ជំងឺរបួសសរសៃប្រសាទដោយសារទឹកនោមផ្អែម
ធ្វើការណាត់ជួប
និយាយជាមួយគ្រូពេទ្យទិដ្ឋភាពទូទៅ
ជំងឺរបួសសរសៃប្រសាទដោយសារទឹកនោមផ្អែម (Diabetic neuropathy) គឺជារបួសសរសៃប្រសាទដែលប៉ះពាល់ដល់អ្នកមានជំងឺទឹកនោមផ្អែម ដែលវាកើតឡើងប្រសិនបើអ្នកជំងឺមានកម្រិតជាតិស្ករក្នុងឈាមមិនបានគ្រប់គ្រងក្នុងរយៈពេលយូរ។ ជាលទ្ធផលនៃជាតិស្ករក្នុងឈាមខ្ពស់ សរសៃប្រសាទនៅជើង និងប្រអប់ជើងត្រូវបានខូចខាតញឹកញាប់បំផុត ប៉ុន្តែវាក៏អាចបង្ករបួសដល់សរសៃប្រសាទពេញរាងកាយផងដែរ។
រោគសញ្ញានៃជំងឺរបួសសរសៃប្រសាទដោយសារទឹកនោមផ្អែម រួមមាន ការមិនស្រួល ការស្ពឹក និងភាពខ្សោយនៅដៃ ប្រអប់ជើង និងជើង អាស្រ័យលើសរសៃប្រសាទណាដែលរងផលប៉ះពាល់។ បន្ថែមពីនេះ វាអាចបណ្តាលឱ្យមានបញ្ហាជាមួយបេះដូង សរសៃឈាម ប្រព័ន្ធរំលាយអាហារ និងផ្លូវទឹកនោម។ មនុស្សមួយចំនួនមានរោគសញ្ញាស្រាល ប៉ុន្តែសម្រាប់អ្នកខ្លះទៀត ជំងឺនេះអាចមានការឈឺចាប់ខ្លាំង និងធ្វើឱ្យបាត់បង់សមត្ថភាពការងារ។
ស្ទើរតែពាក់កណ្តាលនៃអ្នកមានជំងឺទឹកនោមផ្អែម អាចវិវត្តទៅជាជំងឺរបួសសរសៃប្រសាទ ប្រសិនបើមិនបានព្យាបាល។ តាមរយៈការគ្រប់គ្រងជាតិស្ករក្នុងឈាមឱ្យជាប់លាប់ និងរបៀបរស់នៅប្រកបដោយសុខភាពល្អ អ្នកជំងឺអាចចៀសវាង ឬកាត់បន្ថយការវិវត្តនៃជំងឺនេះបាន។
សរសៃប្រសាទជាច្រើនក្នុងរាងកាយអាចរងការខូចខាត ហើយប្រភេទនៃជំងឺរបួសសរសៃប្រសាទដោយសារទឹកនោមផ្អែមរួមមាន៖
- ជំងឺសរសៃប្រសាទគ្រឿងក្នុង (Peripheral neuropathy): កើតឡើងនៅពេលដែលសរសៃប្រសាទនៅឆ្ងាយពីខួរក្បាល និងខួរឆ្អឹងខ្នងរងរបួស ជាទូទៅប៉ះពាល់ដល់ជើង ប្រអប់ជើង ដៃ និងដើមដៃ
- ជំងឺសរសៃប្រសាទស្វ័យប្រវត្តិ (Autonomic neuropathy): គឺជាការខូចខាតដល់ប្រព័ន្ធសរសៃប្រសាទស្វ័យប្រវត្តិ ដែលគ្រប់គ្រងមុខងាររាងកាយមិនតាមបញ្ជា ដូចជាសម្ពាធឈាម ចង្វាក់បេះដូង ការបញ្ចេញញើស ភ្នែក ការរំលាយអាហារ និងសរីរាង្គភេទ
- ជំងឺសរសៃប្រសាទតែមួយ (Mononeuropathy): គឺជាការរបួសសរសៃប្រសាទដែលកើតឡើងលើសរសៃប្រសាទគ្រឿងក្នុងតែមួយ ដែលអាចរួមមានមុខ ដងខ្លួន ដៃ ឬជើង
- ជំងឺសរសៃប្រសាទក្បែរដងខ្លួន (Proximal neuropathy): ជាការខូចខាតសរសៃប្រសាទដែលជារឿយៗកើតឡើងនៅភ្លៅ ត្រគាក កំប៉េះគូទ ឬជើង
រោគសញ្ញា
