ជំងឺខូចកញ្ចក់សរសៃប្រសាទភ្នែកដែលទាក់ទងនឹងអាយុ (ប្រភេទស្ងួត)
ធ្វើការណាត់ជួប
និយាយជាមួយគ្រូពេទ្យទិដ្ឋភាពទូទៅ
ជំងឺខូចកញ្ចក់សរសៃប្រសាទភ្នែកប្រភេទស្ងួត គឺជាទម្រង់ទូទៅមួយក្នុងចំណោមទម្រង់ទាំងពីរនៃ ជំងឺខូចកញ្ចក់សរសៃប្រសាទភ្នែកដែលទាក់ទងនឹងអាយុ (ប្រភេទស្ងួត) ដែលជាស្ថានភាពប៉ះពាល់ដល់បុគ្គលដែលមានអាយុចាប់ពី ៥០ ឆ្នាំឡើងទៅ។ វាបណ្តាលឱ្យមានការថយចុះនូវភាពច្បាស់នៃចក្ខុវិញ្ញាណផ្នែកកណ្តាល ដោយសារតែការខូចខាតស្រទាប់ខាងក្នុងនៃម៉ាគូឡា (Macula) ដែលជាផ្នែកដ៏សំខាន់នៃរ៉េទីន (Retina)។ អ្វីដែលសំខាន់ត្រូវកត់សម្គាល់នោះគឺថា ការមានជំងឺនេះមិនមែនមានន័យថាត្រូវបាត់បង់ចក្ខុវិញ្ញាណទាំងស្រុងនោះទេ
ជាទូទៅ អ្នកដែលមានជំងឺខូចកញ្ចក់សរសៃប្រសាទភ្នែកប្រភេទស្ងួត នៅតែអាចរក្សាចក្ខុវិញ្ញាណផ្នែកចំហៀងបាន ខណៈពេលដែលពួកគេជួបប្រទះការបាត់បង់ចក្ខុវិញ្ញាណផ្នែកកណ្តាលក្នុងកម្រិតផ្សេងៗគ្នា ចាប់ពីកម្រិតស្រាលទៅធ្ងន់ធ្ងរ។ យូរៗទៅ ចក្ខុវិញ្ញាណអាចនឹងកាន់តែអាក្រក់ទៅៗ ដែលជះឥទ្ធិពលដល់សកម្មភាពប្រចាំថ្ងៃដូចជា ការអាន ការបើកបរ និងការចំណាំមុខមនុស្សជាដើម
ជំងឺខូចកញ្ចក់សរសៃប្រសាទភ្នែកប្រភេទស្ងួត អាចចាប់ផ្តើមប៉ះពាល់ដល់ភ្នែកម្ខាងជាមុន បន្ទាប់មកទើបឆ្លងទៅភ្នែកម្ខាងទៀត ឬវាអាចកើតឡើងក្នុងពេលដំណាលគ្នានៅលើភ្នែកទាំងសងខាងតែម្តង។ ការរកឃើញទាន់ពេលវេលា និងការអនុវត្តវិធានការថែទាំខ្លួនឯង អាចជួយពន្យឺតការវិវត្តនៃការបាត់បង់ចក្ខុវិញ្ញាណដែលពាក់ព័ន្ធនឹងជំងឺនេះ
រោគសញ្ញា
ជំងឺខូចកញ្ចក់សរសៃប្រសាទភ្នែកប្រភេទស្ងួត មានលទ្ធភាពវិវត្តទៅជាប្រភេទសើម ដែលត្រូវបានកំណត់ដោយការលូតលាស់ និងការលេចធ្លាយសរសៃឈាមនៅក្រោមរ៉េទីន។ ទោះបីជាប្រភេទស្ងួតមានសភាពទូទៅជាងក៏ដោយ ក៏ការវិវត្តរបស់វាជាធម្មតាកើតឡើងបន្តិចម្តងៗក្នុងរយៈពេលយូរ
