Table of Contents
ከአደጋ፣ ከመውደቅ ወይም ከአንገትና ትከሻ ጉዳት በኋላ የሚቀጥል የክንድ ድካም ሁልጊዜ በጡንቻ ወይም በመገጣጠሚያ ችግር ብቻ የሚከሰት አይደለም። የነርቭ ጉዳትም ምክንያት ሊሆን ይችላል።
የብራኪያል ፕሌክሰስ ጉዳት (Brachial Plexus Injury) የመደንዘዝ፣ የህመም እና ክንድን ለማንቀሳቀስ የመቸገር ምልክቶችን ሊያስከትል ይችላል። ይህ የነርቭ መረብ ከአከርካሪ አጥንት የሚመጡ መልዕክቶችን ወደ ትከሻ፣ ክንድ እና እጅ ያስተላልፋል።
የክንዱ ማገገም ምን ያህል እንደሚሆን በአብዛኛው ጉዳቱ በየትኛው የነርቭ ክፍል ላይ እንደተፈጠረ እና ጉዳቱ ምን ያህል ከባድ እንደሆነ ይወሰናል።
ብራኪያል ፕሌክሰስ (Brachial Plexus) የአከርካሪ ነርቭ ስርዓትን ከትከሻ፣ ከክንድ እና ከእጅ እንቅስቃሴና ስሜት ጋር የሚያገናኝ የነርቮች መረብ ነው።
ይህ የነርቭ መረብ ሲጎዳ የሚከተሉት ችግሮች ሊፈጠሩ ይችላሉ፦
የጉዳቱ ተፅዕኖ በነርቩ ላይ በደረሰው ጉዳት መጠን ላይ ይመሰረታል። የተዘረጋ ወይም የተጫነ ነርቭ ሊያገግም ይችላል፤ ነገር ግን የተቀደደ ነርቭ ወይም ከአከርካሪ አጥንት የተነጠለ የነርቭ ስር የበለጠ ከባድና ዘላቂ የእንቅስቃሴና የስሜት ችግር ሊያስከትል ይችላል።
የብራኪያል ፕሌክሰስ (Brachial Plexus) ጉዳት ምልክቶች ከቀላል የስሜት ለውጥ እስከ ከፍተኛ የክንድ ተግባር ማጣት ድረስ ሊለያዩ ይችላሉ።
የተለመዱ ምልክቶች፦
በላይኛው የብራኪያል ፕሌክሰስ (Upper Brachial Plexus) ክፍል ላይ የሚደርስ ጉዳት በተለምዶ ትከሻና የላይኛውን ክንድ የሚቆጣጠሩ ነርቮችን ይጎዳል።
በተለይ በC5–C6 የነርቭ ስሮች ላይ ጉዳት ከደረሰ ታካሚው፦
ክርኑን ለማጠፍ ሊቸገር ይችላል። የእጅ ተግባር ግን በአንፃራዊነት ሊጠበቅ ይችላል።
የታችኛው ፕሌክሰስ (Lower Brachial Plexus) ጉዳት በተለምዶ የክንድ የታችኛውን ክፍል፣ አንጓንና እጅን ይጎዳል።
በC8–T1 የነርቭ ስሮች ላይ ጉዳት ሲደርስ፦
የጉዳቱ ዓይነት በነርቩ ላይ ምን እንደደረሰ ያሳያል።
እነዚህ ልዩነቶች የነርቩን የማገገም እድል እና የሚያስፈልገውን ሕክምና ይወስናሉ።
ነርቭ ከመደበኛ የመዘርጋት መጠኑ በላይ ሲዘረጋ ወደ ክንድ የሚሄዱ የነርቭ ምልክቶችን ሊያስተጓጉል ይችላል፤ ነገር ግን ነርቩ ሙሉ በሙሉ ሳይቀደድ ይቀራል።
ሊከሰቱ የሚችሉ ምልክቶች፦
አንዳንድ የመዘርጋት ጉዳቶች ቀስ በቀስ ሊያገግሙ ይችላሉ። ሆኖም የማገገሚያው ጊዜ በጉዳቱ ክብደት ላይ ይመሰረታል።
የነርቩ አንድ ክፍል ሲቀደድ ወደ ክንድ የሚሄዱ የነርቭ መልዕክቶች በመደበኛው ሁኔታ ላይተላለፉ ይችላሉ።
እንደ ጉዳቱ ቦታና ክብደት ታካሚው፦
