ធ្វើការណាត់ជួប
និយាយជាមួយគ្រូពេទ្យទិដ្ឋភាពទូទៅ
ការគាបឆ្អឹងត្រគាកហ្វីម៉ូរ៉ូអាសេតាប៊ូឡា (FAI) ឬត្រូវបានគេស្គាល់ថាជាការគាបឆ្អឹងត្រគាក គឺជាបញ្ហាមិនប្រក្រតីនៃទម្រង់សន្លាក់ត្រគាក ដែលបណ្តាលឱ្យឆ្អឹងភ្លៅ (Femur) និងឆ្អឹងកញ្ច្រែងត្រគាក (Acetabulum) កកិតគ្នា។ ការកកិតនេះនាំឱ្យមានការកម្រិតលើចលនា និងបង្កការឈឺចាប់នៅតំបន់ត្រគាក។
FAI ត្រូវបានបែងចែកជា ៣ ប្រភេទ៖
- ប្រភេទ Cam: ក្បាលឆ្អឹងភ្លៅមិនអាចបង្វិលបានស្រួលក្នុងឆ្អឹងកញ្ច្រែងត្រគាក ដោយសារទម្រង់មិនប្រក្រតីរបស់វា។ ក្បាលឆ្អឹងភ្លៅដុះលយចេញ ដែលបណ្តាលឱ្យកកិតសឹកឆ្អឹងខ្ចីក្នុងត្រគាក។ ការធ្វើលំហាត់ប្រាណខ្លាំងក្លា ជួនកាលអាចបណ្តាលឱ្យមានការវិវត្តនៃប្រភេទនេះ
- ប្រភេទ Pincer: កើតឡើងនៅពេលដែលមានឆ្អឹងដុះលយហួសពីគែមធម្មតានៃឆ្អឹងកញ្ច្រែងត្រគាក។ ស្រទាប់ទ្រនាប់សន្លាក់ (Labrum) អាចនឹងត្រូវរងការគាបសង្កត់នៅក្រោមគែមឆ្អឹងដែលលយចេញនោះ
- ប្រភេទ Combined: គឺជាការរួមបញ្ចូលគ្នារវាងប្រភេទ Cam និង Pincer
លក្ខខណ្ឌនេះអាចព្យាបាលបានតាមរយៈការប្រើថ្នាំ Corticosteroids, ថ្នាំបំបាត់ការរលាក (NSAIDs), ការព្យាបាលដោយចលនា, ការសម្រាក និងការវះកាត់។ ប្រសិនបើមិនមានការព្យាបាលទេ FAI អាចធ្វើឱ្យខូចខាតដល់ឆ្អឹងខ្ចីដែលទ្រទ្រង់ត្រគាក ដែលនាំឱ្យមានការខូចសន្លាក់ ឬជំងឺរលាកសន្លាក់។ មនុស្សមួយចំនួនអាចនឹងត្រូវការការវះកាត់ដើម្បីជួសជុលការខូចខាតទាំងនោះ។
រោគសញ្ញា
ក្នុងករណី FAI ខ្លះ អាចនឹងមិនមានស្តែងចេញនូវរោគសញ្ញាឡើយ។ រោគសញ្ញានឹងចាប់ផ្តើមបង្ហាញឡើងនៅពេលដែលរបួសត្រគាកកាន់តែធ្ងន់ធ្ងរ។ សញ្ញា និងរោគសញ្ញានៃ FAI រួមមាន៖
- ឈឺត្រគាកដែលកាន់តែខ្លាំងឡើងនៅពេលធ្វើលំហាត់ប្រាណ ឬអង្គុយយូរពេក
- ការដើរខ្វិន (ដើរខ្ចើច)
- ភាពរឹងនៃសន្លាក់
រោគសញ្ញា FAI អាចរួមមានការឈឺចាប់ ជាទូទៅនៅតំបន់ក្រលៀន ប៉ុន្តែក៏អាចកើតមាននៅផ្នែកខាងក្រៅនៃត្រគាកផងដែរ។ ការឈឺចាប់ងំៗ ឬឈឺឆៀបៗ អាចកើតឡើងនៅពេលបង្វែរខ្លួន រមួលខ្លួន ឬអង្គុយច្រហោង។ ពេលខ្លះ ការឈឺចាប់គ្រាន់តែជាការចុកអួលៗប៉ុណ្ណោះ។
នៅពេលរោគសញ្ញាចាប់ផ្តើមដំបូង ការកត់សម្គាល់សកម្មភាពដែលបង្កឱ្យឈឺគឺជារឿងសំខាន់។ អ្នកជំងឺអាចសាកល្បងផ្លាស់ប្តូរទម្លាប់ប្រចាំថ្ងៃ សម្រាកត្រគាក និងសង្កេតមើលថាតើការឈឺចាប់បាត់ទៅវិញដែរឬទេ។ ការប្រើថ្នាំបំបាត់ការរលាកដែលមិនត្រូវការវេជ្ជបញ្ជាដូចជា Ibuprofen និង Naproxen ក៏អាចមានប្រសិទ្ធភាពផងដែរ។
