ការឆ្លងមេរោគហ្ស៊ីអាឌៀ (ជំងឺហ្ស៊ីអាឌីអាស៊ីស)

ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ការឆ្លងមេរោគហ្ស៊ីអាឌៀ (Giardia infection) ឬហៅម្យ៉ាងទៀតថា ជំងឺហ្ស៊ីអាឌីអាស៊ីស (Giardiasis) គឺជាការឆ្លងមេរោគក្នុងពោះវៀនតាមរយៈទឹក ដែលបង្កឡើងដោយបរាសិតម្យ៉ាងឈ្មោះថា ហ្ស៊ីអាឌៀ (Giardia)។ នៅពេលដែលបុគ្គលម្នាក់ប្រឈមមុខនឹងបរាសិតនេះ វាអាចទៅរស់នៅក្នុងពោះវៀនរបស់ពួកគេ។ ការឆ្លងមេរោគនេះស្តែងឡើងតាមរយៈរោគសញ្ញាមួយចំនួនដូចជា ការរមួលក្នុងក្រពះ (ឈឺពោះចុកៗ) ហើមពោះ ចង្អោរ និងរាគទឹក។

បរាសិតដែលពាក់ព័ន្ធនឹងការឆ្លងមេរោគហ្ស៊ីអាឌៀនេះ មានការរីករាលដាលពាសពេញពិភពលោក ជាពិសេសសម្បូរនៅក្នុងតំបន់ដែលខ្វះខាតអនាម័យ និងខ្វះប្រភពទឹកស្អាត។ បរាសិតហ្ស៊ីអាឌៀ អាចឆ្លងតាមរយៈការប៉ះពាល់ជាមួយអ្នកផ្ទុកមេរោគ ក៏ដូចជាតាមរយៈផ្ទៃសម្ភារៈ ចំណីអាហារ និងទឹកដែលមានផ្ទុកមេរោគ។

ជំងឺហ្ស៊ីអាឌីអាស៊ីស អាចព្យាបាលបានដោយប្រើថ្នាំផ្សះ (ថ្នាំអង់ទីប៊ីយោទិច)។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ វិធានការការពារ រួមទាំងការទទួលបានទឹកស្អាត និងការរស់នៅមានអនាម័យត្រឹមត្រូវ គឺជារឿងសំខាន់បំផុតក្នុងការទប់ទល់នឹងការឆ្លងមេរោគនេះ។ ទោះបីជាការឆ្លងមេរោគហ្ស៊ីអាឌៀជាទូទៅអាចជាសះស្បើយក្នុងរង្វង់ពីរបីសប្តាហ៍ក៏ដោយ ក៏បុគ្គលមួយចំនួនអាចនឹងបន្តជួបប្រទះបញ្ហាពោះវៀនរ៉ាំរ៉ៃ បើទោះបីជាបរាសិតត្រូវបានកម្ចាត់អស់ពីក្នុងខ្លួនហើយក៏ដោយ។

រោគសញ្ញា

ជាទូទៅ ជំងឺហ្ស៊ីអាឌីអាស៊ីស ស្តែងចេញរោគសញ្ញាក្នុងរយៈពេលពី ១ ទៅ ៣ សប្តាហ៍បន្ទាប់ពីបានប៉ះពាល់មេរោគ ទោះបីជាមានករណីខ្លះមិនស្តែងរោគសញ្ញាក៏ដោយ។ បុគ្គលដែលមិនបង្ហាញសញ្ញា និងរោគសញ្ញា នៅតែជាអ្នកផ្ទុកបរាសិតនេះ និងអាចចម្លងវាទៅអ្នកដទៃបានតាមរយៈលាមករបស់ពួកគេ។

សញ្ញា និងរោគសញ្ញាអាចមានរយៈពេលពី ២ ទៅ ៦ សប្តាហ៍ ប៉ុន្តែចំពោះមនុស្សមួយចំនួន រោគសញ្ញាទាំងនោះអាចកើតឡើងវិញ ឬអូសបន្លាយពេលយូរជាងនេះ។

រោគសញ្ញានៃជំងឺហ្ស៊ីអាឌីអាស៊ីស រួមមាន៖

• រាគទឹក ឬរាគមានជាតិខ្លាញ់ (រាគសំបោរ)
• ហើមពោះ ឬណែនពោះ/មានខ្យល់ក្នុងពោះ
• រមួលក្រពះ (ចុកពោះ)
• អស់កម្លាំង ឬល្វើយខ្លាំងខុសធម្មតាអូសបន្លាយពេលយូរ
• ចង្អោរ ឬរកកល់ក្អួត
• ការខ្សោះជាតិទឹក ដែលអាចបណ្តាលឱ្យស្រកទម្ងន់

