ជំងឺរលាកថ្លើមប្រភេទបេ

ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ជំងឺរលាកថ្លើមប្រភេទបេ (Hepatitis B) គឺជាជំងឺឆ្លងថ្លើមដែលបង្កឡើងដោយមេរោគរលាកថ្លើមប្រភេទបេ (HBV)។ ជំងឺនេះអាចបែងចែកចេញជាពីរទម្រង់គឺ ស្រួចស្រាវ និងរ៉ាំរ៉ៃ។ មនុស្សភាគច្រើនជួបប្រទះនឹងជំងឺរលាកថ្លើមប្រភេទបេកម្រិតស្រួចស្រាវ ដែលជាធម្មតាមានរយៈពេលតិចជាងប្រាំមួយខែ ហើយអាចជាសះស្បើយទៅវិញដោយខ្លួនឯង។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ ចំពោះបុគ្គលមួយចំនួន ការឆ្លងនេះបានក្លាយទៅជារ៉ាំរ៉ៃ ដោយអូសបន្លាយពេលលើសពីប្រាំមួយខែ។ ជំងឺរលាកថ្លើមប្រភេទបេរ៉ាំរ៉ៃ បង្កឱ្យមានហានិភ័យធ្ងន់ធ្ងរដូចជា ខ្សោយថ្លើម មហារីកថ្លើម និងជំងឺក្រិនថ្លើម ដែលជាស្ថានភាពថ្លើមរងស្លាកស្នាមខូចខាតជាអចិន្ត្រៃយ៍។

ខណៈពេលដែលមនុស្សពេញវ័យភាគច្រើនអាចជាសះស្បើយទាំងស្រុងពីជំងឺរលាកថ្លើមប្រភេទបេ សូម្បីតែក្នុងករណីមានរោគសញ្ញាធ្ងន់ធ្ងរក៏ដោយ ប៉ុន្តែទារក និងកុមារមានទំនោរខ្ពស់ក្នុងការវិវត្តទៅជាការឆ្លងរ៉ាំរ៉ៃ។ ស្ថានភាពរ៉ាំរ៉ៃនៃជំងឺនេះអាចជះឥទ្ធិពលអូសបន្លាយពេលយ៉ាងយូរ។ ទោះបីជាមានវ៉ាក់សាំងសម្រាប់ការពារជំងឺរលាកថ្លើមប្រភេទបេក៏ដោយ ប៉ុន្តែបច្ចុប្បន្ននេះមិនទាន់មានវិធីព្យាបាលឱ្យជាដាច់សម្រាប់អ្នកដែលមានផ្ទុកមេរោគរួចហើយនោះឡើយ។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ ការអនុវត្តវិធានការប្រុងប្រយ័ត្នមួយចំនួន អាចជួយកាត់បន្ថយហានិភ័យនៃការចម្លងមេរោគទៅកាន់អ្នកដទៃបាន។

ជំងឺរលាកថ្លើមប្រភេទបេ គឺជាជំងឺឆ្លងដោយវីរុសដែលកំណត់គោលដៅវាយប្រហារជាពិសេសលើថ្លើម ដោយបណ្តាលឱ្យមានការរលាកនៅក្នុងជាលិកាថ្លើម។ ការរលាកនេះ (ហៅថា រលាកថ្លើម) ចាប់ផ្តើមដំបូងជាការឆ្លងស្រួចស្រាវ ដែលជាធម្មតានឹងជាសះស្បើយក្នុងរយៈពេលដ៏ខ្លី។ ប៉ុន្តែចំពោះបុគ្គលមួយចំនួន ការឆ្លងនេះនៅតែបន្តអូសបន្លាយ និងក្លាយជារ៉ាំរ៉ៃ ដែលនាំឱ្យមានការខូចខាតថ្លើមជាបន្តបន្ទាប់។ អ្វីដែលគួរឱ្យព្រួយបារម្ភនោះគឺ ជំងឺរលាកថ្លើមប្រភេទបេរ៉ាំរ៉ៃអាចវិវត្តទៅមុខដោយស្ងៀមស្ងាត់ ដោយគ្មានស្តែងចេញរោគសញ្ញាគួរឱ្យកត់សម្គាល់ឡើយ ដែលធ្វើឱ្យមនុស្សជាច្រើនមិនដឹងថាខ្លួនមានផ្ទុកមេរោគ និងមិនដឹងពីផលប៉ះពាល់ដ៏គ្រោះថ្នាក់ដែលអាចកើតមានចំពោះសុខភាពថ្លើមរបស់ពួកគេ។

