រោគសញ្ញាលេចធ្លាយសរសៃឈាមតូចៗ
ធ្វើការណាត់ជួប
និយាយជាមួយគ្រូពេទ្យទិដ្ឋភាពទូទៅ
រោគសញ្ញាលេចធ្លាយសរសៃឈាមតូចៗ (Capillary leak syndrome) គឺជាស្ថានភាពវេជ្ជសាស្ត្រមួយដែលកំណត់ដោយការលេចធ្លាយប្លាស្មា (plasma) ដែលជាផ្នែករាវនៃឈាម ចេញពីសរសៃឈាមតូចៗ (capillaries) ទៅក្នុងសាច់ដុំ ជាលិកា សរីរាង្គ និងប្រហោងក្នុងរាងកាយដែលនៅជុំវិញនោះ។ ភាពញឹកញាប់នៃការកើតឡើងនៃរោគសញ្ញានេះអាចប្រែប្រួល ដោយអាចកើតឡើងច្រើនដងក្នុងមួយឆ្នាំ ឬអាចកើតឡើងតែម្តងគត់ក្នុងមួយជីវិត។ ប្រសិនបើមិនបានព្យាបាលទាន់ពេលវេលាទេ រោគសញ្ញានេះអាចបណ្តាលឱ្យចុះសម្ពាធឈាមយ៉ាងគំហុក បរាជ័យសរីរាង្គ និងអាចគ្រោះថ្នាក់ដល់ជីវិត។
រោគសញ្ញាលេចធ្លាយសរសៃឈាមតូចៗ ចែកចេញជាពីរប្រភេទសំខាន់ៗ៖
- រោគសញ្ញាលេចធ្លាយសរសៃឈាមតូចៗជាប្រព័ន្ធ៖ ឬហៅម្យ៉ាងទៀតថា រោគសញ្ញាលេចធ្លាយសរសៃឈាមតូចៗបឋម ឬជំងឺ Clarkson ដែលច្រើនតែបង្ហាញឡើងតាមរយៈការកើតឡើងដដែលៗចំពោះបុគ្គលដែលមានសុខភាពល្អធម្មតា។
- រោគសញ្ញាលេចធ្លាយសរសៃឈាមតូចៗបន្ទាប់បន្សំ៖ សំដៅលើការកើតឡើងតែម្តងគត់ ដែលបង្កឡើងដោយជំងឺផ្សេង ស្ថានភាពសុខភាពណាមួយ ឬការប្រើប្រាស់ឱសថ។
ទោះបីជាមិនទាន់មានវិធីព្យាបាលឱ្យជាដាច់ក៏ដោយ ប៉ុន្តែការសង្គ្រោះបន្ទាន់គឺចាំបាច់បំផុតដើម្បីគ្រប់គ្រងរោគសញ្ញា។ ការប្រើប្រាស់ថ្នាំបន្តបន្ទាប់ ឬការ
ព្យាបាលតាមរយៈការបញ្ចូលសេរ៉ូម អាចជួយបង្ការការកើតឡើងវិញនៃប្រភេទ “លេចធ្លាយសរសៃឈាមជាប្រព័ន្ធ” នាពេលអនាគត។
ដំណើរវិវត្តនៃរោគសញ្ញាលេចធ្លាយសរសៃឈាមតូចៗ អាចបែងចែកជា ៣ ដំណាក់កាលច្បាស់លាស់៖
- ដំណាក់កាលដំបូង៖ ដំណាក់កាលត្រៀមនេះច្រើនតែកើតឡើង ១ ទៅ ២ ថ្ងៃមុនពេលជំងឺចាប់ផ្តើមខ្លាំង។ ក្នុងអំឡុងពេលនេះ បុគ្គលម្នាក់ៗអាចចាប់ផ្តើមកត់សម្គាល់រោគសញ្ញាដំបូងៗ ដូចជា អស់កម្លាំងខ្លាំង ស្រេកទឹកខុសធម្មតា និងការកើនឡើងទម្ងន់យ៉ាងរហ័ស។
