ធ្វើការណាត់ជួប
និយាយជាមួយគ្រូពេទ្យទិដ្ឋភាពទូទៅ
ជំងឺអាស្ពឺជីឡូស៊ីស (Aspergillosis) គឺជាការឆ្លងមេរោគដែលបង្កឡើងដោយប្រភេទផ្សិតម្យ៉ាងហៅថា Aspergillus ដែលមានវត្តមានទាំងនៅក្នុងផ្ទះ និងនៅខាងក្រៅ។ ទោះបីជាផ្សិតប្រភេទនេះភាគច្រើនមិនបង្កគ្រោះថ្នាក់ក៏ដោយ ប៉ុន្តែប្រភេទខ្លះអាចនាំឱ្យមានបញ្ហាសុខភាពធ្ងន់ធ្ងរ ជាពិសេសប៉ះពាល់ដល់ប្រព័ន្ធដង្ហើម។ ភាពធ្ងន់ធ្ងរ និងរោគសញ្ញានៃជំងឺនេះមានការប្រែប្រួលខុសៗគ្នា។
ផ្សិត Aspergillus អាចរកឃើញនៅជុំវិញខ្លួនយើង។ ចំពោះមនុស្សដែលមានប្រព័ន្ធការពាររាងកាយខ្សោយ មានបញ្ហាសួតស្រាប់ ឬមានជំងឺហឺត ការដកដង្ហើមចូលនូវពូជផ្សិតតូចៗទាំងនេះអាចបណ្តាលឱ្យមានជំងឺធ្ងន់ធ្ងរ។
ជំងឺអាស្ពឺជីឡូស៊ីស មានប្រភេទផ្សេងៗគ្នាដូចជា៖
- ប្រតិកម្មអាឡែហ្ស៊ី: កើតឡើងចំពោះអ្នកមានជំងឺហឺត ឬជំងឺ Cystic fibrosis ដែលមានប្រតិកម្មជាមួយនឹងផ្សិតនេះ
- ដុំផ្សិតក្នុងសួត: ចំពោះអ្នកដែលមានជំងឺសួតរ៉ាំរ៉ៃ (ដូចជា របេង ឬក្រិនសួត) សួតអាចនឹងមានប្រហោង។ មេរោគផ្សិតនឹងចូលទៅក្នុងប្រហោងទាំងនោះ ហើយវិវត្តទៅជាដុំផ្សិត
- ជំងឺអាស្ពឺជីឡូស៊ីសប្រភេទរាតត្បាត: ជាប្រភេទធ្ងន់ធ្ងរបំផុត ដែលមេរោគរាលដាលយ៉ាងលឿនពីសួតទៅកាន់សរីរាង្គផ្សេងៗដូចជា ខួរក្បាល បេះដូង តម្រងនោម ឬស្បែក។ វាច្រើនតែកើតលើអ្នកដែលមានប្រព័ន្ធការពាររាងកាយខ្សោយខ្លាំង (អ្នកជំងឺមហារីក ឬអ្នកប្តូរសារធាតុក្នុងឆ្អឹង)
- ប្រភេទផ្សេងៗទៀត: ផ្សិតនេះក៏អាចរាតត្បាតដល់តំបន់ផ្សេងក្រៅពីសួត ដូចជាប្រហោងឆ្អឹង Sinuses ដែលបង្កឱ្យតឹងច្រមុះ ហៀរសំបោរ និងឈឺចាប់លើផ្ទៃមុខ
ការព្យាបាលអាចរួមមាន ការតាមដានសុខភាព ការប្រើថ្នាំប្រឆាំងផ្សិត ឬការវះកាត់ក្នុងករណីកម្រ។
រោគសញ្ញា
រោគសញ្ញាអាស្រ័យទៅលើប្រភេទនៃជំងឺអាស្ពឺជីឡូស៊ីស៖
ប្រតិកម្មអាឡែហ្ស៊ី៖
- គ្រុនក្តៅ
- ក្អក (អាចមានស្លេស្ម ឬឈាម)
- រោគសញ្ញាជំងឺហឺតកាន់តែធ្ងន់ធ្ងរ
ដុំផ្សិតក្នុងសួត (Aspergilloma): ដំបូងអាចមិនមានរោគសញ្ញា ប៉ុន្តែក្រោយមកអាចមាន៖
- ក្អកឈាម
- ដកដង្ហើមឮសូរដូចហួច
- ដង្ហក់
- ស្រកទម្ងន់ដោយមិនដឹងមូលហេតុ