អ្នកជំងឺត្រូវតែទៅជួបគ្រូពេទ្យប្រសិនបើរោគសញ្ញាមិនបាត់ទៅវិញ ដើម្បីទទួលបានការធ្វើរោគវិនិច្ឆ័យត្រឹមត្រូវ និងការព្យាបាលដែលសមស្រប។ ប្រសិនបើទុកចោល វានឹងបង្កការខូចខាតកាន់តែខ្លាំងដល់ត្រគាក។
មូលហេតុ
FAI កើតឡើងដោយសារតែការលូតលាស់មិនប្រក្រតីនៃឆ្អឹងត្រគាកក្នុងអំឡុងពេលវ័យកុមារ។ ការឈឺចាប់ និងរបួសសន្លាក់គឺបណ្តាលមកពីការដុះលយនៃឆ្អឹង (Bone spur) ប្រភេទ Cam, Pincer ឬទាំងពីរ។ សន្លាក់ត្រគាកគឺជាប្រភេទសន្លាក់ “បាល់ និងរន្ធ” (Ball-and-socket)។ ចំពោះអ្នកជំងឺ FAI “បាល់” (ក្បាលឆ្អឹងភ្លៅ) ឬ “រន្ធ” (រន្ធឆ្អឹងត្រគាក) មានទម្រង់មិនប្រក្រតី ដែលបង្កើតឱ្យមានការកកិត និងអាចបំផ្លាញស្រទាប់ទ្រនាប់សន្លាក់ និងឆ្អឹងខ្ចីនៅពេលធ្វើចលនា។
ការឈឺចាប់ FAI អាចស្តែងឡើងចំពោះអ្នកដែលសកម្មខ្លាំងផ្នែករាងកាយ លឿនជាងអ្នកដែលមិនសូវមានសកម្មភាព។ ទោះជាយ៉ាងណា ការហាត់ប្រាណមិនមែនជាមូលហេតុដែលនាំឱ្យកើត FAI នោះទេ។
កត្តាហានិភ័យ
អ្នកដែលមានសកម្មភាពរាងកាយខ្លាំងក្លា មានឱកាសខ្ពស់ក្នុងការវិវត្តទៅជាបញ្ហា FAI នេះ
ការធ្វើរោគវិនិច្ឆ័យ
ដើម្បីធ្វើរោគវិនិច្ឆ័យបញ្ហា FAI ឱ្យបានត្រឹមត្រូវ គ្រូពេទ្យនឹងណែនាំឱ្យធ្វើតេស្តមួយចំនួន។ គ្រូពេទ្យនឹងសួរអំពីប្រវត្តិគ្រួសារ និងកម្រិតនៃសកម្មភាពរាងកាយរបស់អ្នក។ គ្រូពេទ្យអាចស្នើសុំឱ្យមានការពិនិត្យដូចខាងក្រោម៖
- ការពិនិត្យរាងកាយ: ដើម្បីកំណត់ថាតើសន្លាក់ត្រគាកកំពុងដំណើរការបានល្អដែរឬទេ ដោយការវិភាគលើកម្រិតនៃចលនា កម្លាំងសាច់ដុំ និងរបៀបដើរ
- ការធ្វើតេស្តរកការប៉ះទង្គិច (Impingement test): គ្រូពេទ្យនឹងធ្វើតេស្តនេះក្នុងអំឡុងពេលពិនិត្យរាងកាយ។ ជង្គង់របស់អ្នកជំងឺនឹងត្រូវបានលើកឱ្យជិតទ្រូង ហើយបង្វិលចូលទៅរកស្មាម្ខាងទៀត។ ប្រសិនបើការធ្វើបែបនេះបង្កឱ្យមានការឈឺចាប់ត្រគាក នោះមានន័យថាការប៉ះទង្គិចត្រូវបានរកឃើញក្នុងអំឡុងពេលធ្វើតេស្ត
- ការពិនិត្យរូបភាពវេជ្ជសាស្ត្រ: ដើម្បីជួយកំណត់អត្តសញ្ញាណ FAI គ្រូពេទ្យនឹងធ្វើការពិនិត្យរូបភាពវេជ្ជសាស្ត្រដូចជា៖
- ការថតកាំរស្មីអ៊ិច (X-ray): អាចបង្កើតរូបភាពឆ្អឹងត្រគាករបស់អ្នក ដែលបង្ហាញពីសញ្ញានៃ FAI និងរោគសញ្ញានៃជំងឺរលាកសន្លាក់ផ្សេងៗ
