Table of Contents
ጥቅምት የጡት ካንሰር ግንዛቤ ወር (Breast Cancer Awareness Month) ሲሆን ምንም የሚታዩ ምልክቶች ወይም የቤተሰብ የጡት ካንሰር ታሪክ ባይኖርዎትም ለጡትዎ ጤና ትኩረት መስጠት እንዳለብዎ የሚያስታውስ አስፈላጊ ጊዜ ነው። ዕድሜዎ፣ የጤና ታሪክዎ እና ከዚህ በፊት የተደረጉልዎት የጡት ምርመራዎች ውጤት ሐኪሞች የጡት ካንሰር ምርመራን (Breast Cancer Screening) መቼ መጀመር እንዳለብዎ እንዲወስኑ ይረዳሉ።
ብዙ ጊዜ ሰዎች የጡት ጤናን በተመለከተ ያላቸው ጥያቄዎች አንድ ነገር እስኪሰማቸው ወይም እስኪያስጨንቃቸው ድረስ ሳይመለሱ ይቆያሉ። በጥቅምት ወር የሚካሄዱ የጡት ካንሰር ግንዛቤ ዘመቻዎች ሰዎች ቀድመው የሕክምና ምክር እንዲያገኙ፣ ምርመራ እንዲያደርጉ እና አስፈላጊ ሲሆን በጊዜው ሕክምና እንዲያገኙ ያበረታታሉ።
በቤተሰብዎ ውስጥ የጡት ካንሰር ታሪክ አለመኖሩ ለዚህ በሽታ ተጋላጭ አይደሉም ማለት አይደለም። ዕድሜዎ፣ የጡት ሕብረ ሕዋስ/ ቲሹ ጥግግት (Breast Density) እና ከዚህ በፊት ያጋጠሙዎት የጡት ችግሮች ሐኪምዎ ምን ዓይነት የምርመራ ዘዴ እንደሚያስፈልግዎ እንዲወስን ይረዳሉ።
የጡት ካንሰር የመከሰት ዕድል ከዕድሜ ጋር ይጨምራል። ቀደም ሲል የጡት በሽታ መኖሩ ወይም በጡት ባዮፕሲ (Breast Biopsy) ምርመራ ውስጥ ያልተለመዱ ሴሎች መገኘታቸውም ትኩረት ይፈልጋል። ከዚህ በፊት የተደረጉ የባዮፕሲ ውጤቶች ሐኪሞች እነዚህን ለውጦች በትክክል እንዲገመግሙ ይረዳሉ።
በልጅነት ወይም በወጣትነት ዕድሜ በደረት አካባቢ ለጨረር ሕክምና (Radiation Therapy) መጋለጥ ቀደም ብሎ የጡት ካንሰር ምርመራ ማድረግን ሊያስፈልግ ይችላል።
በእናትም ሆነ በአባት በኩል ባለው ቤተሰብ ውስጥ የጡት ካንሰር፣ የኦቫሪ ካንሰር (Ovarian Cancer) ወይም ሌሎች የካንሰር ዓይነቶች ታሪክ መኖሩ የግል ተጋላጭነትን ለመገምገም አስፈላጊ ነው። ሐኪሞች የትኞቹ ዘመዶች በካንሰር እንደተያዙ እና በምን ዕድሜ እንደታወቀባቸው ይመለከታሉ።