ከባድ የነርቭ መቀደድ ነርቩ በራሱ ማገገም የማይችል ከሆነ የነርቭ ጥገና ወይም የመልሶ ግንባታ ቀዶ ጥገና ሊያስፈልግ ይችላል።
አቫልሽን/ Avulsion ማለት የነርቭ ስሩ ከአከርካሪ አጥንት ተነጥሎ መውጣት ነው። ይህ ከሁሉም የብራኪያል ፕሌክሰስ (Brachial Plexus) ጉዳቶች በጣም ከባድ ዓይነት ነው።
የነርቭ ስሩ ከአከርካሪ አጥንት ከተነጠለ እንደተዘረጋ ወይም እንደተቀደደ ነርቭ በተመሳሳይ መንገድ ማገገም አይችልም።
በእንደዚህ ያሉ ሁኔታዎች የነርቭ ባለሙያ ሐኪሞች እንደ የነርቭ ማስተላለፍ (Nerve Transfer) ያሉ ቴክኒኮችን በመጠቀም የተወሰኑ የክንድ እንቅስቃሴዎችን ለመመለስ ሊሞክሩ ይችላሉ።
አብዛኛዎቹ በአደጋ የሚፈጠሩ ጉዳቶች አንገትና ትከሻ በተቃራኒ አቅጣጫ በኃይል ሲጎተቱ ወይም በነርቮች ላይ ድንገተኛ ጫና ሲደረግ ይፈጠራሉ።
የተለመዱ መንስኤዎች፦
ተመሳሳይ ዓይነት አደጋ ቢደርስም የነርቭ ጉዳቱ አይነትና ክብደት ከሰው ወደ ሰው ሊለያይ ይችላል። ከጉዳት በኋላ የሚቀጥል ድካም ወይም የስሜት ማጣት ስለዚህ የተጎዱትን ነርቮች ለመለየት ተጨማሪ ምርመራ ሊያስፈልገው ይችላል።
የክንድ ድካም ብቻ የጉዳቱን ሙሉ መጠን ለማሳየት በቂ አይደለም። የድካሙ አካባቢ፣ የመደንዘዙ ሁኔታ እና በሪፍሌክስ ላይ የሚታዩ ለውጦች የትኛው የነርቭ ክፍል እንደተጎዳ ሊጠቁሙ ይችላሉ።
ሐኪሞች የምርመራ ውጤቶችን ከሚከተሉት ምርመራዎች ጋር ያጣምራሉ፦
በአንዳንድ ሁኔታዎች ትከሻና ክርን ደካማ ሊሆኑ ይችላሉ፤ ነገር ግን የአንጓና የእጅ ተግባር መደበኛ ሆኖ ሊቆይ ይችላል። በሌሎች ሁኔታዎች ድካሙ ወደ ታችኛው የክንድ ክፍል ሊሰራጭ ይችላል።
ሐኪሞች የጉዳቱን ቦታ ለማወቅ የጡንቻ ኃይልን፣ ሪፍሌክስን እና ስሜትን ይመረምራሉ።
ኤም.አር.አይ (MRI) የብራኪያል ፕሌክሰስ (Brachial Plexus) ነርቮችንና በዙሪያቸው ያሉ ሕብረ ሕዋሳትን በዝርዝር ለማየት ይረዳል።
ሐኪሞች ኤም.አር.አይ (MRI) ለሚከተሉት ሊጠቀሙ ይችላሉ፦
ኤሌክትሮማዮግራፊ (ኢ.ኤም.ጂ /EMG) እና የነርቭ ማስተላለፊያ ጥናቶች (Nerve Conduction Studies) ነርቮችና ጡንቻዎች ከጉዳት በኋላ ምን ያህል በትክክል እየሰሩ እንደሆነ ይገመግማሉ።
እነዚህ ምርመራዎች፦
ኤክስ-ሬ (X-ray) በአንገትና በትከሻ አካባቢ ያሉ ስብራቶችን ወይም ሌሎች የአጥንት ጉዳቶችን ለመለየት ይረዳል። በበለጠ ከባድ ሁኔታዎች ሲ.ቲ ማይሎግራፊ (CT Myelography) በአከርካሪ አጥንት አቅራቢያ ያለውን የነርቭ ስር ጉዳት፤ በተለይም አቫልሽን/ Avulsion ጉዳትን በበለጠ ዝርዝር ለማየት ሊረዳ ይችላል።
