ធ្វើការណាត់ជួប
និយាយជាមួយគ្រូពេទ្យទិដ្ឋភាពទូទៅ
រោគសញ្ញាខ្សោយតម្រងនោមស្រួចស្រាវដោយសារបែកគ្រាប់ឈាមក្រហម (Hemolytic uremic syndrome – HUS) គឺជាស្ថានភាពជំងឺមួយដែលរំខានដល់សរសៃឈាមតូចៗនៅក្នុងតម្រងនោម ដែលនាំឱ្យមានការបំផ្លិចបំផ្លាញកោសិកាគ្រាប់ឈាមក្រហម និងការធ្លាក់ចុះនៃចំនួនប្លាកែត ដែលជាកោសិកាដ៏សំខានសម្រាប់ដំណើរការកកឈាម។ ខណៈពេលដែលជំងឺនេះអាចប៉ះពាល់ដល់មនុស្សគ្រប់វ័យ វាកើតឡើងចម្បង និងមានឥទ្ធិពលខ្លាំងលើកុមារតូចៗ។
មូលហេតុចម្បងនៃរោគសញ្ញា HUS គឺដោយសារតែបាក់តេរី អេសេរីសៀ កូឡៃ ឬ អ៊ីកូឡៃ (Escherichia coli – E. coli) ពូជជាក់លាក់មួយចំនួន។ រោគសញ្ញាជាទូទៅរួមមាន រាគ, ឈឺពោះ, ការកើនឡើងសម្ពាធឈាម (លើសឈាម) និងការថយចុះនៃការបញ្ចេញទឹកនោម។ ទោះបីជាតម្រងនោមជារបស់ដែលរងផលប៉ះពាល់ចម្បងក៏ដោយ ក៏សរីរាង្គផ្សេងទៀតក៏អាចរងការប៉ះពាល់ផងដែរ។
រោគសញ្ញា HUS អាចវិវត្តទៅជាជំងឺខ្សោយតម្រងនោម ដែលបង្កជាការគំរាមកំហែងយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ ការព្យាបាលទាន់ពេលវេលាច្រើនតែផ្តល់លទ្ធផលឱ្យមានការជាសះស្បើយឡើងវិញទាំងស្រុង ជាពិសេសចំពោះកុមារ។ ការព្យាបាលជាទូទៅរួមមាន ការផ្តល់វត្ថុរាវ (សេរ៉ូម) តាមសរសៃឈាម, ប្លាស្មាឈាម និងការប្រើប្រាស់ថ្នាំ។
រោគសញ្ញា
ជាទូទៅ រោគសញ្ញាខ្សោយតម្រងនោមស្រួចស្រាវដោយសារបែកគ្រាប់ឈាមក្រហម បង្កការខូចខាតដល់សរសៃឈាម ដែលនាំឱ្យមានការបែកធ្លាយរលាយនៃកោសិកាគ្រាប់ឈាមក្រហម និងការកកក្ដាំងដុំឈាមនៅក្នុងសរសៃឈាម ដែលចុងក្រោយបង្អស់បណ្តាលឱ្យខូចខាតតម្រងនោម។
រោគសញ្ញានៃការខូចខាតតម្រងនោមស្រួចស្រាវរួមមាន៖
- ការនោមតិច ឬការថយចុះនៃការផលិតទឹកនោម
- មានឈាមនៅក្នុងទឹកនោម (នោមឈាម)
- អស់កម្លាំង និងមានអារម្មណ៍មិនស្រួលក្នុងខ្លួន ដោយសារការកើនឡើងនៃកម្រិតជាតិពុលក្នុងឈាម
- អស់កម្លាំងខ្លាំង ឬល្វើយខ្លាំង
- ងាយឡើងស្នាមជាំនៅលើស្បែក
- ការកើនឡើងសម្ពាធឈាម ឬជំងឺលើសឈាម
- ការហើមនៅត្រង់ដៃ មុខ កជើង ឬកើតមាននៅផ្នែកផ្សេងទៀតនៃរាងកាយក្នុងករណីមិនសូវជួបប្រទះ