በተለይም ብዙ ዘመዶች በወጣትነት ዕድሜያቸው በጡት ወይም በኦቫሪ ካንሰር ከተያዙ በዘር የሚተላለፍ የዘረመል/ ጂን (Gene) ለውጥ ሊኖር ይችላል። የዘረመል/ ጄኔቲክ አማካሪ (Genetic Counselor) የቤተሰብ ታሪክዎን ይገመግማል፤ እንዲሁም ቢ.አር.ሲ.ኤ 1 (BRCA1) እና ቢ.አር.ሲ.ኤ 2 (BRCA2) በሚባሉ ጂኖች ላይ ያሉ ለውጦችን ለመፈተሽ የዘረመል/ ጄኔቲክ ምርመራ (Genetic Testing) ማድረግ ለምርመራ ወይም ለሕክምና ውሳኔዎች ይጠቅም እንደሆነ ያብራራል።
የወር አበባ ከ12 ዓመት በፊት መጀመር ወይም ከ55 ዓመት በኋላ ማረጥ (Menopause) መድረስ ሰውነት ለኤስትሮጅን (Estrogen) ሆርሞን ለረዥም ጊዜ እንዲጋለጥ ያደርጋል። ይህ ረዥም ጊዜ የሚቆይ የሆርሞን ተጋላጭነት የጡት ካንሰር አደጋን ይጨምራል።
የመጀመሪያ ልጅን ከ30 ዓመት በኋላ መውለድም ከፍ ያለ ተጋላጭነት ጋር ሊያያዝ ይችላል። ከማረጥ በኋላ ኤስትሮጅንን ከፕሮጀስትሮን (Progesterone) ጋር የሚያካትት የሆርሞን ሕክምናም ሐኪሞች ሲገመግሙ ከሚያስቡባቸው ምክንያቶች አንዱ ነው።
አልኮል መጠጣት የጡት ካንሰር ተጋላጭነትን ይጨምራል፤ የሚጠጣው አልኮል መጠን በጨመረ ቁጥር አደጋውም ይጨምራል። በተጨማሪም በመደበኛነት አካላዊ እንቅስቃሴ አለማድረግ እና ከማረጥ በኋላ ከመጠን በላይ ክብደት መኖር ተጋላጭነትን ይጨምራሉ።
አዲስ የጡት እብጠት፣ ከጡት ጫፍ ፈሳሽ መውጣት፣ በጡት ጫፍ ላይ ቁስል መፈጠር ወይም የጡት ቅርጽ መለወጥ የሕክምና ግምገማ ይፈልጋል።
ትኩረት መስጠት ያለባቸው ምልክቶች፦
እነዚህ ለውጦች ሁሉ የጡት ካንሰር አለ ማለት አይደሉም። ካንሰር ያልሆኑ ሌሎች ችግሮችም ተመሳሳይ ምልክቶችን ሊያስከትሉ ይችላሉ። የሐኪም ምርመራ ምክንያቱን ለመለየት ይረዳል።
አዲስ የጡት ለውጥ ከተመለከቱ ቀጣዩን መደበኛ ምርመራ እስኪደርስ መጠበቅ የለብዎትም። በቅርቡ ያደረጉት ምርመራ መደበኛ ውጤት ቢኖረውም አዲሱን ለውጥ በሐኪም መገምገም አለበት።
ዓመታዊ የጡት ማሞግራፊ (Mammography) ምርመራ ምልክቶች በሌላቸው ሴቶች ውስጥ የጡት ካንሰርን ቀድሞ ለመለየት ይረዳል። አማካይ የአደጋ ተጋላጭነት ላላቸው ሴቶች ምርመራውን ከ40 ዓመት ጀምሮ ማድረግ ይመከራል፤ ሆኖም በምርመራዎች መካከል የሚኖረው ጊዜ እንደ ግለሰቡ ሁኔታ ይለያያል።
ጠንካራ የቤተሰብ የካንሰር ታሪክ፣ ጉዳት የሚያስከትል የቢ.አር.ሲ.ኤ 1 (BRCA1) ወይም ቢ.አር.ሲ.ኤ 2 (BRCA2) ጂን ለውጥ፣ ወይም በወጣትነት ዕድሜ ለደረት ጨረር መጋለጥ ምርመራን ከ40 ዓመት በፊት መጀመር እንዲያስፈልግ ሊያደርግ ይችላል።
