonitis” ត្រូវបានប្រើប្រាស់ជាទូទៅបំផុតសម្រាប់ករណីរលាកសួតដែលមិនមែនមកពីប្រភពឆ្លងមេរោគ ដោយជារឿយៗវាបណ្តាលមកពីការប៉ះពាល់នឹងសារធាតុខ្យល់ដែលបង្កការរំខាន ពាក់ព័ន្ធនឹងចំណូលចិត្ត ឬកន្លែងធ្វើការរបស់បុគ្គលម្នាក់ៗ។ បន្ថែមពីនេះ ស្ថានភាពនេះក៏អាចត្រូវបានបង្កឡើងដោយឱសថមួយចំនួន និងទម្រង់នៃការព្យាបាលជំងឺមហារីកខ្លះ ដែលនាំឱ្យមិនត្រឹមតែមានការពិបាកដកដង្ហើមប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែក៏មានរោគសញ្ញារូបរាងកាយផ្សេងៗទៀតផងដែរ។

ការរលាកដែលបង្កឡើងដោយ Pneumonitis មានច្រើនទម្រង់ រួមមាន៖

• កម្រិតស្រួចស្រាវ៖ ការចាប់ផ្តើមនៃការរលាកកើតឡើងភ្លាមៗ និងថយចុះទៅវិញយ៉ាងឆាប់រហ័ស។
• កម្រិតពាក់កណ្តាលស្រួចស្រាវ៖ ការវិវត្តនៃការរលាកមានសភាពយឺតៗ និងថេរ។
• កម្រិតរ៉ាំរ៉ៃ៖ ការរលាករយៈពេលវែង និងអូសបន្លាយកើតឡើងចេញពីការរលាកដែលមិនបាត់ទៅវិញ។

ប្រភេទនៃជំងឺរលាកសួតប្រភេទមិនឆ្លងរួមមានដូចខាងក្រោម៖

• ការរលាកជាលិកាចន្លោះកោសិកាសួតស្រួចស្រាវ៖ រោគសញ្ញារបស់អ្នកកាន់តែអាក្រក់ទៅៗយ៉ាងរហ័ស ដោយសារការរលាកនេះកើតឡើងភ្លាមៗ។
• ការរលាកសួតដោយសារសារធាតុគីមី៖ កើតឡើងនៅពេលដែលនរណាម្នាក់ដកដង្ហើមចូលនូវសារធាតុគីមីដែលមាននៅក្នុងផលិតផលប្រើប្រាស់នៅផ្ទះ ឬនៅកន្លែងធ្វើការ ដូចជាសារធាតុគីមីប្រើប្រាស់ក្នុងការធ្វើតេស្តរូបភាពវេជ្ជសាស្ត្រ ឧស្ម័នក្លរីន ថ្នាំសម្លាប់សត្វល្អិត សាំង និងផ្សែង។
• ការរលាកសួតដោយសារប្រតិកម្មអាឡែហ្ស៊ីខ្លាំង៖ កើតឡើងនៅពេលអ្នកដកដង្ហើមចូលនូវសារធាតុបង្កអាឡែហ្ស៊ី ដូចជាធូលី ផ្សិត បាក់តេរី ឬកម្ទេចកោសិកាស្បែក សក់ ឬរោមសត្វតូចៗ។
• ការរលាកសួតដោយសារវិទ្យុសកម្ម៖ អាចវិវត្តឡើងបន្ទាប់ពីការព្យាបាលជំងឺមហារីកដោយប្រើវិធីព្យាបាលដោយវិទ្យុសកម្ម។

សញ្ញាសំគាល់ចម្បងៗនៃជំងឺរលាកសួតប្រភេទមិនឆ្លងជារឿយៗរួមមានការពិបាកដកដង្ហើម រួមផ្សំជាមួយនឹងការក្អកស្ងួតរ៉ាំរ៉ៃដែលគ្មានស្លេស្ម។ ការទទួលបានការធ្វើរោគវិនិច្ឆ័យជាទូទៅទាមទារការធ្វើតេស្តជំនាញច្បាស់លាស់។ គោលបំណងចម្បងនៃការទប់ស្កាត់ និងព្យាបាល គឺដើម្បីកាត់បន្ថយការរលាក និងជៀសវាងឱ្យឆ្ងាយពីសារធាតុបង្កការរំខានទាំងនោះ។