የሕክምና ዕቅዱ በነርቭ ጉዳቱ መጠን እና በተጎዳው ክንድ ውስጥ ቀሪ ተግባር ላይ ይመሰረታል።
የነርቭ ማገገም ምልክቶች፣ የጉዳቱ ቦታ እና ጉዳቱ ከደረሰ ጀምሮ ያለፈው ጊዜ ተሀድሶ ብቻ በቂ መሆኑን ወይም የነርቭ ቀዶ ጥገና እንደሚያስፈልግ ለመወሰን ይረዳሉ።
የተዘረጋ ወይም የተጫነ ነርቭ አንዳንድ ጊዜ ያለ ቀዶ ጥገና ማገገም ይችላል።
በዚህ ወቅት የአካል ተሀድሶ/ ማገገሚያ (Rehabilitation) የሚከተሉትን ይረዳል፦
ነርቮች በዝግታ ስለሚያገግሙ ሐኪሞች ለብዙ ወራት የጡንቻ ኃይልን፣ ስሜትን፣ እንቅስቃሴን እና የኢ.ኤም.ጂ /EMG ውጤቶችን ሊከታተሉ ይችላሉ።
ከባድ የነርቭ ጉዳት ከተሀድሶ/ ማገገሚያ (Rehabilitation) እና ከጊዜ በኋላም የክንድ እንቅስቃሴ እንዲገደብ ሊያደርግ ይችላል።
በእነዚህ ሁኔታዎች ቀዶ ጥገና መደበኛ የነርቭ ምልክት እየደረሰባቸው ያልሆኑ ጡንቻዎች እንደገና የነርቭ ምልክት እንዲያገኙ ሊረዳ ይችላል።
ሐኪሞች የሚከተሉትን ይገመግማሉ፦
ነርቩ በንጹህ ሁኔታ ከተቀደደ እና የነርቭ ሕብረ ሕዋስ መጥፋት ትንሽ ከሆነ ሐኪሞች ሁለቱን የነርቭ ጫፎች በቀጥታ እንደገና ሊያገናኙ ይችላሉ።
በዚህ ሁኔታ የነርቭ ግራፍት (graft) አያስፈልግም። አዲስ የነርቭ ፋይበሮች በተጠገነው ክፍል በኩል እያደጉ ወደ ጡንቻዎች ሊደርሱ ይችላሉ።
የጉዳቱ ምክንያት የነርቩን አንድ ክፍል ከጎዳ፣ ሁለቱ ጤናማ የነርቭ ጫፎች በቀጥታ እንዲገናኙ በጣም ርቀት ሊኖራቸው ይችላል።
በዚህ ሁኔታ ሐኪሞች ከሌላ የሰውነት ክፍል የተወሰደ ጤናማ የነርቭ ክፍል በመጠቀም በሁለቱ ጫፎች መካከል ያለውን ክፍተት ሊያገናኙ ይችላሉ።
ከዚያ አዲስ የነርቭ ፋይበሮች በግራፍቱ ውስጥ እያደጉ ወደ ተፈለጉት ጡንቻዎች ይሄዳሉ።
ከባድ ጉዳት ዋናውን የነርቭ መንገድ መጠቀም የማይቻል ሊያደርገው ይችላል።
በዚህ ሁኔታ ሐኪሞች በአቅራቢያው ያለ ጤናማና እየሰራ ያለ የነርቭ ቅርንጫፍ ወስደው የደከመውን ጡንቻ ከሚቆጣጠረው ነርቭ ጋር ሊያገናኙት ይችላሉ።
ይህ የነርቭ ምልክቶች ወደ ጡንቻው የሚደርሱበትን መንገድ ያሳጥራል፤ እንደ፦
ጊዜ የተጎዱ ነርቮችና እነሱ የሚቆጣጠሯቸው ጡንቻዎች የማገገም እድል ላይ ትልቅ ተፅእኖ አለው።
ጡንቻዎች ለረጅም ጊዜ መደበኛ የነርቭ ምልክት ካላገኙ ተግባራቸውን የመመለስ ችሎታቸው ቀስ በቀስ ሊቀንስ ይችላል። ይህም ዘግይቶ የሚደረግ የነርቭ መልሶ ግንባታ ውጤትን ሊገድብ ይችላል።
የጊዜ አስፈላጊነት
በጊዜው በስፔሻሊስት መመርመር ነርቮቹ በተገቢው ሁኔታ እያገገሙ መሆናቸውን ወይም ቀዶ ጥገና በተገቢው ጊዜ መደረግ እንዳለበት ለማወቅ ይረዳል።