រោគសញ្ញាអាចខុសគ្នាអាស្រ័យលើប្រភេទនៃជំងឺទឹកនោមផ្អែម និងសរសៃប្រសាទដែលរងផលប៉ះពាល់។ រោគសញ្ញាជាធម្មតាលេចឡើងតាមពេលវេលា ហើយប្រហែលជាមិនបង្ហាញសញ្ញាអ្វីឡើយ រហូតដល់វាខូចខាតខ្លាំង។
- ជំងឺសរសៃប្រសាទគ្រឿងក្នុង (Peripheral neuropathy) រោគសញ្ញា និងសញ្ញា ដែលអាចរួមមានដូចខាងក្រោម៖
- ការបាត់បង់ការដឹងចំពោះការផ្លាស់ប្តូរសីតុណ្ហភាព ឬការស្ពឹក
- អារម្មណ៍ដូចស្រមោចខាំ រមាស់ ឬក្រហាយ
- ឈឺចុកចាប់ខ្លាំង ឬរមួលក្រពើ
- ខ្សោយសាច់ដុំ
- ប្រតិកម្មខ្លាំងពេលប៉ះពាល់
- បញ្ហាជើង ដូចជាការខូចទ្រង់ទ្រាយឆ្អឹងនិងសន្លាក់ ការឆ្លងមេរោគ និងដំបៅ
- ជំងឺសរសៃប្រសាទស្វ័យប្រវត្តិ (Autonomic neuropathy) រោគសញ្ញា និងសញ្ញា ដែលអាចរួមមានដូចខាងក្រោម៖
- សម្ពាធឈាមធ្លាក់ចុះពេលក្រោកឈរ
- ក្រពះដំណើរការយឺត បណ្តាលឱ្យចង់ក្អួត ក្អួត ឆាប់ឆ្អែត និងបាត់បង់ចំណង់អាហារ
- រាគ ឬទល់លាមក
- ពិបាកលេបអាហារ
- បែកញើសខ្លាំងជ្រុល
- ទ្វារមាសស្ងួត ឬលិង្គមិនឡើងរឹង
- ជំងឺសរសៃប្រសាទតែមួយ (Mononeuropathy):
- ខ្វិនមួយចំហៀងមុខ
- មើលឃើញរូបភាពជាន់គ្នា
- ស្ពឹក ឬមានអារម្មណ៍ដូចស្រមោចខាំ រមាស់នៅដៃ ឬម្រាមដៃ
- ខ្សោយដៃ ដែលអាចបណ្តាលឱ្យរបូតរបស់របរពីដៃ
- ខ្សោយជើង ឬឈឺចាប់នៅផ្នែកខាងមុខនៃភ្លៅ
- ជំងឺសរសៃប្រសាទក្បែរដងខ្លួន (Proximal neuropathy):
- ឈឺចាប់ខ្លាំងនៅត្រគាក ភ្លៅ ឬកំប៉េះគូទ
- សាច់ដុំភ្លៅរួមតូច និងខ្សោយ
- ឈឺជញ្ជាំងទ្រូង ឬពោះ
- ពិបាកក្នុងការក្រោកឈរ
ស្វែងរកជំនួយពីគ្រូពេទ្យ ប្រសិនបើអ្នកមានសញ្ញាទាំងនេះ ជាពិសេសប្រសិនបើមានដំបៅនៅជើងដែលឆ្លងមេរោគ និងមិនជាសះស្បើយ។ អ្នកជំងឺទឹកនោមផ្អែមប្រភេទទី២ គួរតែពិនិត្យរកជំងឺសរសៃប្រសាទភ្លាមៗ ហើយប្រភេទទី១ គួរពិនិត្យយ៉ាងហោចណាស់ ៥ ឆ្នាំក្រោយរកឃើញជំងឺ។
មូលហេតុ
មូលហេតុពិតប្រាកដនៃគ្រប់ប្រភេទជំងឺរបួសសរសៃប្រសាទដោយសារទឹកនោមផ្អែមមិនទាន់ត្រូវបានដឹងច្បាស់នៅឡើយទេ។ ប៉ុន្តែ ជំងឺទឹកនោមផ្អែមដែលមិនបានគ្រប់គ្រង បណ្តាលឱ្យមានជាតិស្ករក្នុងឈាមខ្ពស់ដែលយូរៗទៅវាបំផ្លាញសរសៃប្រសាទ និងបំផ្លាញសរសៃឈាមតូចៗដែលនាំអុកស៊ីសែន និងសារធាតុចិញ្ចឹមទៅចិញ្ចឹមសរសៃប្រសាទ។
កត្តាហានិភ័យ
- ប្រវត្តិជំងឺ៖ មានជំងឺទឹកនោមផ្អែមយូរឆ្នាំ និងមិនបានគ្រប់គ្រងជាតិស្ករ
- កម្រិតជាតិស្ករមិនមានស្ថិរភាព៖ បង្កើនហានិភ័យនៃការខូចខាតសរសៃប្រសាទ