រោគសញ្ញា

សញ្ញាចម្បងនៃជំងឺរលាកសួតប្រភេទមិនឆ្លងជាទូទៅគឺការដកដង្ហើមខ្លីៗ (ហត់) ដែលជារឿយៗអមដោយការក្អកស្ងួត។ យូរៗទៅ ប្រសិនបើជំងឺរលាកសួតប្រភេទមិនឆ្លងមិនបានទទួលការព្យាបាលទេ វាអាចវិវត្តទៅជាជំងឺរលាកសួតប្រភេទមិនឆ្លងកម្រិតរ៉ាំរ៉ៃ ដែលអាចបណ្តាលឱ្យមានស្នាមស្លាកស្នាមនៅក្នុងសួត (ការឡើងក្រិនសួត) ប្រសិនបើមិនត្រូវបានរកឃើញ ឬមិនបានព្យាបាល។

សញ្ញា និងរោគសញ្ញានៃជំងឺរលាកសួតប្រភេទមិនឆ្លងរ៉ាំរ៉ៃ រួមមាន៖

• ស្បែក បបូរមាត់ ឬក្រចកឡើងស្វាយដោយសារខ្វះអុកស៊ីសែន
• ឈឺទ្រូង
• ក្អកស្ងួត
• អស់កម្លាំង ឬល្វើយ
• ស្រកចំណង់អាហារ
• ដកដង្ហើមខ្លីៗ ឬពិបាកដកដង្ហើម
• ស្រកទម្ងន់ដោយមិនដឹងមូលហេតុ

នៅពេលណាដែលអ្នកមានបញ្ហាពិបាកដកដង្ហើម ទោះបីជាដោយសារមូលហេតុណាក៏ដោយ សូមស្វែងរកការពិនិត្យព្យាបាលពីគ្រូពេទ្យជាបន្ទាន់។

​​ មូលហេតុ

ជំងឺរលាកសួតប្រភេទមិនឆ្លងដែលជាការរលាកនៃថង់ខ្យល់តូចៗនៅក្នុងសួត (ហៅថា អាល់វីអូល – Alveoli) អាចត្រូវបានបង្កឡើងដោយសារធាតុរំខានជាច្រើន ចាប់ពីថ្នាំគីមីព្យាបាលមហារីក រហូតដល់ផ្សិតនៅក្នុងខ្យល់។ ទោះបីជាមានមូលហេតុបង្កជាច្រើនយ៉ាងណាក៏ដោយ ភ្នាក់ងារជាក់លាក់ដែលទទួលខុសត្រូវចំពោះការរលាកនេះ ជារឿយៗជួបការលំបាកក្នុងការកំណត់អត្តសញ្ញាណ។ ស្ថានភាពនេះរារាំងសមត្ថភាពរបស់អុកស៊ីសែនក្នុងការឆ្លងកាត់ថង់ខ្យល់ចូលទៅក្នុងចរន្តឈាម ដែលនាំឱ្យមានការលំបាកក្នុងមុខងារផ្លូវដង្ហើម។

ជំងឺរលាកសួតប្រភេទមិនឆ្លងអាចមានមូលហេតុបង្កជាច្រើន។ មូលហេតុទូទៅរួមមាន៖

• សត្វ៖ សារធាតុបង្កអាឡែហ្ស៊ីដែលរកឃើញនៅក្នុងរោមសត្វ និងស្បែកសត្វ មានសក្តានុពលបង្កឱ្យមានការរលាក។ ផ្លូវទូទៅមួយដែលនាំឱ្យកើតជំងឺរលាកសួតប្រភេទមិនឆ្លង​គឺការរស់នៅ ឬធ្វើការនៅក្បែររោមសត្វស្លាប ឬលាមកបក្សី។
• បាក់តេរី និងផ្សិត៖ ការប៉ះពាល់នឹងផ្សិត និងបាក់តេរីមួយចំនួនជាប្រចាំ អាចបណ្តាលឱ្យរលាកសួត។ ប្រភេទខ្លះនៃ Pneumonitis ពាក់ព័ន្ធនឹងផ្សិត ត្រូវបានគេហៅថា «សួតអាងទឹកក្តៅ» ឬ «សួតកសិករ»។ ឧទាហរណ៍នៃផ្សិតរួមមាន ប្រភេទផ្សិតដែលលូតលាស់លើដើមអំពៅ ស្មៅស្ងួត ចំបើង គ្រាប់ធញ្ញជាតិ និងឈីស។
• ឱសថ៖ ឱសថមួយចំនួនអាចបណ្តាលឱ្យកើតជំងឺរលាកសួតប្រភេទមិនឆ្លងរាប់បញ្ចូលទាំងថ្នាំផ្សះមួយចំនួន ថ្នាំគីមីព្យាបាលមហារីកមួយចំនួន និងការព្យាបាលដែលគ្រប់គ្រងចង្វាក់បេះដូង។ ការប្រើប្រាស់ថ្នាំអាស្ពីរីនច្រើនហួសកម្រិតក៏អាចបណ្តាលឱ្យកើតជំងឺរលាកសួតប្រភេទមិនឆ្លងផងដែរ។
• ការព្យាបាលដោយវិទ្យុសកម្ម៖ ជំងឺរលាកសួតប្រភេទមិនឆ្លងអាចកើតឡើងចំពោះអ្នកជំងឺមួយចំនួនដែលទទួលការព្យាបាលដោយវិទ្យុសកម្មចំតំបន់ទ្រូង ដូចជាអ្នកដែលកំពុងព្យាបាលមហារីកសួត ឬមហារីកសុដន់។ ពេលខ្លះ ការព្យាបាលដោយវិទ្យុសកម្មពេញមួយរាងកាយដើម្បីត្រៀមលក្ខណៈសម្រាប់ការប្តូរខួរឆ្អឹងក៏អាចបណ្តាលឱ្យមានការរលាកសួតបានដែរ។

