ចៃខ្លួន

ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ចៃខ្លួន (Body lice) គឺជាសត្វល្អិតតូចៗដែលមានរាងទ្រវែង ដែលរស់នៅតាមសម្លៀកបំពាក់ និងកម្រាលពូក ហើយពួកវាតែងតែមកតោងលើស្បែកមនុស្សដើម្បីបឺតឈាមធ្វើជាអាហារ។ ជាទូទៅ គេច្រើនរកឃើញពួកវានៅតាមកន្លែងដែលថ្នេរខោអាវប៉ះនឹងស្បែក ដូចជា ក ស្មា ក្លៀក ចង្កេះ និងក្រលៀន។ បរាសិតទាំងនេះរីករាលដាលខ្លាំងនៅក្នុងមជ្ឈដ្ឋានដែលមានមនុស្សរស់នៅកកកុញ និងខ្វះអនាម័យ ដូចជាជម្រកជនអនាថា និងជំរំជនភៀសខ្លួនជាដើម។ ចៃខ្លួនអាចឆ្លងយ៉ាងងាយស្រួលតាមរយៈការប៉ះពាល់សម្លៀកបំពាក់ ដែលអាចនាំឱ្យមានការផ្ទុះឡើងនូវការឆ្លង និងការចម្លងជំងឺផ្សេងៗ។

មនុស្សយើងអាចរងគ្រោះដោយសារចៃបីប្រភេទខុសៗគ្នាគឺ៖ ចៃក្បាល (Head lice), ចៃខ្លួន (Body lice), និង ចៃប្រដាប់បន្តពូជ (Pubic lice)។ ក្នុងនាមជាបរាសិតបឺតឈាម ពួកវាចាត់ទុករាងកាយមនុស្សជាផ្ទះរបស់ពួកវា ដោយមានជើងប្រាំមួយ ពោះធំ ក្រញ៉ាំជើងដ៏រឹងមាំសម្រាប់តោងម្ចាស់ផ្ទះ និងធ្មេញស្រួចសម្រាប់ចាក់ទម្លុះស្បែកនៅពេលបឺតឈាម។ សត្វល្អិតទាំងនេះមិនអាចហោះ ឬលោតបានឡើយ ពួកវាធ្វើចលនាដោយការវារ ហើយវត្តមានរបស់ពួកវាបង្កហានិភ័យដល់សុខភាព ជាពិសេសក្នុងលក្ខខណ្ឌដែលជំរុញឱ្យមានការប៉ះពាល់ជិតស្និទ្ធរវាងមនុស្ស និងមជ្ឈដ្ឋានរស់នៅដែលខ្វះអនាម័យ។

ចៃខ្លួនមានដំណាក់កាលលូតលាស់ចំនួនបី៖

• ស៊ុតចៃ ឬពងចៃ (Nit): មានរាងពងក្រពើ និងមានពណ៌សលឿង។ ពងចៃគឺជាស៊ុតរបស់ចៃ ដែលជារឿយៗគេរកឃើញនៅតាមថ្នេរសម្លៀកបំពាក់។ ទោះបីជាវាពិបាកក្នុងការមើលឃើញនៅលើស្បែកក៏ដោយ ប៉ុន្តែវានឹងញាស់ក្នុងរយៈពេលពី ១ ទៅ ២ សប្តាហ៍។
• កូនចៃ (Nymph): បន្ទាប់ពីញាស់ចេញពីស៊ុត កូនចៃគឺជាចៃវ័យក្មេងដែលមានទំហំតូចជាងចៃពេញវ័យ។ វានឹងលូតលាស់ពេញរូបរាង បន្ទាប់ពីបឺតឈាមជាអាហារក្នុងរយៈពេលពី ៩ ទៅ ១២ ថ្ងៃ។
• ចៃពេញវ័យ (Adult): មានពណ៌ប្រផេះលឿង ឬត្នោតក្រហម ហើយមានទំហំប៉ុនគ្រាប់ល្ង (ប្រហែល ៣ មីលីម៉ែត្រ)។ ចៃញីមានទំហំធំជាងចៃឈ្មោល ហើយវាអាចពងបានច្រើនជាង ៣០០ គ្រាប់ ក្នុងអំឡុងពេលជីវិត ២០ ថ្ងៃរបស់វា។ ប្រសិនបើចៃពេញវ័យមិនបានបឺតឈាមទេ វានឹងងាប់ក្នុងរយៈពេល ១ ទៅ ២ ថ្ងៃ។