- ការពិបាកដកដង្ហើម ឬដកដង្ហើមថប់ៗ
- វិលមុខ, ប្រកាច់ ឬដាច់សរសៃឈាមខួរក្បាល
- ស្បែក ឬភ្នាសរំអិលនៅក្នុងច្រមុះ និងមាត់មើលទៅស្លេកស្លាំង
រោគសញ្ញានៃ HUS ដែលបង្កឡើងដោយបាក់តេរី E. coli អាចរួមមានការរាគមានឈាម (រាគមូល), ឈឺពោះ, ហើមពោះ, ក្តៅខ្លួន និងក្អួត។
ការថែទាំសង្គ្រោះបន្ទាន់ភ្លាមៗគឺជារឿងចាំបាច់បំផុត ប្រសិនបើគ្មានការបញ្ចេញទឹកនោមសោះក្នុងរយៈពេល ១២ ម៉ោង ឬយូរជាងនេះ។ ជាទូទៅ ត្រូវប្រញាប់ពិគ្រោះជាមួយគ្រូពេទ្យ ប្រសិនបើជួបប្រទះការរាគមានឈាម ឬរាគអូសបន្លាយពេលយូរ រួមផ្សំជាមួយនឹងការថយចុះនៃការនោម, ការហើមខ្លួន, ឡើងស្នាមជាំ, ការហូរឈាមខុសប្រក្រតី ឬអស់កម្លាំងខ្លាំងហួសហេតុ។
មូលហេតុ
ភាគច្រើននៃបាក់តេរី E. coli វ៉ារ្យ៉ង់ (ប្រភេទ) ផ្សេងៗជាច្រើន គឺជារឿងធម្មតា និងមិនបង្កគ្រោះថ្នាក់អ្វីឡើយ។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ ជម្រើសពូជជាក់លាក់មួយចំនួននៃ E. coli មានសក្តានុពលអាចបង្កឱ្យមានរោគសញ្ញាខ្សោយតម្រងនោមស្រួចស្រាវដោយសារបែកគ្រាប់ឈាមក្រហមនេះបាន។
រោគសញ្ញា HUS នេះ គឺបង្កឡើងដោយសារបាក់តេរី E. coli ពូជជាក់លាក់ ដោយក្នុងនោះប្រភេទដែលជួបប្រទះញឹកញាប់បំផុតគឺ E. coli O157:H7 នៅតំបន់អាមេរិកខាងជើង។ ពួកវាត្រូវបានគេស្គាល់ផងដែរថាជា បាក់តេរី E. coli ដែលផលិតជាតិពុលស៊ីហ្គា (Shiga toxin-producing E. coli – STEC) ដែលបញ្ចេញជាតិពុលម្យ៉ាងឈ្មោះថា ស៊ីហ្គា (Shiga) ទៅបំផ្លាញស្រទាប់ខាងក្នុងនៃពោះវៀនតូច រហូតបណ្តាលឱ្យមានការរាគរូស។
ចំណែកឯ រោគសញ្ញាខ្សោយតម្រងនោមស្រួចស្រាវដោយសារបែកគ្រាប់ឈាមក្រហមខុសប្រក្រតី (Atypical hemolytic uremic syndrome – aHUS) គឺជាទម្រង់កម្រមួយនៃស្ថានភាពជំងឺនេះ ដែលអាចតំណពូជនៅក្នុងគ្រួសារ។ ទោះបីជាមិនមែនគ្រប់គ្នាដែលមានហ្សែន aHUS សុទ្ធតែវិវត្តទៅជារោគសញ្ញាជំងឺនេះក៏ដោយ ប៉ុន្តែកត្តាមួយចំនួនដូចជា ការឆ្លងមេរោគ, ថ្នាំជាក់លាក់ ឬបញ្ហាសុខភាពលាក់កំបាំងផ្សេងទៀត អាចជម្រុញឱ្យជំងឺនេះស្តែងចេញជារូបរាងឡើង។