ដោយសារស្ថានភាពនេះមិនប៉ះពាល់ដល់ចក្ខុវិញ្ញាណផ្នែកចំហៀង វាមិនបណ្តាលឱ្យងងឹតភ្នែកទាំងស្រុងនោះទេ។ នៅពេលដែលប៉ះពាល់តែភ្នែកម្ខាង ការផ្លាស់ប្តូរចក្ខុវិញ្ញាណអាចនឹងមិនត្រូវបានកត់សម្គាល់ឡើយ ព្រោះភ្នែកដែលមិនប៉ះពាល់អាចជួយទប់ទល់ជំនួសភ្នែកដែលខូចបាន។ រោគសញ្ញាអាចនឹងកើតឡើងយឺតៗ រួមមាន៖
- មានការពិបាកខ្លាំងក្នុងការសម្របខ្លួនទៅនឹងស្ថានភាពពន្លឺតិច (ដូចជាការចូលទៅក្នុងបន្ទប់ដែលមិនសូវមានពន្លឺ)
- តម្រូវការប្រើប្រាស់ពន្លឺកាន់តែច្រើននៅពេលអាន ឬធ្វើការងារនៅជិតៗ
- ការមើលឃើញរូបភាពខុសប្រក្រតី ដូចជាការមើលឃើញបន្ទាត់ត្រង់ទៅជាវៀច
- មានចំណុចស្រវាំងច្បាស់លាស់ ឬចំណុចងងឹត (Blind spot) នៅក្នុងដែនចក្ខុវិញ្ញាណ
- ភាពច្បាស់នៃចក្ខុវិញ្ញាណផ្នែកកណ្តាលមានការថយចុះលើភ្នែកម្ខាង ឬទាំងសងខាង
- ការស្រវាំងភ្នែកកាន់តែខ្លាំងនៅពេលអានអក្សរដែលបោះពុម្ព
- មានការពិបាកក្នុងការចំណាំផ្ទៃមុខមនុស្ស
ប្រសិនបើអ្នកសង្កេតឃើញមានការប្រែប្រួលនៃចក្ខុវិញ្ញាណផ្នែកកណ្តាល ដូចជាការមើលឃើញរូបភាពវៀច ឬមានចំណុចងងឹត ឬមានការថយចុះសមត្ថភាពក្នុងការមើលឃើញព័ត៌មានលម្អិតតូចៗ អ្នកគួរតែទៅពិគ្រោះជាមួយអ្នកផ្តល់សេវាថែទាំសុខភាព ដើម្បីទទួលបានការធ្វើរោគវិនិច្ឆ័យ ឬការព្យាបាលត្រឹមត្រូវ។ ការពិនិត្យភ្នែកឱ្យបានទៀងទាត់ក៏ផ្តល់អត្ថប្រយោជន៍យ៉ាងច្រើនក្នុងការស្វែងរកការប្រែប្រួលចក្ខុវិញ្ញាណតាំងពីដំណាក់កាលដំបូងផងដែរ
មូលហេតុ
ជំងឺខូចកញ្ចក់សរសៃប្រសាទភ្នែកប្រភេទស្ងួត ប៉ះពាល់ជាពិសេសទៅលើម៉ាគូឡា (Macula) ដែលជាតំបន់ដ៏សំខាន់នៃរ៉េទីន ទទួលខុសត្រូវលើការមើលឃើញផ្នែកកណ្តាលឱ្យបានច្បាស់។ យូរៗទៅ ជាលិកាម៉ាគូឡាមាននិន្នាការកាន់តែស្តើងទៅៗ ដែលបណ្តាលឱ្យបាត់បង់កោសិកាចាំបាច់នានា ដែលត្រូវការសម្រាប់ការរក្សាចក្ខុវិញ្ញាណឱ្យច្បាស់ និងផ្ដោតបានល្អ
ស្ថានភាពនេះមានទំនាក់ទំនងយ៉ាងជិតស្និទ្ធទៅនឹងដំណើរការនៃភាពចាស់នៃភ្នែក។ ការស្រាវជ្រាវដែលកំពុងបន្តបង្ហាញថា ការរួមបញ្ចូលគ្នានៃកត្តាហ្សែននៅក្នុងគ្រួសារ និងកត្តាបរិស្ថានដូចជា ការជក់បារី ភាពធាត់ និងជម្រើសរបបអាហារ អាចដើរតួនាទីក្នុងការវិវត្តនៃជំងឺនេះ។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ មូលហេតុច្បាស់លាស់នៃជំងឺខូចកញ្ចក់សរសៃប្រសាទភ្នែកប្រភេទស្ងួត នៅមិនទាន់ត្រូវបានគេកំណត់អត្តសញ្ញាណបាននៅឡើយទេ