የብራኪያል ፕሌክሰስ (Brachial Plexus) ጉዳት ማገገም ለብዙ ወራት ወይም ከዚያም በላይ ሊወስድ ይችላል። የተጎዱ ነርቮች ወደ ሚቆጣጠሯቸው ጡንቻዎች እንደገና ማደግ ስለሚያስፈልጋቸው ሂደቱ ጊዜ ይወስዳል።
የማገገም ሁኔታን ሊጎዱ የሚችሉ ሁኔታዎች፦
መደበኛ ክትትል በጡንቻ ኃይል፣ በስሜትና በጡንቻ ተግባር ላይ የሚኖሩ ለውጦችን ለመከታተል ይረዳል። ተሀድሶ/ ማገገሚያም (Rehabilitation) የመገጣጠሚያ እንቅስቃሴን ለመጠበቅ፣ መደንዘዝን ለመቀነስ እና ጠቃሚ የክንድ ተግባር እንዲመለስ ለመደገፍ ይረዳል።
በቬጃታኒ ኢንተርናሽናል ሆስፒታል የብራኪያል ፕሌክሰስ ጉዳት (Brachial Plexus Injury) ሕክምና
በቬጃታኒ ኢንተርናሽናል ሆስፒታል የኒውሮሳይንስ ማዕከል (Neuroscience Center) ስፔሻሊስቶች ውስብስብ የብራኪያል ፕሌክሰስ ጉዳቶችን በሚከተሉት ዘዴዎች ይገመግማሉ፦
ዓላማው የጉዳቱን ሁኔታ በትክክል መለየት፣ ሕክምናውን በተገቢው ጊዜ ማቀድ እና ታካሚው የተጎዳውን ክንድ በተቻለ መጠን እንደገና እንዲጠቀም መርዳት ነው።
ምልክቶቹ በጉዳቱ ቦታና በክብደቱ ላይ ይመሰረታሉ። ታካሚዎች የክንድ ድካም፣ መደንዘዝ፣ መወጋገር፣ ህመም ወይም ትከሻን፣ ክንድን ወይም እጅን ለማንቀሳቀስ መቸገር ሊያጋጥማቸው ይችላል።
እንደ ክንድን ማንሳት ወይም እቃ መያዝ ያሉ የዕለት ተዕለት ተግባራትም ሊከብዱ ይችላሉ።
አዎ። በወሊድ ወቅት የብራኪያል ፕሌክሰስ (Brachial Plexus) ጉዳት ሊፈጠር ይችላል፤ በተለይም የሕፃኑ ትከሻ በወሊድ ጊዜ ሲጣበቅ።
የነርቭ መዘርጋት የሕፃኑን የክንድ እንቅስቃሴና ስሜት ሊጎዳ ይችላል። ቀደም ብሎ መመርመር ሕፃኑ ክትትል፣ ተሀድሶ/ ማገገሚያ (Rehabilitation) ወይም ሌላ ሕክምና እንደሚያስፈልገው ለመወሰን ይረዳል።
ሕክምናው በነርቭ ጉዳቱ ክብደት እና ነርቮቹ የማገገም ምልክት እያሳዩ መሆናቸው ላይ ይመሰረታል።
የሕክምና አማራጮች፦
የማገገሚያ ጊዜው በተለይም የነርቭ ጉዳቱ ከባድ ከሆነ ፤ ብዙ ወራት እና ከዚያም በላይ ሊወስድ ይችላል።
ማገገም በሚከተሉት ላይ ይመሰረታል፦
ነርቩ ከተቀደደ ወይም ከአከርካሪ አጥንት ተነጥሎ ከወጣ ወይም የክንድ ተግባር ከጊዜ በኋላ በቂ መሻሻል ካላሳየ ቀዶ ጥገና ሊያስፈልግ ይችላል።
ውሳኔው እንዲሁም በሚከተሉት ላይ ይመሰረታል፦
ቀደም ብሎ መመርመር በጣም አስፈላጊ ነው ምክንያቱም የነርቭ መልሶ ግንባታ በተገቢው የጊዜ መስኮት ውስጥ ሲደረግ የተሻለ የማገገም እድል ሊኖረው ይችላል።
ለተጨማሪ መረጃ
የኒውሮሳይንስ ማዕከል (Neuroscience Center)
ቬጃታኒ ኢንተርናሽናል ሆስፒታል
ስልክ፦ (+66) 2-734-0000
Ext. 5400
የአማርኛ ስልክ መስመር: (+66) 90-907-2560
