ឈាមកកចន្លោះលលាដ៍ក្បាល និងស្រោមខួរ

ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ឈាមកកចន្លោះលលាដ៍ក្បាល និងស្រោមខួរ (Epidural hematoma ឬ EDH) គឺជាស្ថានភាពវេជ្ជសាស្ត្រដែលកំណត់ដោយការកើនឡើងនៃឈាមនៅចន្លោះលលាដ៍ក្បាលដែលការពារខួរក្បាល និងស្រទាប់ខាងក្រៅបំផុតនៃខួរក្បាល ដែលហៅថា ស្រោមខួររឹង (dura mater)។ ស្រោមខួររឹងដើរតួជារបាំងការពារដ៏សំខាន់សម្រាប់ខួរក្បាល ប៉ុន្តែនៅពេលដែលមានការដាច់សរសៃឈាម (ជាធម្មតាគឺសរសៃឈាមអាកទែរ) វានាំឱ្យមានការលេចធ្លាយឈាមចូលទៅក្នុងចន្លោះនេះ បង្កើតបានជាដុំឈាមដែលសង្កត់ទៅលើខួរក្បាល។ ស្ថានភាពនេះច្រើនតែកើតឡើងដោយសារការរងរបួសក្បាល ហើយជួនកាលត្រូវបានចាត់ថ្នាក់ជាប្រភេទនៃរបួសខួរក្បាលដោយសារការប៉ះទង្គិច (TBI)។ វាត្រូវបានគេស្គាល់តាមឈ្មោះផ្សេងទៀតដូចជា extradural hematoma, epidural hemorrhage ឬ intracranial hematoma។

ជាទូទៅ រោគសញ្ញាបែបបុរាណដែលផ្សារភ្ជាប់នឹង EDH រួមមានការបាត់បង់ស្មារតីក្នុងរយៈពេលខ្លី បន្ទាប់មកមានរយៈពេលដឹងខ្លួនឡើងវិញ (alertness) ដែលអាចអូសបន្លាយជាច្រើនម៉ោង មុនពេលមុខងារខួរក្បាលចាប់ផ្តើមធ្លាក់ចុះ ដែលជួនកាលអាចបណ្តាលឱ្យអ្នកជំងឺធ្លាក់ក្នុងសភាពសន្លប់ (coma)។ EDH គឺជាគ្រោះថ្នាក់បន្ទាន់ផ្នែកវេជ្ជសាស្ត្រដែលទាមទារការយកចិត្តទុកដាក់ និងការព្យាបាលជាបន្ទាន់។

រោគសញ្ញា

EDH គឺជាការរងរបួសខួរក្បាលដែលមានការវិវត្តរោគសញ្ញាខុសប្លែកពីគេក្នុងករណីខ្លះ។ បន្ទាប់ពីការប៉ះទង្គិចក្បាល បុគ្គលដែលមាន EDH ជាធម្មតាឆ្លងកាត់ដំណាក់កាលដូចខាងក្រោម៖

• ការបាត់បង់ស្មារតីដំបូង៖ ភ្លាមៗបន្ទាប់ពីរបួសក្បាល មានការសន្លប់ក្នុងរយៈពេលខ្លី
• ដំណាក់កាលដឹងខ្លួន (Period of alertness)៖ បន្ទាប់មក អ្នកជំងឺហាក់ដូចជាដឹងខ្លួនធម្មតា ដែលអាចមានរយៈពេលជាច្រើនម៉ោងក្នុងករណីខ្លះ
• ការធ្លាក់ចុះដុនដាប៖ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ បន្ទាប់ពីដំណាក់កាលដឹងខ្លួននេះ អាចមានការធ្លាក់ចុះនៃស្មារតី និងមុខងារខួរក្បាល។ ការធ្លាក់ចុះនេះមិនមែនសុទ្ធតែនាំឱ្យសន្លប់ទាំងអស់នោះទេ ប៉ុន្តែវាអាចកើតឡើងក្នុងករណីខ្លះ

សញ្ញា និងរោគសញ្ញាបន្ថែមនៃ EDH អាចលេចឡើងពីប៉ុន្មាននាទីទៅប៉ុន្មានម៉ោងបន្ទាប់ពីរបួសក្បាល រួមមាន៖