កត្តាហានិភ័យ
បុគ្គលដែលមានអាយុចាប់ពី ៦០ ឆ្នាំឡើងទៅ ក៏ដូចជាអ្នកដែលស្ថិតក្នុងក្រុមមនុស្សស្បែកស ឬក្រុមពូជសាសន៍មួយចំនួន មានអត្រានៃការកើតជំងឺខូចកញ្ចក់សរសៃប្រសាទភ្នែកខ្ពស់ជាងគេ។ កត្តាហានិភ័យផ្សេងទៀតរួមមាន៖
- ប្រវត្តិគ្រួសារ និងហ្សែន៖ អ្នកស្រាវជ្រាវបានកំណត់នូវហ្សែនជាក់លាក់មួយចំនួន ដែលពាក់ព័ន្ធនឹងការកើតឡើងនៃស្ថានភាពនេះ។ បុគ្គលដែលមានប្រវត្តិគ្រួសារធ្លាប់មានជំងឺខូចកញ្ចក់សរសៃប្រសាទភ្នែក មានហានិភ័យខ្ពស់ក្នុងការកើតជំងឺនេះ
- ការជក់បារី៖ ហានិភ័យនៃជំងឺខូចកញ្ចក់សរសៃប្រសាទភ្នែកកើនឡើងយ៉ាងខ្លាំង នៅពេលដែលបុគ្គលម្នាក់ប្រើប្រាស់បារី ឬនៅក្បែរផ្សែងបារីជារឿយៗ
- ការលើសទម្ងន់៖ យោងតាមការសិក្សា ការមានទម្ងន់លើស ឬធាត់ខ្លាំង អាចបង្កើនហានិភ័យនៃការវិវត្តទៅជាទម្រង់ធ្ងន់ធ្ងរនៃជំងឺខូចកញ្ចក់សរសៃប្រសាទភ្នែក ពីដំណាក់កាលដំបូង ឬដំណាក់កាលមធ្យមនៃជំងឺ
- ជំងឺសរសៃឈាមបេះដូង៖ បុគ្គលម្នាក់អាចនឹងងាយរងគ្រោះដោយជំងឺខូចកញ្ចក់សរសៃប្រសាទភ្នែក ប្រសិនបើពួកគេមានបញ្ហាសរសៃឈាម ឬស្ថានភាពជំងឺបេះដូង
ការធ្វើរោគវិនិច្ឆ័យ
ការធ្វើរោគវិនិច្ឆ័យលើជំងឺខូចកញ្ចក់សរសៃប្រសាទភ្នែកដែលទាក់ទងនឹងអាយុ ជាធម្មតារួមបញ្ចូលនូវការវាយតម្លៃលើរោគសញ្ញា ការពិនិត្យលើប្រវត្តិវេជ្ជសាស្ត្រ និងប្រវត្តិគ្រួសារ ការពិនិត្យភ្នែកឱ្យបានហ្មត់ចត់ និងការធ្វើតេស្តមួយចំនួនទៀត
តេស្តដែលអាចនឹងត្រូវបានតម្រូវឱ្យធ្វើរួមមាន៖
- ការពិនិត្យបាតភ្នែក៖ ក្នុងការតេស្តនេះ អ្នកផ្តល់សេវាថែទាំសុខភាពនឹងស្វែងរក “ឌ្រូសិន” (Drusen) ដែលជាកំណកពណ៌លឿងដុះនៅខាងក្រោយរ៉េទីន។ អ្នកជំងឺខូចកញ្ចក់សរសៃប្រសាទភ្នែក ជាញឹកញាប់មានកំណកឌ្រូសិននេះក្នុងចំនួនយ៉ាងច្រើន។ ឧបករណ៍ជំនាញត្រូវបានប្រើដើម្បីពិនិត្យបាតភ្នែក បន្ទាប់ពីដាក់ថ្នាំបន្តក់ភ្នែកដើម្បីពង្រីកប្រស្រីភ្នែក