- ការថត CT Scan: មានភាពលម្អិតជាងការថតកាំរស្មីអ៊ិចធម្មតា ដែលអនុញ្ញាតឱ្យគ្រូពេទ្យកំណត់ទីតាំងច្បាស់លាស់នៃទម្រង់ត្រគាកដែលមិនប្រក្រតី
- ការថត MRI: បង្កើតរូបភាពលម្អិតនៃជាលិកាទន់ ដែលជួយឱ្យគ្រូពេទ្យរកឃើញការខូចខាតដល់ស្រទាប់ទ្រនាប់សន្លាក់ (Labrum) និងឆ្អឹងខ្ចីក្នុងសន្លាក់។ ការប្រើថ្នាំពណ៌ (Contrast dye) ក្នុងអំឡុងពេល MRI អាចជួយឱ្យមើលឃើញការខូចខាតកាន់តែច្បាស់
- ការប្រើថ្នាំស្ពឹកក្នុងតំបន់: គ្រូពេទ្យនឹងចាក់ថ្នាំស្ពឹកទៅក្នុងសន្លាក់ត្រគាក ដើម្បីសាកល្បងថាតើវាជួយកាត់បន្ថយការឈឺចាប់ដែរឬទេ។ ប្រសិនបើការឈឺចាប់ថយចុះជាបណ្តោះអាសន្ន នោះវាបញ្ជាក់ថាអ្នកជំងឺពិតជាមានបញ្ហា FAI
ការព្យាបាល
ការព្យាបាល FAI មានភាពខុសប្លែកគ្នាអាស្រ័យលើអ្នកជំងឺ និងកម្រិតនៃការខូចខាត។ ជម្រើសនៃការព្យាបាលរួមមាន៖
- ថ្នាំ Corticosteroids: ឱសថទាំងនេះជួយកាត់បន្ថយការហើម និងការរលាកសន្លាក់ត្រគាក។ ការព្យាបាលនេះជាធម្មតាត្រូវបានធ្វើឡើងតាមរយៈការចាក់
- ថ្នាំបំបាត់ការរលាកដែលគ្មានស្តេរ៉ូអ៊ីត (NSAIDs): ជាប្រភេទថ្នាំលេបដែលជួយកាត់បន្ថយការរលាក។ ថ្នាំ Ibuprofen និងថ្នាំដទៃទៀតអាចត្រូវបានប្រើតាមកម្រិតវេជ្ជបញ្ជា ដើម្បីជួយគ្រប់គ្រងការឈឺចាប់ និងការរលាក
- ការព្យាបាលដោយចលនា (Physical therapy): លំហាត់ប្រាណជាក់លាក់មួយចំនួនអាចបង្កើនកម្រិតនៃចលនាត្រគាក និងពង្រឹងសាច់ដុំដែលទ្រទ្រង់សន្លាក់។ វាក៏ជួយកាត់បន្ថយសម្ពាធទៅលើស្រទាប់ទ្រនាប់សន្លាក់ ឬឆ្អឹងខ្ចីដែលរងរបួសផងដែរ
- ការសម្រាក: អ្នកអាចកាត់បន្ថយការកកិតក្នុងសន្លាក់ត្រគាក ដោយការកាត់បន្ថយសកម្មភាពមួយចំនួន។ គ្រូពេទ្យអាចណែនាំឱ្យផ្លាស់ប្តូរទម្លាប់ប្រចាំថ្ងៃ និងជៀសវាងសកម្មភាពដែលបង្កឱ្យមាន FAI
- ការវះកាត់: ប្រសិនបើការព្យាបាលដោយមិនប្រើការវះកាត់មិនអាចកាត់បន្ថយការឈឺចាប់បាន គ្រូពេទ្យអាចណែនាំឱ្យធ្វើការវះកាត់ដូចជា៖
- ការវះកាត់ឆ្លុះសន្លាក់ត្រគាក (Arthroscopic hip surgery): ជាការវះកាត់ដែលមានមុខរបួសតូចបំផុត ដែលគ្រូពេទ្យវះកាត់ជួសជុល ឬដកចេញនូវឆ្អឹង ឬឆ្អឹងខ្ចីដែលខូច។ គ្រូពេទ្យប្រើឧបករណ៍តូចៗ និងកាមេរ៉ាតូចមួយ (Arthroscope) ដើម្បីពិនិត្យមើលក្នុងត្រគាក
- ការវះកាត់ត្រគាកតាមបែបបុរាណ (Traditional hip surgery): នៅពេលដែលការខូចខាតមានសភាពធ្ងន់ធ្ងរ គ្រូពេទ្យនឹងធ្វើការវះកាត់បើកមុខរបួសធំជាងមុន ដើម្បីជួសជុលការខូចខាតទាំងនោះ