ជំងឺរលាកថ្លើមប្រភេទបេ មានលក្ខណៈសម្គាល់ដាច់ដោយឡែកដែលខុសប្លែកពីមេរោគរលាកថ្លើមប្រភេទផ្សេងទៀត៖

• សមត្ថភាពការពារបានមុន៖ ជំងឺរលាកថ្លើមប្រភេទបេ មានវ៉ាក់សាំងការពារដែលមានសុវត្ថិភាព និងប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់ ដែលចំណុចនេះខុសប្លែកពីមេរោគរលាកថ្លើមផ្សេងៗទៀត។ អង្គការសុខភាពពិភពលោក (WHO) ណែនាំឱ្យធ្វើការចាក់វ៉ាក់សាំងដល់កុមារគ្រប់រូប ក្នុងកំឡុងពេលដ៏ខ្លីក្រោយពេលសម្រាល
• ផលប៉ះពាល់លើកុមារ៖ ជំងឺរលាកថ្លើមប្រភេទបេ ជះឥទ្ធិពលខ្លាំងខុសធម្មតាលើកុមារ។ ខណៈពេលដែលមានតែ ៥% នៃមនុស្សពេញវ័យដែលឆ្លងមេរោគ វិវត្តទៅជាការឆ្លងរ៉ាំរ៉ៃ ប៉ុន្តែអត្រានេះបានកើនឡើងរហូតដល់ ៣០% សម្រាប់កុមារដែលមានអាយុក្រោម ៦ ឆ្នាំ។ ចំណុចនេះសង្កត់ធ្ងន់លើតម្រូវការចាំបាច់នៃការស្វែងរកការឆ្លងឱ្យបានទាន់ពេលវេលា និងយុទ្ធសាស្ត្រការពារសម្រាប់ក្រុមអ្នកជំងឺកុមារ
• ការចម្លងពីម្តាយទៅកូន៖ មេរោគរលាកថ្លើមប្រភេទបេ អាចចម្លងពីម្តាយដែលមានផ្ទុកមេរោគទៅកាន់ទារកក្នុងអំឡុងពេលសម្រាល។ ទម្រង់នៃការចម្លងនេះមានចំណែកយ៉ាងច្រើននៃការឆ្លងលើទារក។ រហូតដល់ ៩០% នៃទារកដែលឆ្លងមេរោគរលាកថ្លើមប្រភេទបេ អាចនឹងវិវត្តទៅជាការឆ្លងរ៉ាំរ៉ៃ
• ការគ្រប់គ្រងការឆ្លងរ៉ាំរ៉ៃ៖ ទោះបីជាជំងឺរលាកថ្លើមប្រភេទបេរ៉ាំរ៉ៃមិនអាចព្យាបាលឱ្យជាដាច់ក៏ដោយ ប៉ុន្តែវាអាចគ្រប់គ្រងបានដោយការប្រើប្រាស់ថ្នាំប្រឆាំងវីរុស។ ឱសថទាំងនេះជួយគ្រប់គ្រងការឆ្លងមេរោគ ប៉ុន្តែបុគ្គលដែលមានជំងឺរលាកថ្លើមប្រភេទបេរ៉ាំរ៉ៃ ត្រូវតែអនុវត្តវិធានការប្រុងប្រយ័ត្នពេញមួយជីវិត ដើម្បីរក្សាសុខភាពថ្លើមរបស់ពួកគេ

សរុបមក ការរួមផ្សំគ្នារវាងសមត្ថភាពការពារបានតាមរយៈការចាក់វ៉ាក់សាំង, ភាពងាយរងគ្រោះខ្ពស់របស់កុមារ, ហានិភ័យនៃការចម្លងពីម្តាយទៅកូន និងតម្រូវការនៃការគ្រប់គ្រងជំងឺក្នុងរយៈពេលវែង គឺជាចំណុចខុសប្លែកគ្នាយ៉ាងច្បាស់រវាងជំងឺរលាកថ្លើមប្រភេទបេ និងមេរោគរលាកថ្លើមប្រភេទផ្សេងទៀត។

