ជំងឺហ្វាយប្រូម៉ាយអាល់ជៀ

ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ជំងឺហ្វាយប្រូម៉ាយអាល់ជៀ (Fibromyalgia) គឺជាស្ថានភាពសុខភាពរ៉ាំរ៉ៃមួយ ដែលបង្កឱ្យមានការឈឺចាប់ និងការឈឺឈ្ងុក (ប៉ះទៅឈឺ) នៅទូទាំងរាងកាយ។ គេជឿថាស្ថានភាពជំងឺនេះបានបង្កើនកម្រិតនៃអារម្មណ៍ឈឺចាប់ តាមរយៈការជះឥទ្ធិពលទៅលើរបៀបដែលខួរក្បាល និងខួរឆ្អឹងខ្នងដំណើរការសញ្ញាឈឺចាប់។ រោគសញ្ញាអាចនឹងលេចឡើងបន្តិចម្តងៗតាមពេលវេលា ឬបន្ទាប់ពីមានព្រឹត្តិការណ៍ណាមួយដូចជា របួសរាងកាយ ការវះកាត់ ការឆ្លងមេរោគ ឬភាពតានតឹងផ្នែកផ្លូវចិត្តធ្ងន់ធ្ងរ (ស្រ្តេសខ្លាំង)។

ស្ត្រីមានឱកាសប្រឈមនឹងការកើតជំងឺនេះខ្ពស់ជាងបុរស។ បុគ្គលដែលមានស្ថានភាពជំងឺនេះ ក៏អាចជួបប្រទះនូវជំងឺឈឺក្បាលតានតឹង (Tension headaches) ជំងឺមិនប្រក្រតីនៃសន្លាក់ថ្គាម (Temporomandibular joint disorders) ជំងឺរលាកពោះវៀនរំញោច (Irritable bowel syndrome) ជំងឺថប់បារម្ភ (Anxiety) និងជំងឺបាក់ទឹកចិត្ត (Depression) ផងដែរ។

ទោះបីជាបច្ចុប្បន្នមិនទាន់មានវិធីព្យាបាលជំងឺហ្វាយប្រូម៉ាយអាល់ជៀឱ្យជាសះស្បើយដាច់ក៏ដោយ ប៉ុន្តែមានថ្នាំជាច្រើនប្រភេទដែលអាចជួយគ្រប់គ្រងរោគសញ្ញាបាន។ ការហាត់ប្រាណ ការធ្វើឱ្យអារម្មណ៍ធូរស្រាល និងបច្ចេកទេសកាត់បន្ថយភាពតានតឹង ក៏អាចមានប្រសិទ្ធភាពក្នុងការគ្រប់គ្រងស្ថានភាពជំងឺនេះផងដែរ។

រោគសញ្ញា

សញ្ញា និងរោគសញ្ញាចម្បងៗនៃជំងឺហ្វាយប្រូម៉ាយអាល់ជៀ រួមមាន៖

• ការឈឺចាប់រាលដាលពាសពេញរាងកាយ (Widespread pain)៖ ការឈឺចាប់ដែលទាក់ទងនឹងជំងឺហ្វាយប្រូម៉ាយអាល់ជៀ ជាធម្មតាត្រូវបានពិពណ៌នាថាជាការឈឺចុកចាប់តិចៗស្ពឹកៗ ប៉ុន្តែរ៉ាំរ៉ៃអូសបន្លាយ ដែលមានរយៈពេលយ៉ាងហោចណាស់បីខែ។ ដើម្បីចាត់ថ្នាក់ថាជាការឈឺចាប់រាលដាលពាសពេញ វាត្រូវតែជះឥទ្ធិពលដល់រាងកាយទាំងសងខាង (ឆ្វេងនិងស្តាំ) ព្រមទាំងកើតមានឡើងទាំងនៅផ្នែកខាងលើ និងខាងក្រោមចង្កេះ
• ការអស់កម្លាំង (Fatigue)៖ អ្នកមានជំងឺហ្វាយប្រូម៉ាយអាល់ជៀ ជារឿយៗតែងតែភ្ញាក់ពីគេងទាំងមានអារម្មណ៍អស់កម្លាំង ទោះបីជាពួកគេបានគេងក្នុងរយៈពេលយូរក៏ដោយ។ ការគេងច្រើនតែត្រូវបានរំខានដោយសារតែការឈឺចាប់ ហើយអ្នកជំងឺហ្វាយប្រូម៉ាយអាល់ជៀ ជាច្រើនក៏មានបញ្ហាមិនប្រក្រតីនៃការគេងផ្សេងទៀតផងដែរ ដូចជា រោគសញ្ញាជើងមិនសម្រាក (Restless legs syndrome) និងការឈប់ដកដង្ហើមពេលគេងលក់ (Sleep apnea)
• បញ្ហាពិបាកក្នុងការគិត និងការចងចាំ (Cognitive difficulties)៖ រោគសញ្ញាដែលគេហៅថា “ខួរក្បាលស្រវាំង/គិតមិនចេញ (Fibro fog)” ធ្វើឱ្យអ្នកជំងឺមានការពិបាកក្នុងការផ្ដោតអារម្មណ៍ យកចិត្តទុកដាក់ និងការដាក់ចិត្តលើការងារដែលប្រើប្រាស់ខួរក្បាល

ជាញឹកញាប់ជំងឺហ្វាយប្រូម៉ាយអាល់ជៀ តែងតែរស់នៅទន្ទឹមគ្នាជាមួយនឹងស្ថានភាពជំងឺបន្ថែមផ្សេងៗទៀត ដូចជា៖