ប្រសិនបើសញ្ញា និងរោគសញ្ញាណាមួយនៅតែបន្តកើតមាន ឬគួរឱ្យព្រួយបារម្ភ សូមពិគ្រោះជាមួយគ្រូពេទ្យ ដើម្បីទទួលបានការធ្វើរោគវិនិច្ឆ័យ និងការព្យាបាលត្រឹមត្រូវ។ ការខ្សោះជាតិទឹកដែលបណ្តាលមកពីការរាគ គឺជាការគំរាមកំហែងដ៏ធ្ងន់ធ្ងរ ជាពិសេសចំពោះទារក និងស្ត្រីមានផ្ទៃពោះ។ ក្នុងករណីទារក ការថយចុះចំនួនដងនៃការនោម (ខោទឹកនោមមិនសូវសើម) អាចជាសញ្ញានៃការខ្សោះជាតិទឹក។

វាជារឿងសំខាន់ដែលបុគ្គលម្នាក់ៗត្រូវជម្រាបជូនគ្រូពេទ្យ ប្រសិនបើពួកគេស្ថិតក្នុងហានិភ័យនៃការឆ្លងមេរោគហ្ស៊ីអាឌៀ រួមមាន ការមានកូនតូចនៅក្នុងមណ្ឌលកុមារកំព្រា ឬកន្លែងមើលថែក្មេង ការធ្វើដំណើរទៅកាន់តំបន់ដែលមានការរីករាលដាលនៃមេរោគនេះនាពេលថ្មីៗ ឬការពិសារទឹកចេញពីបឹង ឬអូរធម្មជាតិ។

​​ មូលហេតុ

ងឺហ្ស៊ីអាឌីអាស៊ីស កើតឡើងដោយសារតែវត្តមានរបស់បរាសិតម្យ៉ាងឈ្មោះថា Giardia intestinalis ដែលអាចឆ្លងតាមរយៈចំណីអាហារ ឬទឹកដែលមានផ្ទុកមេរោគ។ ការឆ្លងមេរោគនេះរីករាលដាលតាមរយៈផ្ទៃសម្ភារៈនានាដែលប្រឡាក់ប្រឡូកជាមួយពងមេរោគហ្ស៊ីអាឌៀ (Giardia cysts) ដែលជាសំបកការពារដ៏ស្វិតស្វាញគ្របដណ្តប់លើតួបរាសិត។

ទោះបីជាបរាសិតទូទៅត្រូវពឹងផ្អែកលើរាងកាយម្ចាស់ផ្ទះ (មនុស្ស ឬសត្វ) ដើម្បីរស់រានមានជីវិតក៏ដោយ ប៉ុន្តែសំបកការពាររបស់មេរោគហ្ស៊ីអាឌៀ អនុញ្ញាតឱ្យវាអាចរស់នៅដោយឯករាជ្យបានយ៉ាងយូរនៅខាងក្រៅ។ បរាសិតនេះនឹងចេញមកក្រៅដើម្បីបង្កការខូចខាត នៅពេលដែលសំបកការពាររបស់វាត្រូវរលាយនៅក្នុងខ្លួនរបស់អ្នកផ្ទុក។

ជាញឹកញាប់ ជំងឺហ្ស៊ីអាឌីអាស៊ីស កើតឡើងដោយសារការលេបចូលនូវបរាសិតដែលមាននៅក្នុងទឹកមិនស្អាត ឬសូម្បីតែក្នុងបរិមាណដ៏តិចតួចនៃលាមកដែលមានមេរោគ។ វាអាចឆ្លងទៅអ្នកដទៃបានដោយសារអ្នកផ្ទុកជំងឺ ទោះបីជាពួកគេមិនបង្ហាញរោគសញ្ញាណាមួយក៏ដោយ។