- Amsler grid៖ នេះគឺជាឧបករណ៍ដែលប្រើក្នុងអំឡុងពេលពិនិត្យភ្នែក ដើម្បីវាយតម្លៃការផ្លាស់ប្តូរនៃចក្ខុវិញ្ញាណផ្នែកកណ្តាល។ ប្រសិនបើបុគ្គលម្នាក់មានជំងឺខូចកញ្ចក់សរសៃប្រសាទភ្នែក ពួកគេអាចនឹងសង្កេតឃើញបន្ទាត់ត្រង់មួយចំនួននៅក្នុងតារាងមានសភាពព្រាល ដាច់ៗ ឬវៀច
- ការថតឆ្លុះសរសៃឈាមភ្នែកដោយប្រើពណ៌ហ្លុយអូរីសេអ៊ីន៖ ជំងឺខូចកញ្ចក់សរសៃប្រសាទភ្នែកប្រភេទសើម ត្រូវបានបង្ហាញតាមរយៈការផ្លាស់ប្តូរនៅក្នុងសរសៃឈាម ឬរ៉េទីន ដែលគេអាចមើលឃើញក្នុងរូបថតដែលបានមកពីតេស្តនេះ។ ក្នុងដំណើរការនេះ ថ្នាំពណ៌ត្រូវបានចាក់បញ្ចូលទៅក្នុងសរសៃវ៉ែននៃដៃ។ ថ្នាំពណ៌នេះនឹងធ្វើឱ្យសរសៃឈាមក្នុងភ្នែកលេចចេញពណ៌ច្បាស់នៅពេលវាទៅដល់ទីនោះ។ រូបថតជាច្រើនសន្លឹកនឹងត្រូវបានថតដោយកាមេរ៉ាជំនាញ ខណៈពេលដែលថ្នាំពណ៌ឆ្លងកាត់សរសៃឈាម
- ការថតកាត់ស្រទាប់រ៉េទីន OCT៖ តេស្តនេះបង្ហាញពីតំបន់ដែលមានសក្តានុពលនៃកម្រាស់រ៉េទីន ការស្តើងទៅៗ ឬការហើម (Edema)។ ការកកកុញនៃសារធាតុរាវពីការលេចធ្លាយសរសៃឈាមនៅក្នុង និងក្រោមរ៉េទីន អាចជាប្រភពនៃបញ្ហាទាំងនេះ។ ការពិនិត្យដោយរូបភាពដែលមិនប៉ះពាល់ដល់រាងកាយនេះ បង្ហាញរូបភាពកាត់ទទឹងយ៉ាងលម្អិតនៃស្រទាប់រ៉េទីន
- ការថតឆ្លុះសរសៃឈាមភ្នែកដោយប្រើពណ៌បៃតងអាំងដូស៊ីយ៉ានីន៖ តេស្តនេះអាចត្រូវបានប្រើដើម្បីបែងចែកប្រភេទផ្សេងៗគ្នានៃជំងឺខូចកញ្ចក់សរសៃប្រសាទភ្នែក ដោយប្រើរួមគ្នាជាមួយការថតឆ្លុះ Fluorescein angiography
ការព្យាបាល
បច្ចុប្បន្ននេះ គ្លីនិកសាកល្បងជាច្រើនកំពុងត្រូវបានអនុវត្តក្នុងគោលបំណងស្វែងរកវិធីព្យាបាល ជំងឺខូចកញ្ចក់សរសៃប្រសាទភ្នែកប្រភេទស្ងួត។ ទោះបីជាការខូចខាតដែលបង្កឡើងដោយស្ថានភាពនេះមិនអាចត្រឡប់មកដូចដើមវិញបានក៏ដោយ ប៉ុន្តែការរកឃើញទាន់ពេលវេលា និងការអនុវត្តយុទ្ធសាស្ត្រមួយចំនួន អាចជួយកាត់បន្ថយការវិវត្តរបស់វាបាន
ជម្រើសយុទ្ធសាស្ត្រសម្រាប់ជំងឺខូចកញ្ចក់សរសៃប្រសាទភ្នែកប្រភេទស្ងួត រួមមាន៖