- សន្ទស្សន៍ម៉ាសរាងកាយ (BMI) ខ្ពស់៖ អ្នកដែលមាន BMI ចាប់ពី ២៥ ឡើងទៅ មានឱកាសខ្ពស់ក្នុងការរងរបួសសរសៃប្រសាទ
- ការជក់បារី៖ ធ្វើឱ្យសរសៃឈាមរួមតូច និងរឹង ដែលកាត់បន្ថយលំហូរឈាមទៅកាន់អវយវៈ ធ្វើឱ្យដំបៅពិបាកជាសះស្បើយ
- ជំងឺតម្រងនោម៖ ជាតិពុលក្នុងឈាមដែលបណ្តាលមកពីការខូចតម្រងនោម អាចធ្វើឱ្យខូចសរសៃប្រសាទបន្ថែមទៀត
ការធ្វើរោគវិនិច្ឆ័យ
គ្រូពេទ្យនឹងធ្វើការពិនិត្យរាងកាយ (ឧទាហរណ៍៖ ពិនិត្យកម្លាំងសាច់ដុំ កម្រិតប៉ះពាល់ លំញ័រ សីតុណ្ហភាព ការឈឺចាប់ និងការឆ្លុះបញ្ចាំងនៃសរសៃពួរ) វាយតម្លៃរោគសញ្ញាឱ្យបានហ្មត់ចត់ និងសិក្សាពីប្រវត្តិវេជ្ជសាស្ត្រ។
ក្រៅពីការពិនិត្យរាងកាយ គ្រូពេទ្យអាចនឹងធ្វើតេស្តបន្ថែមដូចខាងក្រោម៖
- ការធ្វើតេស្តចរន្តសរសៃប្រសាទ (Nerve conduction testing): វាយតម្លៃការឆ្លើយតបនៃសរសៃប្រសាទនៅដៃ និងជើងក្នុងការបញ្ជូនសញ្ញាអគ្គិសនី
- ការវាស់ចរន្តអគ្គិសនីសាច់ដុំ (Electromyography): ជារឿយៗធ្វើឡើងរួមគ្នាជាមួយការធ្វើតេស្តចរន្តសរសៃប្រសាទ ដើម្បីវាស់ស្ទង់ការបញ្ចេញចរន្តអគ្គិសនីនៅក្នុងសាច់ដុំ
- ការធ្វើតេស្តដោយប្រើសរសៃនីឡុង (Filament testing): ប្រើសរសៃនីឡុងទន់ៗប៉ះលើស្បែក ដើម្បីវាយតម្លៃភាពរំញោចនៃស្បែក
- ការធ្វើតេស្តវិញ្ញាណ (Sensory testing): ជាតេស្តដែលមិនមានការចាក់ទម្លុះ ដើម្បីវាយតម្លៃការឆ្លើយតបរបស់សរសៃប្រសាទទៅនឹងលំញ័រ និងការផ្លាស់ប្តូរសីតុណ្ហភាព
- ការធ្វើតេស្តប្រព័ន្ធស្វ័យប្រវត្តិ (Autonomic testing): តេស្តដែលប្រើដើម្បីវាយតម្លៃកម្រិតនៃការបញ្ចេញញើស និងការប្រែប្រួលនៃសម្ពាធឈាមនៅពេលអ្នកជំងឺប្តូរឥរិយាបថ
ការព្យាបាល
បច្ចុប្បន្នមិនទាន់មានវិធីព្យាបាលឱ្យជាដាច់នៃជំងឺរបួសសរសៃប្រសាទដោយសារទឹកនោមផ្អែមឡើយ ប៉ុន្តែគោលដៅនៃការព្យាបាលរួមមាន៖
- បង្ការការវិវត្តនៃជំងឺ៖ ដើម្បីបង្ការការខូចខាតសរសៃប្រសាទ កម្រិតជាតិស្ករក្នុងឈាមត្រូវតែរក្សាឱ្យមានស្ថិរភាព។ រោគសញ្ញាខ្លះអាចនឹងធូរស្រាលប្រសិនបើការគ្រប់គ្រងជាតិស្ករបានល្អ។ កម្រិតជាតិស្ករដែលស័ក្តិសមបំផុត គឺអាស្រ័យលើអាយុ រយៈពេលនៃជំងឺ និងសុខភាពទូទៅរបស់អ្នកជំងឺ
- កាត់បន្ថយការឈឺចាប់៖ មានថ្នាំជាច្រើនសម្រាប់កាត់បន្ថយការឈឺចាប់សរសៃប្រសាទ ប៉ុន្តែមិនមែនគ្រប់គ្នាសុទ្ធតែទទួលបានជោគជ័យជាមួយថ្នាំទាំងនោះឡើយ។ អ្នកគួរពិភាក្សាជាមួយគ្រូពេទ្យអំពីផលប្រយោជន៍ និងផលប៉ះពាល់នៃថ្នាំនីមួយៗ៖
