Table of Contents
ግላኮማ የዓይን ግፊት ከፍተኛ ሆኖ ሲቀጥል መድሃኒት ወይም ሌሎች ሕክምናዎች ቢደረጉም የዓይን ነርቭን መጉዳት ሊቀጥል ይችላል። በዚህ ሁኔታ ትራቤኩሌክቶሚ (Trabeculectomy) ቀዶ ጥገና ፈሳሽ ከዓይን በተሻለ ሁኔታ እንዲወጣ አዲስ መንገድ ይፈጥራል። ይህም የዓይን ውስጥ ግፊትን ለመቀነስ ይረዳል።
ይህ ቀዶ ጥገና የዓይን ተፈጥሯዊ የፈሳሽ መውጫ ስርዓት በተገቢው ሁኔታ ማገልገል በማይችልበት ጊዜ ፈሳሹ በሌላ መንገድ እንዲወጣ ያስችላል።
በቀዶ ጥገናው ወቅት ሐኪሙ በዓይን የላይኛው ክፍል ትንሽ ቀዳዳ ይፈጥራል። ፈሳሹ በዚህ ቀዳዳ ውስጥ አልፎ “ትራቤኩሌክቶሚ ብሌብ (Trabeculectomy bleb)” ተብሎ በሚጠራ ትንሽ የፈሳሽ ማከማቻ ክፍል ውስጥ ይሰበሰባል። ከዚያም በዙሪያው ያሉ ሕብረ ሕዋሳት ፈሳሹን ቀስ በቀስ ይወስዱታል።
ይህ የዓይን ፈሳሽ ማስወገጃ ቀዶ ጥገና የዓይን ውስጥ ግፊትን ወደ ደህንነቱ ደረጃ ለማውረድ እና የዓይን ነርቭ ከተጨማሪ ጉዳት እንዲጠበቅ ይረዳል።
ለአንዳንድ ታካሚዎች ሕክምና የዓይን ግፊትን ሊቀንስ ቢችልም የዓይን ነርቭን ለመጠበቅ በቂ ላይሆን ይችላል።
የግላኮማ በሽታ የፀረ-ግላኮማ መድሃኒቶች ወይም የሌዘር ሕክምና ቢደረግም እየተባባሰ ከቀጠለ የዓይን ግፊትን የበለጠ ለመቀነስ ትራቤኩሌክቶሚ (Trabeculectomy) ሊታሰብ ይችላል።
በተጨማሪም የዓይን ነርቭን ከተጨማሪ የእይታ መቀነስ ለመጠበቅ የዓይን ግፊትን ወደ ዝቅተኛ ደረጃ ማውረድ ካስፈለገ ይህ ቀዶ ጥገና ሊመከር ይችላል።
ውሳኔው በሚከተሉት ሁኔታዎች ላይ ይመሰረታል፦
በግላኮማ ምክንያት አስቀድሞ የጠፋ እይታን በትራቤኩሌክቶሚ (Trabeculectomy) መመለስ አይቻልም። ይሁን እንጂ ቀዶ ጥገናው የዓይን ግፊትን በመቀነስ በዓይን ነርቭ ላይ የሚደርሰውን ተጨማሪ ጉዳት ለመገደብ ይረዳል።
ግላኮማ መባባሱን ከቀጠለ የዓይን ግፊትን መቀነስ ተጨማሪ የእይታ መጥፋትን ሊያዘገይ ይችላል።
የሚያስፈልገው የግፊት መጠን ከሰው ወደ ሰው ይለያያል። የዓይን ሐኪሙ የግላኮማውን ክብደት፣ አስቀድሞ የጠፋውን እይታ እና በሽታው የሚባባስበትን ፍጥነት በመገምገም ተገቢውን የግፊት ዒላማ ይወስናል።
ቀዶ ጥገናው የዓይን ውስጥ ፈሳሽ በቁጥጥር ባለው ሁኔታ እንዲወጣ ትንሽ ቀዳዳ በመፍጠር ይከናወናል። አዲሱን የፈሳሽ መውጫ መንገድ ለመፍጠር እና የዓይን ግፊት በፍጥነት እንዳይቀንስ ለማድረግ በርካታ ደረጃዎች ይከተላሉ።