- ដំណាក់កាលលេចធ្លាយ៖ នេះគឺជាដំណាក់កាលដែលជំងឺកំពុងវាយលុក។ វាត្រូវបានកំណត់ដោយការហូរចេញនៃវត្ថុរាវ និងអាល់ប៊ុយមីន (albumin – ប្រូតេអ៊ីនម្យ៉ាងក្នុងប្លាស្មាឈាម) ចេញពីសរសៃឈាមតូចៗទៅក្នុងជាលិកាជុំវិញ។ ការលេចធ្លាយនេះរារាំងលំហូរឈាមដែលមានផ្ទុកអុកស៊ីហ្សែនទៅកាន់ជាលិកា បណ្តាលឱ្យចុះសម្ពាធឈាម និងធ្វើឱ្យឈាមឡើងខាប់ (ការកើនឡើងកំហាប់គ្រាប់ឈាមក្រហម)។ លទ្ធផលគឺស្ថានភាព Hypovolemia ដែលជាការថយចុះបរិមាណឈាមរត់ក្នុងរាងកាយ។
- ដំណាក់កាលសះស្បើយ៖ បន្ទាប់ពីការវាយលុកបានបញ្ឈប់ នេះគឺជាដំណាក់កាលនៃការស្តារឡើងវិញ។ ក្នុងអំឡុងពេលនេះ សរសៃឈាមតូចៗចាប់ផ្តើមស្រូបយកមកវិញនូវវត្ថុរាវ និងអាល់ប៊ុយមីនដែលបានលេចធ្លាយចេញពីមុន ដែលអាចនាំឱ្យមានវត្ថុរាវលើសលប់នៅក្នុងរាងកាយ។ វាអាចស្តែងចេញតាមរយៈការបត់ជើងតូចច្រើនខុសធម្មតា (polyuria) និងការដក់ទឹកក្នុងសួត។
រោគសញ្ញា
សញ្ញា និងរោគសញ្ញានៃ ដំណាក់កាលដំបូង រួមមាន៖
- ឈឺពោះ
- អស់កម្លាំង ឬល្ហិតល្ហៃ
- ឈឺក្បាល
- ឆាប់ខឹង ឬមួរម៉ៅ
- ឈឺសាច់ដុំ
- ចង្អោរ
- ឡើងទម្ងន់ខុសធម្មតាភ្លាមៗ
- ស្រេកទឹក
- ការឆ្លងមេរោគវីរុស ឬការឆ្លងមេរោគផ្លូវដង្ហើមផ្នែកខាងលើ
សញ្ញា និងរោគសញ្ញានៃ ដំណាក់កាលលេចធ្លាយ អាចខុសគ្នាពីមនុស្សម្នាក់ទៅម្នាក់ទៀត ប៉ុន្តែសញ្ញាទូទៅរួមមាន៖
- រាគរូស
- ឈាមឡើងខាប់ បណ្តាលមកពីការកើនឡើងនៃចំនួនគ្រាប់ឈាមក្រហម ឬគ្រាប់ឈាមស
- សម្ពាធឈាមទាប
- ហើមខ្លួន ហើមដៃ និងហើមជើង
មូលហេតុ
កត្តាខាងក្រោមនេះអាចបណ្តាលឱ្យមានរោគសញ្ញាលេចធ្លាយសរសៃឈាមតូចៗ៖
- រោគសញ្ញាលេចធ្លាយសរសៃឈាមតូចៗជាប្រព័ន្ធ៖ គេនៅមិនទាន់ដឹងច្បាស់ពីមូលហេតុពិតប្រាកដនៅឡើយទេ។ អ្នកស្រាវជ្រាវជឿថា វាអាចបណ្តាលមកពីប្រតិកម្មនៃប្រព័ន្ធភាពស៊ាំទៅនឹងការឆ្លងមេរោគ ឬជំងឺណាមួយ។
- រោគសញ្ញាលេចធ្លាយសរសៃឈាមតូចៗបន្ទាប់បន្សំ៖ មូលហេតុដែលជួបប្រទះញឹកញាប់បំផុតគឺ ជំងឺស៊ីបស៊ីស (Sepsis) ដែលជាផលវិបាកធ្ងន់ធ្ងរពីការឆ្លងមេរោគដែលអាចប៉ះពាល់ដល់ជីវិត។ ក្រៅពីនេះ ជំងឺផ្សេងៗទៀតក៏អាចនាំឱ្យកើតរោគសញ្ញានេះដែរ រួមមាន៖