រោគសញ្ញា HUS ក៏អាចបណ្តាលមកពី៖
- ការឆ្លងមេរោគផ្សេងៗ៖ ដូចជា វីរុសគ្រុនផ្តាសាយ, ការឆ្លងមេរោគអេដស៍ (HIV) និងការឆ្លងមេរោគបាក់តេរីបណ្តាលឱ្យរលាកសួត
- ផលវិបាកនៃស្ថានភាពជំងឺដែលមានស្រាប់៖ ដូចជា អំឡុងពេលមានផ្ទៃពោះ ឬជំងឺដូចជា ជំងឺមហារីក ឬជំងឺអូតូអ៊ុយមីន
- ថ្នាំជាក់លាក់មួយចំនួន៖ ដូចជា ថ្នាំដែលប្រើដើម្បីការពារការប្រឆាំងសរីរាង្គចំពោះអ្នកដែលបានទទួលការផ្លាស់ប្តូរសរីរាង្គ និងការព្យាបាលជំងឺមហារីកមួយចំនួន
កត្តាហានិភ័យ
រោគសញ្ញា HUS ដែលបង្កឡើងដោយបាក់តេរី E. coli ច្រើនតែឆ្លងតាមរយៈការបរិភោគអាហារ និងភេសជ្ជៈដែលចម្អិនមិនបានឆ្អិនល្អ ឬមានផ្ទុកមេរោគ ដូចជា សាច់គោចិញ្ច្រាំ, ទឹកដោះគោ ឬទឹកផ្លែឈើដែលមិនបានឆ្លងកាត់ការសម្លាប់មេរោគ និងផ្លែឈើ ឬបន្លែស្រស់ៗដែលមិនបានលាងសម្អាតឱ្យបានស្អាតល្អ។
បាក់តេរី E. coli ក៏អាចរីករាលដាលតាមរយៈការប៉ះពាល់ពីមនុស្សម្នាក់ទៅមនុស្សម្នាក់ទៀត តាមផ្លូវលាមក-មាត់ ដូចជា ការហែលទឹកនៅក្នុងអាង ឬបឹងបួរដែលមានការបំពុលដោយកាកសំណល់លាមកដែលមានផ្ទុកបាក់តេរីនេះជាដើម។
បុគ្គលដែលមានហានិភ័យខ្ពស់បំផុតក្នុងការវិវត្តទៅជារោគសញ្ញាខ្សោយតម្រងនោមស្រួចស្រាវដោយសារបែកគ្រាប់ឈាមក្រហម រួមមាន កុមារដែលមានអាយុចាប់ពី ៥ ឆ្នាំចុះក្រោម, បុគ្គលដែលមានប្រព័ន្ធស៊ាំចុះទន់ខ្សោយ និងអ្នកដែលមានការប្រែប្រួលហ្សែនជាក់លាក់ (ហ្សែនបំប្លែងខ្លួន)។
ការធ្វើរោគវិនិច្ឆ័យ
ការធ្វើរោគវិនិច្ឆ័យរោគសញ្ញាខ្សោយតម្រងនោមស្រួចស្រាវដោយសារបែកគ្រាប់ឈាមក្រហម (HUS) ជាទូទៅទាមទារនូវការធ្វើតេស្តជាបន្តបន្ទាប់ និងការពិនិត្យរាងកាយយ៉ាងល្អិតល្អន់។ តេស្តនីមួយៗត្រូវបានរចនាឡើងដើម្បីស្វែងរកសញ្ញាសម្គាល់ផ្សេងៗដែលបង្ហាញពីប្រភពនៃរោគសញ្ញានេះ។ នៅពេលដែលមូលហេតុបង្កនៃ HUS មិនទាន់ច្បាស់លាស់ ការពិនិត្យវិភាគបន្ថែមនឹងត្រូវធ្វើឡើងដើម្បីកំណត់ឱ្យចំកត្តាលាក់កំបាំងដែលរួមចំណែកដល់ស្ថានភាពជំងឺ។
ការពិនិត្យវិភាគដែលអាចនឹងត្រូវណែនាំរួមមាន៖