1. ዓይንን ማዘጋጀት
በቀዶ ጥገናው ወቅት ዓይኑ እንዳይሰቃይ ማደንዘዣ ይሰጣል። ሐኪሙ በዓይኑ የላይኛው ክፍል ላይ ይሰራል።
2. አዲስ የፈሳሽ መውጫ መንገድ መፍጠር
ሐኪሙ በዓይኑ ነጭ ክፍል ላይ ትንሽ ሽፋን (flap) ይፈጥራል፤ ከዚያም በስሩ ትንሽ ቀዳዳ ያደርጋል። ይህ በዓይን ውስጥ ያለው ፈሳሽ በሌላ መንገድ እንዲወጣ ያስችለዋል።
3. የፈሳሹን ፍሰት መቆጣጠር
የተፈጠረው ሽፋን እንደ ተቆጣጣሪ መውጫ ይሰራል። ሐኪሙ ፈሳሹ ቀስ በቀስ እንዲወጣ እና ግፊቱ በፍጥነት እንዳይወርድ ሽፋኑን ያስተካክላል እና ያስቀምጣል።
4. የማጣሪያ ብሌብ (Filtering Bleb) መፍጠር
ፈሳሹ በአዲሱ ቀዳዳ ውስጥ ያልፋል እና ዓይኑን በሚሸፍነው ሕብረ ሕዋስ ስር ይሰበሰባል። ይህ ትንሽ ከፍ ያለ ክፍል “ትራቤኩሌክቶሚ ብሌብ (Trabeculectomy bleb)” ተብሎ ይጠራል። ከዚያ ፈሳሹ በዙሪያው ባሉ ሕብረ ሕዋሳት ይዋጣል።
5. የጠባሳ መፈጠርን መቀነስ
ዓይኑ በሚድንበት ጊዜ የሚፈጠር ጠባሳ የፈሳሹን መውጣት ሊያስተጓጉል ይችላል። በአንዳንድ ሁኔታዎች ሐኪሙ የጠባሳ መፈጠርን ለመገደብ እና ቀዳዳው እንዲሰራ ለማገዝ በቀዶ ጥገናው ወቅት ወይም ከዚያ በኋላ መድሃኒት ሊጠቀም ይችላል።
ዓይኑ ከቀዶ ጥገናው በኋላ ቀስ በቀስ ይድናል። እይታ ለተወሰነ ጊዜ ደብዛዛ ሊሆን እንዲሁም በመጀመሪያዎቹ ሳምንታትም ዓይኑ የተለየ ስሜት ሊኖረው ይችላል።
የማገገሚያ ጊዜው ከሰው ወደ ሰው ስለሚለያይ መደበኛ የክትትል ጉብኝቶች የፈውስ ሂደቱ አስፈላጊ ክፍል ናቸው። የዓይን ሐኪሙ የዓይን ግፊትን ይከታተላል እና ዓይኑ በሚድንበት ጊዜ አስፈላጊ ከሆነ ሕክምናውን ያስተካክላል።
በማገገሚያ ወቅት ታካሚዎች፦
ትራቤኩሌክቶሚ ብሌብ (Trabeculectomy bleb) በላይኛው የዓይን ሽፋን ስር የሚገኝ ትንሽ ከፍ ያለ ቦታ ብቻ አይደለም። ከቀዶ ጥገናው በኋላ ፈሳሹ እንዲወጣ በማስቻል እና የዓይን ግፊትን በቁጥጥር ስር ለማቆየት ጠቃሚ ሚና አለው።
ዓይኑ በሚድንበት ጊዜ የጠባሳ ሕብረ ሕዋስ አንዳንድ ጊዜ የፈሳሹን መውጣት ሊገድብ ይችላል። የፈሳሽ መፍሰስ ወይም ከመጠን በላይ የፈሳሽ መውጣትም የዓይን ግፊትን ሊጎዳ ይችላል። ስለዚህ ሐኪሙ ብሌቡን በክትትል ጉብኝቶች በጥንቃቄ ይመረምራል።