រោគសញ្ញា

រោគសញ្ញានៃជំងឺរលាកថ្លើមប្រភេទបេស្រួចស្រាវ អាចមានសភាពស្រាល ឬធ្ងន់ធ្ងរ។ ទោះបីជាអ្នកអាចសង្កេតឃើញរោគសញ្ញាទាំងនេះលឿនបំផុតក្នុងរយៈពេលពីរសប្តាហ៍ក្រោយឆ្លងមេរោគក៏ដោយ ប៉ុន្តែពួកវាច្រើនតែលេចឡើងក្នុងរយៈពេលពី ១ ទៅ ៤ ខែក្រោយឆ្លងមេរោគ។ កុមារតូចៗគឺជាក្រុមដែលច្រើនតែមិនបង្ហាញសញ្ញាអ្វីទាំងអស់។

សញ្ញា និងរោគសញ្ញានៃជំងឺរលាកថ្លើមប្រភេទបេ អាចរួមមាន៖

• មានគ្រុនក្តៅ
• ចង្អោរ
• ក្អួត
• មិនសូវឃ្លានអាហារ
• អស់កម្លាំងខ្លាំង
• ទឹកនោមមានពណ៌ក្រម៉ៅខុសធម្មតា
• ឈឺចុកចាប់ក្នុងពោះ និងតាមសន្លាក់
• ជំងឺលឿង ឬមានសភាពលឿងនៅលើស្បែក និងផ្នែកសនៃគ្រាប់ភ្នែក

ប្រសិនបើអ្នកសង្ស័យថាខ្លួនឯងបានប៉ះពាល់នឹងមេរោគរលាកថ្លើមប្រភេទបេ ឬកំពុងជួបប្រទះរោគសញ្ញា វាជាការសំខាន់ណាស់ដែលត្រូវទាក់ទងទៅគ្រូពេទ្យរបស់អ្នកឱ្យបានឆាប់រហ័ស។ ការស្វែងរកការពិនិត្យព្យាបាលភ្លាមៗក្នុងរង្វង់ ២៤ ម៉ោងក្រោយពេលប៉ះពាល់មេរោគ អាចជួយកាត់បន្ថយហានិភ័យនៃការឆ្លងមេរោគបាន តាមរយៈការព្យាបាលការពារមុន។ ទោះបីជាអ្នកគ្រាន់តែសង្ស័យពីការប៉ះពាល់ ឬមានរោគសញ្ញាក៏ដោយ ការទាក់ទងទៅគ្រូពេទ្យនឹងអនុញ្ញាតឱ្យពួកគេវាយតម្លៃស្ថានភាពរបស់អ្នក និងផ្តល់ការណែនាំដ៏ត្រឹមត្រូវ។

​​ មូលហេតុ

មេរោគរលាកថ្លើមប្រភេទបេ (HBV) គឺជាមូលហេតុចម្បងនៃជំងឺរលាកថ្លើមប្រភេទបេ។ វីរុសនេះត្រូវបានចម្លងពីមនុស្សម្នាក់ទៅមនុស្សម្នាក់ទៀតតាមរយៈឈាម ទឹកកាម ឬទឹករំអិលរាងកាយផ្សេងទៀត។ វាមិនអាចឆ្លងរាលដាលតាមរយៈការក្អក ឬការកណ្តាស់ឡើយ។