- ការពិនិត្យឈាម៖ អំឡុងពេលនីតិវិធីនេះ ម្ជុលតូចមួយត្រូវបានប្រើដើម្បីបូមយកគំរូឈាមពីសរសៃឈាមវ៉ែននៅត្រង់ដៃ។ ការពិនិត្យឈាមផ្តល់ព័ត៌មានអំពីកម្រិតកោសិកាគ្រាប់ឈាមក្រហម និងប្លាកែត ព្រមទាំងផ្តល់ការយល់ដឹងស៊ីជម្រៅអំពីមុខងារតម្រងនោម និងថ្លើម។ តេស្តនេះអាចរកឃើញការខូចខាត ឬការបែកធ្លាយនៃគ្រាប់ឈាមក្រហម
- ការពិនិត្យទឹកនោម៖ ការពិនិត្យនេះស្វែងរកវត្តមាននៃឈាម ឬប្រូតេអ៊ីន (អាល់ប៊ូមីន) នៅក្នុងទឹកនោម។ គំរូទឹកនោមជាទូទៅត្រូវបានប្រមូលដាក់ក្នុងកំប៉ុងពិសោធន៍ រួចបន្ទះតេស្ត នឹងត្រូវជ្រលក់ចូលទៅក្នុងនោះ។ ប្រសិនបើមានឈាម ឬប្រូតេអ៊ីននៅក្នុងទឹកនោម ពណ៌របស់បន្ទះតេស្តនឹងផ្លាស់ប្តូរ
- ការពិនិត្យលាមក និងការធ្វើកោសល្យវិច័យតម្រងនោម៖ ការពិនិត្យលាមកត្រូវបានធ្វើឡើងដើម្បីកំណត់អត្តសញ្ញាណនៃវត្តមានបាក់តេរី E. coli O157 ហើយការកាត់សាច់តម្រងនោមទៅពិនិត្យ អាចនឹងត្រូវអនុវត្តដើម្បីបង្ហាញពីកម្រិតនៃការខូចខាតដល់តម្រងនោម
ការព្យាបាល
រោគសញ្ញាខ្សោយតម្រងនោមស្រួចស្រាវដោយសារបែកគ្រាប់ឈាមក្រហម គឺជាជំងឺដែលអាចព្យាបាលបាន។ បុគ្គលដែលត្រូវបានធ្វើរោគវិនិច្ឆ័យឃើញថាមាន HUS អាចសម្រេចបាននូវការជាសះស្បើយឡើងវិញ ដោយមិនបន្សល់ទុកនូវផលវិបាកសុខភាពយូរអង្វែងឡើយ។ ជាទូទៅ កុមារមានអត្រាជាសះស្បើយល្អជាងមនុស្សធំ ហើយច្រើនជាង ៨៥% នៃអ្នកជំងឺ HUS អាចស្តារមុខងារតម្រងនោមមកពេញលេញឡើងវិញបាន។
ដើម្បីប៉ះប៉ូវ និងជំនួសសមត្ថភាពរបស់តម្រងនោមដែលមិនអាចបញ្ចេញកាកសំណល់ និងជាតិទឹកបានល្អដូចមុន ការព្យាបាលតម្រូវឱ្យមានការបំពេញបន្ថែមនូវជាតិរ៉ែ និងវត្ថុរាវ (សេរ៉ូម) ដែលបានបាត់បង់។ វាក៏អាចរាប់បញ្ចូលទាំងការផ្តល់សារធាតុចិញ្ចឹមតាមសរសៃឈាមផងដែរ។ ការសម្រាកព្យាបាលនៅមន្ទីរពេទ្យ គឺជារឿងចាំបាច់ដាច់ខាតសម្រាប់ការព្យាបាលរោគសញ្ញានេះ។
- ការប្រើប្រាស់ថ្នាំ សម្រាប់បុគ្គលដែលមានរោគសញ្ញាខ្សោយតម្រងនោមស្រួចស្រាវដោយសារបែកគ្រាប់ឈាមក្រហមខុសប្រក្រតី (aHUS) គ្រូពេទ្យអាចនឹងណែនាំថ្នាំ eculizumab ឬ ravulizumab ដើម្បីការពារការកកើតដុំឈាមកកដែលអាចបង្កគ្រោះថ្នាក់ដល់សរសៃឈាម កោសិកាឈាម និងតម្រងនោម។