- ថ្នាំប្រឆាំងការប្រកាច់៖ ថ្នាំមួយចំនួនដែលប្រើសម្រាប់ព្យាបាលជំងឺឆ្កួតជ្រូក ក៏អាចប្រើសម្រាប់បំបាត់ការឈឺចាប់សរសៃប្រសាទបានដែរ។ ផលប៉ះពាល់អាចមានដូចជា ងងុយគេង វិលមុខ និងហើមដៃជើង
- ថ្នាំប្រឆាំងការបាក់ទឹកចិត្ត៖ ថ្នាំប្រភេទ Tricyclic antidepressants អាចជួយសម្រាលការឈឺចាប់សរសៃប្រសាទកម្រិតស្រាលទៅខ្លាំង ប៉ុន្តែអាចបង្កឱ្យស្ងួតមាត់ ទល់លាមក និងងងុយគេង។ ថ្នាំប្រភេទ SNRIs ក៏អាចប្រើបានដែរ ដោយមានផលប៉ះពាល់តិចជាង
ថ្នាំប្រឆាំងជំងឺធ្លាក់ទឹកចិត្តមួយប្រភេទទៀតដែលអាចបំបាត់ការឈឺចាប់សរសៃប្រសាទ និងមានផលប៉ះពាល់តិចជាងគឺថ្នាំទប់ស្កាត់ការស្រូបយកសារធាតុ serotonin និង norepinephrine (SNRIs)។ ផលប៉ះពាល់ដែលអាចកើតមានរួមមាន ការទល់លាមក ការថយចុះចំណង់អាហារ ងងុយដេក និងចង្អោរ។
ការរួមបញ្ចូលគ្នារវាងថ្នាំប្រឆាំងនឹងជំងឺធ្លាក់ទឹកចិត្ត និងថ្នាំប្រឆាំងនឹងការប្រកាច់ត្រូវបានគេប្រើម្តងម្កាល។ ថ្នាំទាំងនេះក៏អាចលេបរួមគ្នាជាមួយនឹងថ្នាំបំបាត់ការឈឺចាប់ផងដែរ
- ការគ្រប់គ្រងផលវិបាក៖ អ្នកជំងឺអាចត្រូវការអ្នកជំនាញផ្សេងៗគ្នាដូចជា គ្រូពេទ្យបេះដូង ឬគ្រូពេទ្យតម្រងនោម និងផ្លូវទឹកនោម៖
- ប្រព័ន្ធរំលាយអាហារ៖ ការញ៉ាំអាហារតិចៗតែញឹកញាប់ អាចជួយសម្រាលរោគសញ្ញាក្រពះដំណើរការយឺត។ ការកែសម្រួលរបបអាហារ និងថ្នាំសង្កូវអាចជួយបញ្ហារាគ ឬទល់លាមក
- ផ្លូវទឹកនោម៖ ការកំណត់ពេលបត់ជើងតូចឱ្យបានទៀងទាត់អាចជួយបាន។ ក្នុងករណីខ្លះ អាចត្រូវការការប្រើបំពង់បូមទឹកនោមដោយខ្លួនឯង ប្រសិនបើសរសៃប្រសាទប្លោកនោមខូចខាតខ្លាំង
- សម្ពាធឈាមធ្លាក់ចុះពេលក្រោកឈរ៖ គួរទម្លាប់ងើបឈរយឺតៗពីឥរិយាបថអង្គុយ ឬគេង។ ការគេងដោយលើកក្បាលគ្រែឱ្យខ្ពស់ពី ៤ ទៅ ៦ អ៊ីញ អាចជួយបង្ការសម្ពាធឈាមឡើងខ្ពស់នៅពេលយប់
- បញ្ហាផ្លូវភេទ៖ ថ្នាំលេប ឬការប្រើប្រាស់ឧបករណ៍ជំនួយអាចជួយបង្កើនមុខងារផ្លូវភេទចំពោះបុរស ចំណែកស្ត្រីអាចប្រើប្រាស់សារធាតុរំអិលទ្វារមាសដើម្បីជួយសម្រួល
- ប្រព័ន្ធរំលាយអាហារ៖ ការញ៉ាំអាហារតិចៗតែញឹកញាប់ អាចជួយសម្រាលរោគសញ្ញាក្រពះដំណើរការយឺត។ ការកែសម្រួលរបបអាហារ និងថ្នាំសង្កូវអាចជួយបញ្ហារាគ ឬទល់លាមក