በመጀመሪያዎቹ ሳምንታት ከቀዶ ጥገናው በኋላ ሥራ፣ መኪና መንዳት እና ስፖርት ማድረግ ላይ ለውጥ ሊያስፈልግ ይችላል።
ዓይኑ በሚድንበት ጊዜ ትንሽ ህመም፣ እብጠት ወይም ደብዛዛ እይታ ሊኖር ይችላል። ይሁን እንጂ አንዳንድ ውስብስብ ሁኔታዎች የዓይን ግፊትን፣ እይታን ወይም ብሌቡን ሊጎዱ ይችላሉ።
ውስብስብ ሁኔታዎች ሊፈጠሩ የሚችሉት ፈሳሹ በጣም ብዙ ወይም በጣም ትንሽ ሲወጣ፣ የጠባሳ ሕብረ ሕዋስ ፈሳሹን ሲከለክል ወይም በቀዶ ጥገናው ቦታ መፍሰስ ወይም ኢንፌክሽን ሲፈጠር ነው። የካታራክት መፈጠር እና በዓይን ውስጥ ደም መፍሰስም ሌሎች ሊኖሩ የሚችሉ አደጋዎች ናቸው።
ሊከሰቱ የሚችሉ ውስብስብ ሁኔታዎች፦
በማገገሚያ ወቅት እይታዎ እየተባባሰ ከሄደ፣ የዓይን ህመም ከጨመረ፣ ከባድ እብጠት፣ ወፍራም ፈሳሽ መውጣት፣ ደም መፍሰስ ወይም ትኩሳት ካጋጠምዎት በፍጥነት የዓይን ሐኪምዎን ማነጋገር ይገባል። ቀጣዩን የተያዘ የክትትል ቀን እስኪደርስ መጠበቅ አይመከርም።
የትራቤኩሌክቶሚ (Trabeculectomy) ስኬት በአብዛኛው ቀዶ ጥገናው የዓይን ግፊትን ለረጅም ጊዜ ምን ያህል በቁጥጥር ስር ማቆየት እንደሚችል በመመርኮዝ ይገመገማል።
በአንዳንድ ታካሚዎች የታለመው የዓይን ግፊት ያለ የግላኮማ መድሃኒት ሊጠበቅ ይችላል። በሌሎች ግን ቀዶ ጥገናው ጠቃሚ ቢሆንም ተጨማሪ መድሃኒት ማስፈለጉ ሊቀጥል ይችላል።
ውጤቱ ከጊዜ ወደ ጊዜ ዓይኑ በሚድንበት እና በማጣሪያው አካባቢ የጠባሳ ሕብረ ሕዋስ በሚፈጠርበት ሁኔታ ሊለወጥ ይችላል። በአንዳንድ ታካሚዎች ቀዶ ጥገናው የዓይን ግፊትን ለብዙ ዓመታት በቁጥጥር ስር ሊያቆይ ይችላል፤ ሌሎች ግን በኋላ ተጨማሪ ሕክምና ወይም ሌላ የግላኮማ ቀዶ ጥገና ሊያስፈልጋቸው ይችላል።
ውጤቱን ሊጎዱ የሚችሉ ሁኔታዎች፦
የጠባሳ መፈጠር ቀዶ ጥገናው ከጊዜ በኋላ ውጤታማነቱን እንዲያጣ ከሚያደርጉ ዋና ምክንያቶች አንዱ ነው። ስለዚህ ከቀዶ ጥገናው በኋላ መደበኛ ክትትል በጣም አስፈላጊ ነው።
የፈሳሽ መውጫው ከጊዜ በኋላ በተለይም በብሌቡ ዙሪያ የጠባሳ ሕብረ ሕዋስ ሲፈጠር ውጤታማነቱን ሊያጣ ይችላል። በዚህ ጊዜ የዓይን ግፊት እንደገና ሊጨምር ይችላል።
በምክንያቱ መሰረት የዓይን ሐኪሙ፦
መደበኛ ክትትል የዓይን ግፊት ለውጦች ተጨማሪ የዓይን ነርቭ ጉዳት ከማስከተላቸው በፊት እንዲታወቁ ይረዳል።