ከ40 ዓመት ጀምሮ ላሉ ሴቶች ማሞግራፊ ዋናው የማጣሪያ ምርመራ ነው። የጡት አልትራሳውንድ (Breast Ultrasound) የተወሰነ አካባቢን በበለጠ ዝርዝር ለመመርመር ይረዳል፤ የጡት ኤም.አር.አይ (Breast MRI) ደግሞ በወጣት ዕድሜ ላይ ያሉና ከፍተኛ ተጋላጭነት ያላቸው ሴቶች ምርመራን ለማሟላት ሊጠቅም ይችላል።
ማሞግራፊ የጡት ቲሹን ለመመርመር ዝቅተኛ መጠን ያለውን የኤክስ-ሬ ጨረር (X-ray) ይጠቀማል። እብጠት በእጅ ከመዳሰሱ በፊት ትናንሽ ዕጢዎችን እና ቀደምት የጡት ካንሰር ምልክት ሊሆኑ የሚችሉ ጥቃቅን የካልሲየም ክምችቶችን (Calcium Deposits) ለመለየት ይረዳል።
ሐኪሞች በጊዜ ሂደት የተከሰቱ ለውጦችን ለመመልከት አዲሱን ምስል ከቀደሙት የማሞግራፊ ምስሎች ጋር ያነጻጽራሉ። የቀድሞ ምስሎችንና የምርመራ ሪፖርቶችን ይዞ መሄድ ለምስል ትንተና ባለሙያው ጠቃሚ መረጃ ይሰጣል።
የጡት አልትራሳውንድ የጡት ሕብረ ሕዋሳትን/ቲሹን (Tissue) ምስል ለማዘጋጀት የድምፅ ሞገዶችን ይጠቀማል። እንደ እብጠት ወይም በማሞግራፊ ምርመራ የታየ ልዩ አካባቢ ያለ ክፍልን በቅርበት ለመመርመር እና ፈሳሽ የያዘ ሲስት (Cyst) ከጠንካራ እጢ (Solid Mass) ለመለየት ይረዳል።
እንደ የጡት ሕብረ ሕዋስ/ ቲሹ ጥግግትና (Breast Density) ሌሎች የምርመራ ግኝቶች ሁኔታ ሐኪሞች አልትራሳውንድን ከማሞግራፊ ጋር አብሮ እንዲደረግ ሊመክሩ ይችላሉ።
የጡት ኤም.አር.አይ (Breast MRI) የጡት ሕብረ ሕዋስ/ ቲሹን ዝርዝር ምስል ለማግኘት መግነጢሳዊ መስክንና የሬዲዮ ሞገዶችን ይጠቀማል። ከፍተኛ ተጋላጭነት ላላቸው ሰዎች ሐኪሞች ኤም.አር.አይን/ MRI ከማሞግራፊ ጋር በአንድ የምርመራ ዕቅድ ውስጥ ሊያካትቱ ይችላሉ።
ኤም.አር.አይ/ MRI ተጨማሪ ግምገማ የሚፈልጉ ግኝቶችንም ለመመርመር ይረዳል። ይህ ምርመራ ያስፈልጋል ወይስ አያስፈልግም የሚለው በግለሰቡ ተጋላጭነት፣ ዕድሜ፣ የጡት ማሳደጊያ ቀዶ ጥገና ታሪክ፣ የቀድሞ የምርመራ ውጤቶች እና የምርመራው ዓላማ ላይ ይመረኮዛል።
ወደ ሐኪም ቀጠሮ ሲሄዱ የቀድሞ የምስል ምርመራዎችንና የሕክምና ውጤቶችን ይዘው ይሂዱ። ከቤተሰብ ታሪክ ጋር በተያያዘ የትኛው ዘመድ በምን ዓይነት ካንሰር እንደተያዘና በምን ዕድሜ እንደታወቀበት መመዝገብ ጠቃሚ ነው።