កត្តាហានិភ័យ

កត្តាដូចខាងក្រោមនេះអាចបង្កើនហានិភ័យនៃជំងឺរលាកសួតប្រភេទមិនឆ្លង៖

• ការងារ ឬចំណូលចិត្ត៖ មុខរបរ និងចំណូលចិត្តខាងក្រោមនេះ មានការកើនឡើងនូវហានិភ័យនៃជំងឺរលាកសួតប្រភេទមិនឆ្លង៖
  • ការធ្វើកសិកម្ម៖ កម្មករក្នុងមុខរបរកសិកម្មមួយចំនួនប្រឈមនឹងការប៉ះពាល់នឹងថ្នាំសម្លាប់សត្វល្អិត និងផ្សែងអ័ព្ទគីមី។ ផ្លូវមួយក្នុងចំណោមផ្លូវដែលជួបប្រទះញឹកញាប់បំផុតគឺការដកដង្ហើមចូលភាគល្អិតក្នុងខ្យល់ពីស្មៅស្ងួតដែលដុះផ្សិត ដែលបង្កឱ្យមានការរលាកសួតទាក់ទងនឹងមុខរបរ។ នៅពេលប្រមូលផលស្មៅស្ងួត និងគ្រាប់ធញ្ញជាតិ ភាគល្អិតផ្សិតក៏អាចត្រូវបានដកដង្ហើមចូលផងដែរ។
  • ការកាត់កាន់ ឬចិញ្ចឹមសត្វស្លាប៖ បុគ្គលដែលធ្វើការជាមួយបក្សីស្រុក និងអ្នកដែលចិញ្ចឹម ឬបង្កាត់ពូជលលក/ព្រាប ជារឿយៗមានការប៉ះពាល់ផ្ទាល់ជាមួយរោមសត្វ លាមក និងធាតុផ្សេងៗទៀតដែលអាចនាំឱ្យកើតជំងឺរលាកសួតប្រភេទមិនឆ្លង។
  • អាងទឹកក្តៅ និងម៉ាស៊ីនបង្កើនសំណើម៖ បរិស្ថានអាងទឹកក្តៅដែលមានដុះផ្សិតអាចបណ្តាលឱ្យកើតជំងឺរលាកសួតប្រភេទមិនឆ្លង ពីព្រោះចលនាពពុះទឹកបង្កើតជាផ្សែងអ័ព្ទដែលអាចដកដង្ហើមចូលបាន។ ម៉ាស៊ីនបង្កើនសំណើមនៅក្នុងផ្ទះក៏ជាប្រភពទូទៅមួយទៀតនៃផ្សិត។ ផ្សិតនិងបាក់តេរីអាចលូតលាស់នៅក្នុងបរិស្ថានដែលគ្មានអនាម័យ ហើយជ្រៀតចូលទៅក្នុងខ្លួនរបស់អ្នកតាមរយៈផ្សែងអ័ព្ទទាំងនោះ។
• ការព្យាបាលជំងឺមហារីក៖ ទាំងការព្យាបាលដោយវិទ្យុសកម្មលើសួត និងថ្នាំគីមីព្យាបាលមហារីកមួយចំនួន សុទ្ធតែអាចបណ្តាលឱ្យកើតជំងឺរលាកសួតប្រភេទមិនឆ្លង។ កត្តាទាំងពីរនេះរួមបញ្ចូលគ្នា នឹងបង្កើនឱកាសក្នុងការវិវត្តទៅជាជំងឺសួតដែលមិនអាចត្រឡប់មកធម្មតាវិញបាន (ដំបៅសួតអចិន្ត្រៃយ៍)។