ថ្នាំបញ្ចុះសម្ពាធឈាមអាចនឹងត្រូវយកមកប្រើប្រាស់ដើម្បីព្យាបាលការខូចខាតតម្រងនោមដែលពាក់ព័ន្ធនឹង HUS ដែលអូសបន្លាយពេលមួយរយៈ។
ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ ការប្រើប្រាស់ឱសថទាំងនេះបង្កើនហានិភ័យនៃជំងឺរលាកស្រោមខួរ (meningococcal) និងជំងឺឆ្លងបង្កដោយពួកញូណូកូក (pneumococcal diseases) ដូច្នេះការចាក់វ៉ាក់សាំង និងការផ្តល់ថ្នាំផ្សះការពារអាចនឹងត្រូវផ្តល់ជូនតាមវេជ្ជបញ្ជាទន្ទឹមគ្នា។
- ការបញ្ចូលឈាម ការបញ្ចូលកោសិកាគ្រាប់ឈាមក្រហមអាចមានប្រយោជន៍ក្នុងការសម្រាលរោគសញ្ញានៃជំងឺស្លេកស្លាំង។
ការបញ្ចូលប្លាកែតអាចជួយជម្រុញដំណើរការកកឈាមឱ្យល្អប្រសើរឡើង សម្រាប់បុគ្គលដែលជួបប្រទះអាការៈងាយឡើងស្នាមជាំ ឬហូរឈាមខុសធម្មតា។ នីតិវិធីនេះច្រើនតែធ្វើឡើងតាមរយៈសរសៃឈាមអំឡុងពេលសម្រាកក្នុងមន្ទីរពេទ្យ
- ការវះកាត់ និងនីតិវិធីផ្សេងៗ នីតិវិធីជាក់លាក់មួយចំនួនអាចជួយដល់ការព្យាបាលរួមមាន៖
- ការផ្លាស់ប្តូរប្លាស្មាឈាម (Plasma exchange)៖ នីតិវិធីនេះរួមបញ្ចូលទាំងការប្រើប្រាស់ម៉ាស៊ីនដើម្បីជម្រុញ និងលាងជម្រះយកផ្នែករាវនៃឈាម (ដែលហៅថា ប្លាស្មា) ចេញ រួចជំនួសមកវិញនូវប្លាស្មាថ្មីស្រស់ ឬប្លាស្មាកករបស់អ្នកបរិច្ចាគ ដើម្បីជួយសម្រួលដល់ចរន្តឈាមរត់នៃកោសិកាឈាម និងប្លាកែត
- ការលាងឈាម ៖ ទោះបីជាការលាងឈាមជារឿយៗធ្វើឡើងជាបណ្តោះអាសន្នក៏ដោយ ប៉ុន្តែបុគ្គលដែលមានការខូចខាតតម្រងនោមធ្ងន់ធ្ងរខ្លាំង អាចនឹងតម្រូវឱ្យមានការលាងតម្រងនោមអូសបន្លាយពេលយូរ។ ដំណើរការនេះដើរតួនាទីក្នុងការកម្ចាត់កាកសំណល់ និងជាតិទឹកដែលលើសចេញពីឈាម ដោយជាទូទៅត្រូវបានអនុវត្តរហូតទាល់តែតម្រងនោមអាចស្តារមុខងារធម្មតាឡើងវិញ
- ការប្តូរសរីរាង្គតម្រងនោម៖ វិធីសាស្ត្រនេះអាចជារឿងចាំបាច់បំផុត សម្រាប់បុគ្គលដែលទទួលរងការខូចខាតតម្រងនោមធ្ងន់ធ្ងរខ្លាំងកម្រិតចុងក្រោយ (ខូចតម្រងនោមអចិន្ត្រៃយ៍)