የግላኮማ ቀዶ ጥገናዎች የዓይን ግፊትን በተለያዩ መንገዶች ሊቀንሱ ይችላሉ። ትራቤኩሌክቶሚ (Trabeculectomy) ከእነዚህ አንዱ ብቻ ነው። እንደ ጎኒዮቶሚ (Goniotomy) እና ቲዩብ ሻንት (Tube Shunt) ያሉ ሌሎች ሂደቶች ፈሳሽ መውጣትን ለማሻሻል የተለያዩ ዘዴዎችን ይጠቀማሉ።
የቀዶ ጥገና ምርጫው በሚከተሉት ላይ ይመሰረታል፦
ጎኒዮቶሚ (Goniotomy) እና ትራቤኩሌክቶሚ (Trabeculectomy) የዓይን ግፊትን በተለያዩ መንገዶች ይቀንሳሉ።
ለእያንዳንዱ ታካሚ አንዱ ቀዶ ጥገና ከሌላው የተሻለ ነው ብሎ በአጠቃላይ ማለት አይቻልም። ሐኪሙ የግላኮማውን ዓይነትና ክብደት፣ የታለመውን የዓይን ግፊት፣ ቀደም ሲል የተደረገ ሕክምና እና የዓይኑን ሁኔታ በመገምገም ተገቢውን ዘዴ ይወስናል።
ሁለቱም ቀዶ ጥገናዎች ፈሳሹ ከዓይን የሚወጣበት ሌላ መንገድ ይፈጥራሉ፤ ነገር ግን የሚጠቀሙበት ዘዴ የተለያየ ነው።
በእነዚህ ሁለት ሂደቶች መካከል ሲመርጥ ሐኪሙ የግላኮማውን ዓይነትና ክብደት፣ ቀደም ሲል የተደረገ የዓይን ቀዶ ጥገና፣ የዓይኑን ሁኔታ፣ የጠባሳ አደጋ እና የሚፈለገውን የዓይን ግፊት ይገመግማል።
ሌሎች የቀዶ ጥገና አማራጮችም የተለምዶ የቱቦና ፕሌት ስርዓት ሳይጠቀሙ አዲስ የፈሳሽ መውጫ መንገድ ሊፈጥሩ ይችላሉ። ለምሳሌ ፕረሰርፍሎ ማይክሮሻንት (PRESERFLO MicroShunt) በቀዳሚ ክፍት ማዕዘን ግላኮማ (Primary Open-Angle Glaucoma) ላይ የዓይን ግፊትን ለመቀነስ የተነደፈ ትንሽ የሚተከል የፈሳሽ ማስወገጃ መሣሪያ ነው።
ግላኮማ በመድሃኒት፣ በሌዘር ሕክምና ወይም በሌሎች ሕክምናዎች ቢደረግም እየተባባሰ ሲቀጥል ትራቤኩሌክቶሚ (Trabeculectomy) ቀዶ ጥገና ጠቃሚ ሚና ሊኖረው ይችላል።
ሆኖም ትክክለኛው ሕክምና የሚመረጠው በሚከተሉት ላይ ነው፦
በቬጃታኒኢንተርናሽናል ሆስፒታል የዓይን ማዕከል (Eye Center) የዓይን ሐኪሞች እነዚህን ሁኔታዎች በመገምገም ለእያንዳንዱ ታካሚ ተስማሚ የግላኮማ ሕክምና ዕቅድ ሊያዘጋጁ ይችላሉ። ይህም በመድሃኒት ሕክምና መቀጠል፣ ትራቤኩሌክቶሚ (Trabeculectomy) ወይም ሌላ የቀዶ ጥገና አማራጭ ሊሆን ይችላል።
ትራቤኩሌክቶሚ (Trabeculectomy) የዓይን ፈሳሽ ከዓይን እንዲወጣ አዲስ ቀዳዳ የሚፈጥር የግላኮማ ቀዶ ጥገና ነው። የፈሳሽ መውጣትን በማሻሻል የዓይን ውስጥ ግፊትን ይቀንሳል እና በዓይን ነርቭ ላይ ተጨማሪ ጉዳት የመድረስ አደጋን ይቀንሳል። ሆኖም በግላኮማ ምክንያት አስቀድሞ የጠፋ እይታን አይመልስም።