እነዚህ እርምጃዎች ተጋላጭነትን ለመቀነስ ይረዳሉ፤ ሆኖም የጡት ምርመራን አይተኩም፤ እንዲሁም ካንሰር ፈጽሞ እንደማይከሰት ዋስትና አይሰጡም።
የጡት ካንሰር ግንዛቤ ወር ለጡት ጤና ትኩረት እንዲሰጥ ያበረታታል፤ ነገር ግን ምርመራና ተከታታይ ክትትል ዓመቱን ሙሉ መቀጠል አለባቸው። ግልጽ የምርመራ ዕቅድ መኖሩ ዓመታዊ ምርመራዎችን በጊዜው ለማድረግና አዲስ ምልክቶች ሲከሰቱ በቶሎ ምርመራ እንዲደረግ ይረዳል።
በቬጅታኒ ኢንተርናሽናል ሆስፒታል የጡት ማዕከል (Breast Center) ምክክር ማድረግ የግል ተጋላጭነትዎን እና የሚያስፈልግዎትን ምርመራ በግልጽ ለመረዳት ይረዳል። የጡት ሕክምና ስፔሻሊስት የጤና ታሪክዎንና የቀድሞ የምርመራ ውጤቶችዎን በመገምገም ቀጣይ እርምጃዎችን ይመክራል።
የጡት ካንሰር ግንዛቤ ወር በጥቅምት ወር በዓለም አቀፍ ደረጃ የሚከበር የጤና ግንዛቤ ዘመቻ ነው። ዓላማው ስለ ጡት ካንሰር ግንዛቤን ማሳደግ፣ ቅድመ-ምርመራን ማበረታታት፣ በበሽታው የተጠቁ ሰዎችን መደገፍ እና የጡት ካንሰር ምርምርን ማበረታታት ነው።
የጥቅምት ወር ከጡት ካንሰር ግንዛቤ ጋር መያያዙ እ.እ.አ በ1985 በአሜሪካ የተጀመረ ዘመቻ ይጀምራል። ዘመቻው ማሞግራፊንና ቅድመ-ምርመራን ለማበረታታት የተካሄደ ሲሆን በኋላ ወደ ወር ሙሉ የሚቆይ ዘመቻ አደገ። ዛሬ በዓለም ዙሪያ ያሉ ድርጅቶች በየጥቅምቱ በዚህ ዘመቻ ይሳተፋሉ።
ስለ ጡት ካንሰር የአደጋ ምክንያቶችና የማስጠንቀቂያ ምልክቶች ይማሩ። ስለሚመከሩ የምርመራ ዘዴዎች መረጃ ያግኙ፣ የሚወዷቸውን ሰዎችም ለጡት ጤናቸው ቅድሚያ እንዲሰጡ ያበረታቱ። እንዲሁም ታማኝ የጤና መረጃን ማጋራት፣ የግንዛቤ ዘመቻዎችን መደገፍ እና እንደ የግል ተጋላጭነትዎ መሠረት የጡት ምርመራን መቼ መጀመር እንዳለብዎ ሐኪምዎን ማማከር ይችላሉ።
አዎ። የቤተሰብ የጡት ካንሰር ታሪክ አለመኖሩ ምርመራ እንዳያስፈልግዎ አያደርግም። ዕድሜ፣ የጡት ሕብረ ሕዋስ/ ቲሹ ጥግግትና (Breast Density) እና የጤና ታሪክም ተጋላጭነትን ይወስናሉ። ሐኪሞች ምርመራው መቼ መጀመር እንዳለበትና በምን ያህል ጊዜ መደገም እንዳለበት ለመወሰን እነዚህን ሁኔታዎች ይመለከታሉ።
የጡት ማዕከል (Breast Center)
ቬጅታኒ ኢንተርናሽናል ሆስፒታል
ስልክ፦ (+66) 2-734-0000 Ext. 2715፣ 2716
የአማርኛ ስልክ መስመር: (+66) 90-907-2560