• ការប៉ះពាល់ពីមនុស្សម្នាក់ទៅមនុស្សម្នាក់៖ មាតាបិតាដែលផ្លាស់ប្តូរខោទឹកនោមឱ្យកូន បុគ្គលិក និងកុមារនៅក្នុងមណ្ឌលថែទាំកុមារ គឺងាយរងគ្រោះខ្លាំងណាស់ក្នុងការឆ្លងមេរោគនេះ។ ដៃដែលប្រឡាក់ប្រឡូកជាមួយលាមក អាចឆ្លងមេរោគហ្ស៊ីអាឌៀបាន។ ការរួមភេទតាមទ្វារលាមក ក៏អាចចម្លងបរាសិតហ្ស៊ីអាឌៀនេះបានដែរ
• ការលេបទឹកដែលមានផ្ទុកមេរោគ៖ ការលេបចូលមេរោគក្នុងទឹកក្រោមដី និងទឹកលើដី អាចកើតឡើងដោយសារកត្តាផ្សេងៗ រួមទាំងការហូរហៀរពីការធ្វើកសិកម្ម ការបង្ហូរទឹកកខ្វក់ ឬវត្តមានលាមកសត្វ។ បរាសិតហ្ស៊ីអាឌៀ មានវត្តមាននៅក្នុងប្រភពទឹកផ្សេងៗទូទាំងពិភពលោក រួមមាន បឹង ស្រះ ទន្លេ អូរ ប្រភពទឹកសាធារណៈ អណ្តូង ស៊ីទែនទឹក អាងហែលទឹក សួនទឹក និងកន្លែងស្ប៉ា។ អាងហែលទឹក និងកន្លែងស្ប៉ា អាចនឹងត្រូវប្រឡាក់ប្រឡូកមេរោគដោយអចេតនាពីក្មេងៗដែលស្លៀកខោទឹកនោម ឬបុគ្គលដែលកំពុងមានអាការៈរាគរុស។ ការពិសារទឹកដែលមិនមានសុវត្ថិភាព ឬទឹកកខ្វក់ គឺជាវិធីចម្បងបំផុតក្នុងការឆ្លងមេរោគហ្ស៊ីអាឌៀ
• ការបរិភោគអាហារដែលមានផ្ទុកមេរោគ៖ អាហារគឺជាប្រភពនៃការឆ្លងមេរោគដែលមិនសូវកើតមានញឹកញាប់ដូចទឹកនោះទេ ដោយសារតែការចម្អិនឱ្យក្តៅអាចកម្ទេចមេរោគហ្ស៊ីអាឌៀបាន។ ការចម្លងបរាសិតហ្ស៊ីអាឌៀ តាមរយៈអាហារ អាចកើតឡើងដោយសារតែការប្រើប្រាស់ទឹកមិនស្អាតសម្រាប់ស្រោចស្រព ឬលាងបន្លែផ្លែឈើស្រស់ៗ ឬការលាងដៃមិនបានស្អាតល្អរបស់អ្នករៀបចំអាហារដែលមានផ្ទុកមេរោគហ្ស៊ីអាឌៀ

កត្តាហានិភ័យ

មនុស្សគ្រប់រូបសុទ្ធតែអាចឆ្លងបរាសិតហ្ស៊ីអាឌៀបាន។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ បុគ្គលមួយចំនួនមានហានិភ័យខ្ពស់ជាងក្នុងការឆ្លងមេរោគនេះ ដែលរួមមាន៖

• កុមារ៖ កុមារ ជាពិសេសក្មេងៗដែលស្លៀកខោទឹកនោម កំពុងហ្វឹកហាត់បត់ជើង ឬក្មេងៗដែលនៅក្នុងមណ្ឌលថែទាំកុមារ ងាយនឹងប៉ះពាល់ជាមួយលាមកខ្លាំងណាស់។ បុគ្គលដែលរស់នៅ ឬធ្វើការជិតស្និទ្ធជាមួយកុមារតូចៗ ក៏ប្រឈមមុខនឹងហានិភ័យខ្ពស់នៃការឆ្លងមេរោគហ្ស៊ីអាឌៀផងដែរ។ ជាទូទៅ បើប្រៀបធៀបទៅនឹងមនុស្សពេញវ័យ កុមារមានឱកាសឆ្លងមេរោគហ្ស៊ីអាឌៀខ្ពស់ជាងឆ្ងាយណាស់
• ការខ្វះខាតប្រភពទឹកស្អាត៖ តំបន់ដាច់ស្រយាល ឬតំបន់ព្រៃភ្នំ មានហានិភ័យនៃការឆ្លងមេរោគខ្ពស់បំផុត។ ការធ្វើដំណើរទៅកាន់តំបន់ដែលមានការរីករាលដាលនៃមេរោគហ្ស៊ីអាឌៀ ធ្វើឱ្យបុគ្គលម្នាក់ស្ថិតក្នុងគ្រោះថ្នាក់ ជាពិសេសប្រសិនបើពួកគេមិនប្រុងប្រយ័ត្នចំពោះអ្វីដែលពួកគេបរិភោគ និងពិសារ។ ការឆ្លងមេរោគហ្ស៊ីអាឌៀ មានលក្ខណៈទូទៅនៅក្នុងតំបន់ដែលមានប្រព័ន្ធអនាម័យខ្សោយ ឬទឹកមិនមានសុវត្ថិភាព
• ការរួមភេទតាមទ្វារលាមក៖ មនុស្សដែលមិនបានប្រើប្រាស់ឧបករណ៍ការពារ (ស្រោមអនាម័យ) អំឡុងពេលរួមភេទតាមទ្វារលាមក ឬតាមមាត់-ទ្វារលាមក គឺងាយរងគ្រោះខ្លាំងក្នុងការឆ្លងមេរោគហ្ស៊ីអាឌៀ និងជំងឺឆ្លងតាមការរួមភេទ (STDs) ផ្សេងៗទៀត