- អស់កម្លាំង
ប្រភេទរាតត្បាត (Invasive Aspergillosis): រោគសញ្ញាអាស្រ័យលើសរីរាង្គដែលរងផលប៉ះពាល់៖
- គ្រុនក្តៅ និងរងាកាញាក់
- ក្អកឈាម
- ដកដង្ហើមខ្លីៗ
- ឈឺទ្រូង ឬឈឺសន្លាក់
- ឈឺក្បាល ឬមានរោគសញ្ញាត្រង់ភ្នែក
- មានដំបៅលើស្បែក
ប្រសិនបើអ្នកមានជំងឺហឺត ឬ Cystic fibrosis ហើយមានការប្រែប្រួលដង្ហើម ឬប្រសិនបើអ្នកមានប្រព័ន្ធការពាររាងកាយខ្សោយ ហើយស្រាប់តែមានរោគសញ្ញាគ្រុនក្តៅ ក្អកឈាម ឬពិបាកដកដង្ហើម សូមស្វែងរកជំនួយវេជ្ជសាស្ត្រជាបន្ទាន់។
មូលហេតុ
ជំងឺនេះបង្កឡើងដោយផ្សិត Aspergillus (ប្រភេទ A. fumigatus ជួបប្រញាប់បំផុត) ជាធម្មតា ប្រព័ន្ធការពាររាងកាយដែលរឹងមាំអាចកម្ចាត់ផ្សិតនេះបាន ប៉ុន្តែចំពោះអ្នកដែលមានសុខភាពចុះខ្សោយ ផ្សិតនេះអាចចូលទៅរស់នៅក្នុងសួត និងរីករាលដាលទៅផ្នែកផ្សេងៗនៃរាងកាយ។ ជំងឺនេះមិនមែនជាជំងឺឆ្លងពីមនុស្សម្នាក់ទៅមនុស្សម្នាក់ទៀតឡើយ។
កត្តាហានិភ័យ
- ប្រព័ន្ធការពាររាងកាយចុះខ្សោយ: អ្នកដែលប្រើថ្នាំក្រោយប្តូរសរីរាង្គ អ្នកជំងឺមហារីកឈាម ឬអ្នកជំងឺអេដស៍ដំណាក់កាលចុងក្រោយ
- កម្រិតគ្រាប់ឈាមសទាប: អ្នកដែលកំពុងទទួលការព្យាបាលដោយគីមី
- ការប្រើប្រាស់ថ្នាំ Corticosteroid រយៈពេលយូរ: បង្កើនហានិភ័យនៃការឆ្លងមេរោគឆ្លៀតឱកាស
- មានប្រហោងក្នុងសួត: អ្នកដែលមានប្រហោងខ្យល់ក្នុងសួតពីមុនមក ងាយនឹងកើតដុំផ្សិត Aspergilloma
- ជំងឺហឺត ឬ Cystic fibrosis: មានលទ្ធភាពខ្ពស់ក្នុងការកើតប្រតិកម្មអាឡែហ្ស៊ីជាមួយផ្សិតនេះ
ការធ្វើរោគវិនិច្ឆ័យ
ការធ្វើរោគវិនិច្ឆ័យដុំផ្សិតក្នុងសួត (Aspergilloma) ឬជំងឺអាស្ពឺជីឡូស៊ីសប្រភេទរាតត្បាត អាចមានភាពស្មុគស្មាញ។ គ្រូពេទ្យអាចនឹងប្រើប្រាស់តេស្តមួយចំនួនដូចខាងក្រោម៖
- ការធ្វើតេស្តអាឡែហ្ស៊ី: គ្រូពេទ្យអាចតម្រូវឱ្យធ្វើតេស្តឈាម ឬតេស្តស្បែក ដើម្បីរកមើលថាតើប្រព័ន្ធការពាររាងកាយរបស់អ្នកមានប្រតិកម្មជាមួយមេរោគផ្សិត Aspergillus ដែរឬទេ។
- ការធ្វើតេស្តរូបភាពវិនិច្ឆ័យ: ការថតកាំរស្មីអ៊ិចទ្រូង ឬការថត CT scan អាចបង្ហាញឱ្យឃើញនូវដុំផ្សិត ក៏ដូចជាសញ្ញាសម្គាល់នៃជំងឺអាស្ពឺជីឡូស៊ីសប្រភេទរាតត្បាត និងប្រភេទប្រតិកម្មអាឡែហ្ស៊ី។