- ជំងឺស៊ាំនឹងខ្លួនឯង៖ នៅពេលដែលប្រព័ន្ធភាពស៊ាំវាយប្រហារកោសិកាដែលមានសុខភាពល្អក្នុងរាងកាយ
- រោគសញ្ញា Differentiation ផលប៉ះពាល់ពីថ្នាំព្យាបាលជំងឺមហារីកឈាមប្រភេទ AML ឬ APL
- រោគសញ្ញា Engraftment ផលប៉ះពាល់ដែលអាចកើតមានបន្ទាប់ពីការប្តូរខួរឆ្អឹង
- ជំងឺ Hemophagocytic lymphohistiocytosis ស្ថានភាពធ្ងន់ធ្ងរបណ្តាលមកពីប្រតិកម្មភាពស៊ាំខ្លាំងជ្រុល
- រោគសញ្ញា Ovarian hyperstimulation ផលប៉ះពាល់ពីថ្នាំជំនួយការបង្កកំណើត
- ការរងជាតិពុលរីស៊ីន (Ricin poisoning) ឬពស់ចឹក
- ជំងឺគ្រុនឈាមបង្កដោយវីរុស (Viral hemorrhagic fevers)
រោគសញ្ញាលេចធ្លាយសរសៃឈាមតូចៗប្រភេទបន្ទាប់បន្សំក៏អាចបណ្តាលមកពីឱសថមួយចំនួនផងដែរ ដូចជាថ្នាំគីមីប្រភេទ tagraxofusp (Elzonris) និង gemcitabine (Gemzar)។
កត្តាហានិភ័យ
ខាងក្រោមនេះអាចបង្កើនហានិភ័យនៃរោគសញ្ញាលេចធ្លាយសរសៃឈាមតូចៗ៖
- សម្រាប់ប្រភេទជាប្រព័ន្ធ៖ ជំងឺនេះកម្រណាស់ ដោយមានករណីតិចជាង ៥០០ នាក់ប៉ុណ្ណោះនៅទូទាំងពិភពលោក។ វាកម្រកើតលើកុមារណាស់ ហើយភាគច្រើនកើតលើមនុស្សវ័យកណ្តាល។ ចំនួនអ្នកកើតពិតប្រាកដអាចនឹងច្រើនជាងនេះ ដោយសារអ្នកជំងឺជាច្រើនជារឿយៗត្រូវបានធ្វើរោគវិនិច្ឆ័យខុស។
- សម្រាប់ប្រភេទបន្ទាប់បន្សំ៖ មនុស្សគ្រប់វ័យអាចកើតមានប្រភេទនេះបាន។ វាអាចជាលទ្ធផលនៃជំងឺជាក់លាក់ ការឆ្លងមេរោគ ឬការប្រើប្រាស់ថ្នាំណាមួយ។
ការធ្វើរោគវិនិច្ឆ័យ
គ្រូពេទ្យប្រើប្រាស់ប្រវត្តិវេជ្ជសាស្ត្ររបស់អ្នក និងធ្វើការពិនិត្យរាងកាយ ដើម្បីធ្វើរោគវិនិច្ឆ័យរោគសញ្ញាលេចធ្លាយសរសៃឈាមតូចៗ។ ពួកគេនឹងវាស់សម្ពាធឈាមរបស់អ្នក ដើម្បីបញ្ជាក់ថាតើវាទាបឬយ៉ាងណា ដែលនេះគឺជាផ្នែកមួយនៃដំណើរការរោគវិនិច្ឆ័យ។
ការធ្វើរោគវិនិច្ឆ័យក៏អាចតម្រូវឱ្យគ្រូពេទ្យធ្វើការពិនិត្យដកចេញនូវបញ្ហាសុខភាពផ្សេងៗទៀតដែលមានសញ្ញាប្រហាក់ប្រហែលគ្នា។ ការពិនិត្យឈាមអាចត្រូវបានណែនាំដើម្បីពិនិត្យរកមើល៖