በትራቤኩሌክቶሚ (Trabeculectomy) ወቅት አቅጣጫው የተቀየረው ፈሳሽ በላይኛው የዓይን ሽፋን ስር ይሰበሰባል። ይህ ትንሽ ከፍ ያለ ቦታ “ትራቤኩሌክቶሚ ብሌብ (Trabeculectomy bleb)” ተብሎ ይጠራል። ይህ በቀዶ ጥገናው የተፈጠረው አዲስ የፈሳሽ ማስወገጃ ስርዓት አካል ነው።
በክትትል ጉብኝቶች ወቅት ሐኪሙ ብሌቡ በትክክል ፈሳሽ እያስወጣ መሆኑን እና የጠባሳ፣ የፈሳሽ መፍሰስ ወይም ሌሎች የዓይን ግፊት ቁጥጥርን ሊያስተጓጉሉ የሚችሉ ለውጦች መኖራቸውን ይመረምራል።
የዓይን ጠብታዎች ወይም የሌዘር ሕክምና የዓይን ግፊትን በቂ ሁኔታ ማውረድ ካልቻሉ፣ ግላኮማ እየተባባሰ ከቀጠለ፣ ወይም የዓይን ነርቭን ለመጠበቅ የዓይን ግፊት ወደ ዝቅተኛ ደረጃ መውረድ ካስፈለገ ትራቤኩሌክቶሚ (Trabeculectomy) ሊታሰብ ይችላል።
ውሳኔው በቀደሙ ሕክምናዎች፣ በግላኮማ ዓይነትና ክብደት እንዲሁም በዓይኑ ሁኔታ ላይ ይመሰረታል።
የማገገሚያ ጊዜው ከሰው ወደ ሰው ይለያያል። በመጀመሪያው የፈውስ ጊዜ ደብዛዛ እይታ እና የተወሰነ አለመመቸት ሊቀጥል ይችላል። እንደ ከባድ እቃ ማንሳት እና ከባድ ስፖርት ያሉ ተግባራትን ለብዙ ሳምንታት መገደብ ሊያስፈልግ ይችላል።
በመጀመሪያዎቹ ሳምንታት የክትትል ጉብኝቶች በጣም አስፈላጊ ናቸው፤ ምክንያቱም የዓይን ሐኪሙ አዲሱን የፈሳሽ መውጫ መንገድ መስራቱን ለማረጋገጥ መከታተል ወይም ማስተካከል ሊያስፈልገው ይችላል።
የትራቤኩሌክቶሚ (Trabeculectomy) ዋና ዋና ድክመቶች ከቀዶ ጥገናው በኋላ በቅርብ ክትትል ማድረግ መኖሩ እና ዓይኑ በሚድንበት ጊዜ ውስብስብ ሁኔታዎች ሊከሰቱ መቻላቸው ናቸው።
የጠባሳ ሕብረ ሕዋስ የፈሳሽ መውጣትን ሊቀንስ ይችላል። በተጨማሪም የዓይን ግፊት በጣም ዝቅተኛ ወይም ከፍተኛ ሊሆን፣ ኢንፌክሽን፣ ከብሌብ ፈሳሽ መፍሰስ፣ በዓይን ውስጥ ደም መፍሰስ ወይም የካታራክት መባባስ ሊከሰት ይችላል።
በአንዳንድ ታካሚዎች የፈሳሽ መውጫው ከጊዜ በኋላ ውጤታማነቱን ካጣ ተጨማሪ ሕክምና ሊያስፈልግ ይችላል።
ለተጨማሪ መረጃ
የዓይን ማዕከል (Eye Center)
ቬጃታኒ ኢንተርናሽናል ሆስፒታል /Vejthani International Hospital
ስልክ፦ (+66) 2-734-0000
Ext. 3260, 3264
የአማርኛ ስልክ መስመር: (+66) 90-907-2560