ដើម្បីដោះស្រាយបញ្ហានៃការឆ្លងរាលដាលនៃចៃខ្លួន សម្លៀកបំពាក់ និងកម្រាលពូកដែលប្រឡាក់ ឬមានជាប់ចៃ គួរតែត្រូវបានបោកគក់ក្នុង ទឹកក្តៅ ជាមួយសាប៊ូ្ និងសម្ងួតដោយប្រើ ម៉ាស៊ីនសម្ងួតក្នុងកម្រិតកម្តៅខ្លាំង។

រោគសញ្ញា

ស្នាមខាំរបស់ចៃខ្លួនអាចបង្ហាញឡើងតាមរូបភាពផ្សេងៗគ្នា ហើយកម្រិតនៃរោគសញ្ញាក៏ខុសគ្នាទៅតាមបុគ្គលម្នាក់ៗដែរ។ នៅពេលដែលចៃខ្លួនដើរតួជាភ្នាក់ងារចម្លងជំងឺ ឬបង្កឱ្យមានប្រតិកម្មអាឡែស៊ី រោគសញ្ញានឹងកាន់តែស្តែងចេញឱ្យឃើញច្បាស់។

សញ្ញាជាទូទៅនៃស្នាមខាំរបស់ចៃខ្លួនរួមមាន៖

• មានអារម្មណ៍ដូចជាមានអ្វីវាររមាស់ៗនៅលើស្បែក
• ស្បែកឡើងរមាស់ និងរលាក
• មានស្នាមអុជតូចៗជាក្រុម ឬស្នាមខាំដែលមានពណ៌ក្រហម ស្វាយ ឬត្នោត ហើយជួនកាលមានរង្វង់ពណ៌ស្រាលព័ទ្ធជុំវិញស្នាមនោះ

ក្នុងករណីធ្ងន់ធ្ងរ រោគសញ្ញាអាចរួមមាន៖

• ការកើតមានដំបៅ
• បង្កើនហានិភ័យនៃការឆ្លងមេរោគផ្សេងៗ
• ការខាំជាប់រហូត ឬការឆ្លងរាលដាលយូរអង្វែងលើតំបន់ជាក់លាក់ណាមួយ អាចបណ្តាលឱ្យស្បែកឡើងក្រាស់ និងមានពណ៌ក្រមៅ។ វាជារឿងសំខាន់ណាស់ក្នុងការតាមដាន និងដោះស្រាយរោគសញ្ញាទាំងនេះឱ្យបានទាន់ពេលវេលា ដើម្បីការព្យាបាលប្រកបដោយប្រសិទ្ធភាព។

មូលហេតុ

ចៃខ្លួន មានទម្លាប់រស់នៅខុសពីចៃក្បាល ដោយពួកវាតែងតែរស់នៅតាមសម្លៀកបំពាក់ និងកម្រាលពូក ជាជាងការរស់នៅលើសក់។ ខុសពីចៃក្បាលដែលស៊ីឈាមនៅលើស្បែកក្បាល ចៃខ្លួនធ្វើដំណើរមកកាន់ស្បែករបស់មនុស្សច្រើនដងក្នុងមួយថ្ងៃដើម្បីបឺតឈាម។ ថ្នេរនៃសម្លៀកបំពាក់គឺជាកន្លែងចម្បងដែលចៃខ្លួនពង (ស៊ុតចៃ)។ ការឆ្លងអាចកើតឡើងតាមរយៈការប៉ះពាល់ជិតស្និទ្ធជាមួយបុគ្គលដែលមានចៃខ្លួន ឬតាមរយៈការប៉ះពាល់សម្លៀកបំពាក់ ឬកម្រាលពូកដែលមានជាប់បរាសិតទាំងនេះ។

កត្តាហានិភ័យ

បុគ្គលដែលមានឱកាសខ្ពស់ក្នុងការឆ្លងចៃខ្លួន ច្រើនតែជាអ្នកដែលរស់នៅក្នុងតំបន់ដែលមានមនុស្សកកកុញ និងខ្វះអនាម័យ។ ក្នុងនោះរួមមាន៖

• ជនភៀសខ្លួន (ដោយសារសង្គ្រាម ឬអ្នករស់នៅក្នុងជំរំ)
• ជនអនាថា (អ្នកគ្មានទីជម្រក)
• បុគ្គលដែលបាត់បង់ទីលំនៅដោយសារគ្រោះមហន្តរាយធម្មជាតិ

ចៃខ្លួនមិនអាចឆ្លងតាមរយៈសត្វចិញ្ចឹម ដូចជា ឆ្កែ ឆ្មា ឬសត្វដទៃទៀតនោះទេ។