- ការកើនឡើងកម្រិត Hematocrit: (ចំនួនគ្រាប់ឈាមក្រហមនៅក្នុងឈាម)។
- ការកើនឡើងកម្រិត Hemoglobin: (ប្រូតេអ៊ីនដែលមាននៅក្នុងគ្រាប់ឈាមក្រហម)។
- ស្ថានភាព Hypoalbuminemia: ឬកម្រិតប្រូតេអ៊ីនក្នុងឈាមទាប។
លើសពីនេះ ការពិនិត្យឈាមរកប្រូតេអ៊ីនអង្គបដិបក្ខមិនប្រក្រតី (ត្រូវបានគេស្គាល់ថា Monoclonal gammopathy ឬ M protein) ក៏អាចត្រូវបានធ្វើឡើងផងដែរ។ កម្រិត M protein ក្នុងឈាមអាចមានសភាពមិនប្រក្រតីចំពោះអ្នកដែលមានរោគសញ្ញាលេចធ្លាយសរសៃឈាមតូចៗ។
ការព្យាបាល
នាពេលបច្ចុប្បន្ននេះ មិនទាន់មានវិធីព្យាបាលឱ្យជាដាច់សម្រាប់រោគសញ្ញាលេចធ្លាយសរសៃឈាមតូចៗនៅឡើយទេ។ គ្រូពេទ្យនឹងផ្តោតលើការការពារផលវិបាក និងការគ្រប់គ្រងរោគសញ្ញា។ ក្នុងអំឡុងពេលដែលមានការលេចធ្លាយ គោលដៅចម្បងគឺការគ្រប់គ្រងសម្ពាធឈាម ដើម្បីធានាថាមានលំហូរឈាមគ្រប់គ្រាន់ទៅកាន់សរីរាង្គផ្សេងៗ។
ពួកគេក៏ព្យាយាមបញ្ឈប់ការហើមខ្លាំង និងការដក់ទឹកក្នុងរាងកាយផងដែរ ដោយប្រើប្រាស់៖
- Glucocorticoids: ជាប្រភេទស្តេរ៉ូអ៊ីតដើម្បីកាត់បន្ថយការលេចធ្លាយក្នុងសរសៃឈាមតូចៗ។
- ការបញ្ចូលសេរ៉ូមតាមសរសៃឈាម៖ ដើម្បីជួយឱ្យលំហូរឈាមទៅកាន់សរីរាង្គសំខាន់ៗ ដូចជាតម្រងនោម មានភាពប្រសើរឡើង។
ការសម្រាកព្យាបាលនៅមន្ទីរពេទ្យគឺជារឿងចាំបាច់ក្នុងអំឡុងពេលជំងឺវាយលុក។ គ្រូពេទ្យនឹងតាមដានសម្ពាធឈាមក្នុងសរសៃវ៉ែន និងសរសៃអាក់ទែរជាប្រចាំ ដើម្បីបង្ការការលើសជាតិទឹកខ្លាំងពេក។ ការបញ្ចូលជាតិទឹកច្រើនហួសប្រមាណ អាចបណ្តាលឱ្យមានផលវិបាកដូចជា ការដក់ទឹកក្នុងសួត ឬការគាំងបេះដូងភ្លាមៗ។
បន្ទាប់ពីដំណាក់កាលលេចធ្លាយបានកន្លងផុតទៅ (ដំណាក់កាលស្តារឡើងវិញ) គ្រូពេទ្យអាចនឹងផ្តល់ថ្នាំបញ្ចុះទឹកនោម ដើម្បីកាត់បន្ថយកម្រិតជាតិទឹក។ ថ្នាំបញ្ចុះទឹកនោមគឺជាឱសថដែលជួយជំរុញការផលិតទឹកនោម ដែលជួយឱ្យរាងកាយបញ្ចេញជាតិអំបិល និងទឹកដែលលើសមកក្រៅ។