• ឈឺក្បាលខ្លាំង
• ចង្អោរ និងក្អួត
• ប្រស្រីភ្នែកម្ខាងរីកធំ (anisocoria) បើធៀបនឹងភ្នែកម្ខាងទៀត
• វង្វេងវង្វាន់ និងបាត់បង់ទិសដៅ
• និយាយមិនច្បាស់ ឬនិយាយស្តាប់មិនបាន
• វិលមុខ
• ខ្សោយសាច់ដុំពាក់កណ្តាលខ្លួន (Hemiparesis) ដែលនាំឱ្យពិបាកក្នុងចលនា និងការសម្របសម្រួលសរីរាង្គ

ប្រសិនបើមិនបានព្យាបាល ហើយឈាមនៅតែបន្តហូរ វានាំឱ្យកើនឡើងសម្ពាធក្នុងលលាដ៍ក្បាល (intracranial pressure) ដែលធ្វើឱ្យរោគសញ្ញាកាន់តែធ្ងន់ធ្ងរ ដូចជាការប្រកាច់ ពិបាកដកដង្ហើម ខូចមុខងារយល់ដឹង សន្លប់ និងអាចឈានដល់ការបាត់បង់ជីវិត។

​​ មូលហេតុ

ជាធម្មតា EDH បណ្តាលមកពីការរងរបួសក្បាល ដោយក្នុងនោះមានការបាក់លលាដ៍ក្បាលកើតឡើងប្រហែល ៧៥% នៃករណីទាំងអស់។ ប្រភពចម្បងនៃការហូរឈាមក្នុងករណីភាគច្រើនគឺមកពីការដាច់សរសៃឈាម middle meningeal artery។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ ក្នុងករណីខ្លះ EDH ក៏អាចកើតឡើងដោយសារការហូរឈាមចេញពីសរសៃវ៉ែនផងដែរ។

ក្រៅពីមូលហេតុប៉ះទង្គិច EDH ក៏អាចកើតឡើងដោយសារកត្តាផ្សេងទៀតរួមមាន៖

• ការឆ្លងមេរោគ ឬបូស
• បញ្ហាកំណកឈាម (Coagulopathy) ដែលឈាមមិនកកបានត្រឹមត្រូវ
• ដុំសាច់ដែលបង្កឱ្យមានការហូរឈាម (Hemorrhagic tumors)
• ភាពមិនប្រក្រតីនៃសរសៃឈាម (Vascular malformations)

ចំពោះការកកឈាមក្នុងស្រោមខួរឆ្អឹងខ្នង (Spinal epidural hematomas) មូលហេតុចម្បងច្រើនតែជាការហូរឈាមដោយឯកឯងពីសរសៃវ៉ែន ដែលអាចបង្កឡើងដោយបញ្ហាកំណកឈាម ឬការប្រើប្រាស់ថ្នាំបញ្ចុះឈាម។ កត្តាផ្សេងទៀតរួមមាន៖

• ការបាក់ឆ្អឹងកងខ្នង
• នីតិវិធីវេជ្ជសាស្ត្រដូចជា ការបូមទឹកខួរឆ្អឹងខ្នង (lumbar punctures) ឬការចាក់ថ្នាំស្ពឹកតាមឆ្អឹងខ្នង (epidural anesthesia)
• ដុំសាច់ក្នុងឆ្អឹងខ្នង
• ការមានផ្ទៃពោះ

កត្តាហានិភ័យ

EDH អាចកើតឡើងលើបុគ្គលណាដែលរងរបួសក្បាល ប៉ុន្តែវាត្រូវបានគេសង្កេតឃើញញឹកញាប់លើមនុស្សវ័យក្មេង ជាពិសេសអ្នកដែលមានការបាក់លលាដ៍ក្បាល។ មូលហេតុទូទៅនៃរបួសក្បាលរួមមាន សកម្មភាពកីឡា (ជិះស្គី ជិះកង់) ក៏ដូចជាគ្រោះថ្នាក់ចរាចរណ៍រថយន្ត ឬម៉ូតូ។ EDH កើតមានលើបុរសច្រើនជាងស្ត្រីរហូតដល់ ៤ ដង ហើយវាមិនសូវជួបប្រទះទេចំពោះកុមារអាយុក្រោម ២ ឆ្នាំ និងមនុស្សពេញវ័យអាយុលើសពី ៦០ ឆ្នាំ។