- ការពិនិត្យស្លេស្ម: គេយកសំណាកស្លេស្មរបស់អ្នកទៅជ្រលក់ពណ៌ និងពិនិត្យមើលក្រោមមីក្រូទស្សន៍ដើម្បីរកមើលវត្តមានសរសៃផ្សិត Aspergillus។ បន្ទាប់មក សំណាកនោះនឹងត្រូវយកទៅបណ្តុះដើម្បីបញ្ជាក់ពីលទ្ធផលឱ្យកាន់តែច្បាស់។
- ការធ្វើតេស្តជាលិកា និងឈាម: តេស្តស្បែក រួមផ្សំជាមួយតេស្តស្លេស្ម និងឈាម ជួយបញ្ជាក់ពីប្រភេទប្រតិកម្មអាឡែហ្ស៊ី។ ក្នុងតេស្តស្បែក គេចាក់បញ្ចូលសារធាតុចម្រាញ់ពីផ្សិតបន្តិចទៅក្នុងស្បែកកំភួនដៃ។ ប្រសិនបើមានអង្គបដិប្រាណប្រឆាំងនឹងផ្សិត នោះវានឹងឡើងដុំក្រហមនៅកន្លែងចាក់។
- ការធ្វើកោសល្យវិច័យ: ក្នុងករណីខ្លះ ការពិនិត្យជាលិកាសួត ឬប្រហោងឆ្អឹងមុខក្រោមមីក្រូទស្សន៍ គឺចាំបាច់ដើម្បីបញ្ជាក់ពីជំងឺអាស្ពឺជីឡូស៊ីសប្រភេទរាតត្បាត។
ការព្យាបាល
ការព្យាបាលមានភាពខុសគ្នាទៅតាមប្រភេទនៃជំងឺ៖
- ការតាមដាន: ចំពោះដុំផ្សិត (Aspergillomas) កម្រិតស្រាល អាចនឹងមិនទាន់ត្រូវការការព្យាបាលភ្លាមៗទេ គ្រាន់តែតាមដានដោយការថតកាំរស្មីអ៊ិចជាទៀងទាត់។ ប្រសិនបើមានការវិវត្ត គ្រូពេទ្យនឹងឱ្យប្រើថ្នាំប្រឆាំងផ្សិត។
- ការប្រើថ្នាំ Corticosteroids: ប្រើសម្រាប់ព្យាបាលប្រភេទប្រតិកម្មអាឡែហ្ស៊ី។ ជាញឹកញាប់ គេប្រើវារួមជាមួយថ្នាំប្រឆាំងផ្សិត ដើម្បីសម្រាលរោគសញ្ញា និងពង្រឹងមុខងារសួត។
- ថ្នាំប្រឆាំងផ្សិត: ជាការព្យាបាលស្តង់ដារសម្រាប់ប្រភេទរាតត្បាត។ ថ្នាំ Voriconazole ជាជម្រើសដំបូងគេ ហើយ Amphotericin B ជាជម្រើសបន្ទាប់។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ ថ្នាំទាំងនេះអាចមានផលប៉ះពាល់ដល់ថ្លើម និងតម្រងនោម។
- ការវះកាត់: ដោយសារថ្នាំប្រឆាំងផ្សិតពិបាកជ្រាបចូលទៅក្នុងដុំផ្សិត ការវះកាត់យកដុំផ្សិតចេញគឺជាជម្រើសចម្បង នៅពេលដែលដុំផ្សិតនោះបង្កឱ្យមានការហូរឈាមក្នុងសួត។
- ការបង្កកសរសៃឈាម: ដើម្បីបញ្ឈប់ការហូរឈាមក្នុងសួតដែលបង្កដោយដុំផ្សិត គ្រូពេទ្យនឹងប្រើបំពង់ Catheter ដើម្បីចាក់សារធាតុម្យ៉ាងទៅបិទសរសៃឈាមដែលផ្គត់ផ្គង់តំបន់នោះជាបណ្តោះអាសន្ន។