• ជំងឺបាក់ទឹកចិត្ត ឬការថប់បារម្ភ
• ជំងឺឈឺក្បាលប្រកាំង និងប្រភេទជំងឺឈឺក្បាលផ្សេងទៀត
• រោគសញ្ញាឈឺប្លោកនោម ឬជំងឺរលាកប្លោកនោមរ៉ាំរ៉ៃ
• ជំងឺមិនប្រក្រតីនៃសន្លាក់ថ្គាម
• រោគសញ្ញារលាកពោះវៀនរំញោច (IBS)
• រោគសញ្ញាអស់កម្លាំងរ៉ាំរ៉ៃ
• រោគសញ្ញាចង្វាក់បេះដូងលោតញាប់ពេលផ្លាស់ប្តូរឥរិយាបថ

​​ មូលហេតុ

ជំងឺហ្វាយប្រូម៉ាយអាល់ជៀ គឺជាស្ថានភាពមួយដែលមនុស្សមានភាពប្រែប្រួលខ្លាំងទៅនឹងការឈឺចាប់ ដោយសារតែការប្រែប្រួលនៅក្នុងខួរក្បាល និងខួរឆ្អឹងខ្នង ដែលបណ្តាលមកពីការរំញោចសរសៃប្រសាទដដែលៗ។ ការប្រែប្រួលនេះត្រូវបានសម្គាល់ដោយការកើនឡើងនៃកម្រិតសារធាតុគីមីជាក់លាក់នៅក្នុងខួរក្បាលដែលបញ្ជូនសញ្ញាឈឺចាប់ និងការដែលរ៉េស៊ីទ័រទទួលសញ្ញាឈឺចាប់ ក្លាយទៅជាងាយរំញោចខ្លាំងពេក ហើយឆ្លើយតបខ្លាំងហួសហេតុទាំងទៅលើសញ្ញាដែលឈឺចាប់ និងសញ្ញាដែលមិនឈឺចាប់។ មូលហេតុពិតប្រាកដនៃជំងឺហ្វាយប្រូម៉ាយអាល់ជៀ មិនទាន់ត្រូវបានយល់ដឹងពេញលេញនៅឡើយទេ ប៉ុន្តែការផ្លាស់ប្តូរហ្សែន នៅក្នុងហ្សែនដែលទទួលខុសត្រូវលើការបង្កើតសារធាតុនាំសារសរសៃប្រសាទ (Neurotransmitters) ដែលបញ្ជូន និងទទួលសញ្ញាឈឺចាប់នៅក្នុងខួរក្បាល អាចនឹងដើរតួនាទីក្នុងរឿងនេះ។

ការប្រែប្រួលទាំងនេះ ប្រហែលជាបណ្តាលមកពីមូលហេតុផ្សេងៗគ្នារួមមាន៖

• តំណពូជ៖ ដោយសារតែជំងឺហ្វាយប្រូម៉ាយអាល់ជៀ ជារឿយៗកើតមានចំពោះសមាជិកនៅក្នុងគ្រួសារ ការប្រែប្រួលហ្សែនជាក់លាក់អាចនឹងបង្កើនហានិភ័យរបស់អ្នកក្នុងការកើតជំងឺនេះ
• ការឆ្លងមេរោគ៖ ជំងឺមួយចំនួនហាក់ដូចជាបង្ក ឬធ្វើឱ្យជំងឺហ្វាយប្រូម៉ាយអាល់ជៀ កាន់តែធ្ងន់ធ្ងរឡើង
• ព្រឹត្តិការណ៍ប៉ះទង្គិចរាងកាយ ឬផ្លូវចិត្ត៖ ហេតុការណ៍ប៉ះទង្គិចផ្លូវកាយ ដូចជាគ្រោះថ្នាក់ចរាចរណ៍ ជួនកាលអាចបណ្តាលឱ្យជំងឺហ្វាយប្រូម៉ាយអាល់ជៀ វិវត្តឡើង។ ជំងឺនេះក៏អាចត្រូវបានបង្កឡើងដោយសារតែភាពតានតឹងផ្នែកផ្លូវចិត្ត (ស្រ្តេស) រ៉ាំរ៉ៃផងដែរ

កត្តាហានិភ័យ

កត្តាហានិភ័យនៃជំងឺហ្វាយប្រូម៉ាយអាល់ជៀ រួមមាន៖

• ភេទ៖ ស្រ្តីត្រូវបានធ្វើរោគវិនិច្ឆ័យឃើញថាមានជំងឺហ្វាយប្រូម៉ាយអាល់ជៀ ញឹកញាប់ជាងបុរស
• ប្រវត្តិគ្រួសារ៖ ប្រសិនបើឪពុកម្តាយ ឬបងប្អូនរបស់អ្នកមានជំងឺហ្វាយប្រូម៉ាយអាល់ជៀ អ្នកអាចនឹងមានឱកាសខ្ពស់ក្នុងការកើតវាដោយខ្លួនឯង
• ជំងឺមិនប្រក្រតីផ្សេងទៀត៖ អ្នកអាចនឹងមានហានិភ័យខ្ពស់ក្នុងការវិវត្តទៅជាជំងឺហ្វាយប្រូម៉ាយអាល់ជៀ ប្រសិនបើអ្នកមានជំងឺ Lupus (ជំងឺប្រព័ន្ធស៊ាំប្រឆាំងខ្លួនឯង) ជំងឺរលាកសន្លាក់រ៉ាំរ៉ៃ (Rheumatoid arthritis) ឬជំងឺពុកឆ្អឹង(Osteoarthritis)