- អាហារបំប៉នវីតាមីន៖ ផ្អែកតាមការស្រាវជ្រាវពីការសិក្សាជំងឺភ្នែកដែលទាក់ទងនឹងអាយុ (AREDS2) រូបមន្តដែលត្រូវបានគេស្គាល់ថាអាចផ្តល់អត្ថប្រយោជន៍ក្នុងការកាត់បន្ថយហានិភ័យនៃការបាត់បង់ចក្ខុវិញ្ញាណ រួមមានបរិមាណជាក់លាក់នៃ វីតាមីន C, វីតាមីន E, លុយតែអ៊ីន (Lutein), ស៊ីហ្សានធីន (Zeaxanthin), ស័ង្កសី (Zinc) និងទង់ដែង (Copper)
ទោះបីជាការប្រើប្រាស់អាហារបំប៉ននេះ មិនទាន់បង្ហាញពីអត្ថប្រយោជន៍ដូចគ្នាសម្រាប់អ្នកស្ថិតក្នុងដំណាក់កាលដំបូងនៃជំងឺក៏ដោយ ប៉ុន្តែការប្រើប្រាស់វីតាមីនប្រឆាំងអុកស៊ីតកម្ម និងជាតិរ៉ែក្នុងកម្រិតខ្ពស់នេះ អាចមានប្រយោជន៍សម្រាប់បុគ្គលដែលមានជំងឺក្នុងដំណាក់កាលមធ្យម ឬដំណាក់កាលធ្ងន់ធ្ងរ - ការស្ដារលទ្ធភាពមើលឃើញឡើងវិញ៖ ការទទួលការព្យាបាលពីអ្នកជំនាញសុខភាព និងអ្នកជំនាញដែលបានបណ្តុះបណ្តាលលើការស្តារលទ្ធភាពមើលឃើញ អាចមានប្រយោជន៍ក្នុងការជួយឱ្យអ្នកចេះសម្របខ្លួនទៅនឹងការប្រែប្រួលនៃចក្ខុវិញ្ញាណ។ ជាទូទៅ ជំងឺខូចកញ្ចក់សរសៃប្រសាទភ្នែកដែលទាក់ទងនឹងអាយុ មិនបណ្តាលឱ្យងងឹតភ្នែកទាំងស្រុង និងមិនប៉ះពាល់ដល់ការមើលចំហៀងនោះទេ។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ វាអាចកាត់បន្ថយ ឬលុបបំបាត់ទាំងស្រុងនូវការមើលឃើញផ្នែកកណ្តាល ដែលចាំបាច់សម្រាប់ការអាន ការបើកបរ និងការចំណាំមុខមនុស្ស
- ការវះកាត់ដាក់កញ្ចក់ពង្រីក៖ កញ្ចក់ពង្រីកនេះមានសមត្ថភាពពង្រីកដែននៃចក្ខុវិញ្ញាណ ដែលវាមានរូបរាងដូចជាបំពង់ជ័រតូចមួយ។ ទោះបីជាវាមានដែនមើលឃើញកម្រិតក៏ដោយ ប៉ុន្តែវាអាចជួយបានទាំងការមើលជិត និងការមើលឆ្ងាយ
ការដាក់កញ្ចក់ពង្រីកនៅក្នុងភ្នែកម្ខាង អាចជាជម្រើសដ៏ល្អសម្រាប់កែលម្អការមើលឃើញចំពោះបុគ្គលមួយចំនួនដែលមានជំងឺខូចកញ្ចក់សរសៃប្រសាទភ្នែកប្រភេទស្ងួតកម្រិតធ្ងន់ធ្ងរលើភ្នែកទាំងសងខាង។ វាអាចមានប្រយោជន៍ជាពិសេសសម្រាប់ការរស់នៅក្នុងទីក្រុង ដើម្បីជួយក្នុងការមើលចំណាំស្លាកសញ្ញាចរាចរណ៍តាមដងផ្លូវ