វិធីសាស្ត្រទូទៅនៃការចម្លងមេរោគ HBV រួមមាន៖

• ការប៉ះពាល់តាមផ្លូវភេទ៖ ប្រសិនបើអ្នករួមភេទដោយមិនបានការពារជាមួយអ្នកដែលមានផ្ទុកមេរោគ អ្នកអាចនឹងឆ្លងជំងឺរលាកថ្លើមប្រភេទបេ។ ប្រសិនបើឈាម ទឹកមាត់ ទឹកកាម ឬទឹករំអិលទ្វារមាសរបស់អ្នកជំងឺចូលទៅក្នុងរាងកាយរបស់អ្នក វីរុសនេះនឹងអាចចូលទៅក្នុងខ្លួនរបស់អ្នកបាន
• ការប្រើប្រាស់ម្ជុលរួមគ្នា៖ ម្ជុល និងសឺរាំងដែលប្រឡាក់ឈាមមានផ្ទុកមេរោគ ធ្វើឱ្យការចម្លងមេរោគ HBV កើតឡើងយ៉ាងងាយស្រួល។ ការឆ្លងជំងឺរលាកថ្លើមប្រភេទបេមានភាគរយខ្ពស់ណាស់ ប្រសិនបើអ្នកប្រើប្រាស់ឧបករណ៍ចាក់ថ្នាំ ឬសារធាតុញៀនរួមគ្នា
• ការមុតម្ជុលដោយចៃដន្យ៖ អ្នកជំនាញថែទាំសុខភាព និងបុគ្គលិកគ្រប់រូបដែលប៉ះពាល់នឹងឈាមមនុស្ស គួរតែមានការប្រុងប្រយ័ត្នខ្ពស់ចំពោះជំងឺរលាកថ្លើមប្រភេទបេ
• ពីម្តាយទៅកូន៖ ស្ត្រីមានផ្ទៃពោះដែលមានលទ្ធផលវិជ្ជមានមេរោគ HBV អាចចម្លងវីរុសនេះទៅកាន់ទារកក្នុងផ្ទៃរបស់ពួកគេ។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ ជានិច្ចកាល ទារកអាចត្រូវបានចាក់វ៉ាក់សាំងការពារដើម្បីជៀសវាងការឆ្លងមេរោគនេះបាន។ ប្រសិនបើអ្នកកំពុងមានផ្ទៃពោះ ឬមានបំណងចង់យកបុត្រ សូមពិភាក្សាជាមួយគ្រូពេទ្យរបស់អ្នកអំពីការធ្វើតេស្តរកជំងឺរលាកថ្លើមប្រភេទបេ

ការប្រៀបធៀបរវាងរលាកថ្លើមប្រភេទបេ ស្រួចស្រាវ និងរ៉ាំរ៉ៃ

ការឆ្លងជំងឺរលាកថ្លើមប្រភេទបេស្រួចស្រាវ ដូចដែលឈ្មោះបានបញ្ជាក់ស្រាប់ គឺអាចកើតឡើងក្នុងរយៈពេលខ្លី បណ្តោះអាសន្ន ឬវាអាចអូសបន្លាយពេលយ៉ាងយូរ។

• ការឆ្លងជំងឺរលាកថ្លើមប្រភេទបេស្រួចស្រាវ៖ កើតឡើងក្នុងរយៈពេលតិចជាង ៦ ខែប៉ុណ្ណោះ។ អ្នកនឹងអាចជាសះស្បើយទាំងស្រុងក្នុងរយៈពេលពីរបីខែ ដោយសារប្រព័ន្ធភាពស៊ាំរបស់អ្នកអាចកម្ចាត់មេរោគនេះចេញពីរាងកាយបាន។ មនុស្សភាគច្រើនដែលកើតជំងឺរលាកថ្លើមប្រភេទបេ គឺស្ថិតក្នុងទម្រង់ស្រួចស្រាវនេះ ប៉ុន្តែវាអាចវិវត្តទៅជាការឆ្លងរ៉ាំរ៉ៃបាន
• ការឆ្លងជំងឺរលាកថ្លើមប្រភេទបេរ៉ាំរ៉ៃ៖ អូសបន្លាយពេលចាប់ពីប្រាំមួយខែ ឬយូរជាងនេះ ដោយសារតែប្រព័ន្ធភាពស៊ាំមានការលំបាកក្នុងការកម្ចាត់មេរោគឱ្យអស់។ ស្ថានភាពអូសបន្លាយយូរនេះអាចបន្តពេញមួយជីវិតរបស់បុគ្គលម្នាក់ៗ និងអាចបណ្តាលឱ្យមានស្ថានភាពសុខភាពធ្ងន់ធ្ងរដូចជា ជំងឺក្រិនថ្លើម និងមហារីកថ្លើម។ ខណៈពេលដែលបុគ្គលខ្លះដែលមានជំងឺរលាកថ្លើមប្រភេទបេរ៉ាំរ៉ៃមិនជួបប្រទះរោគសញ្ញាអ្វីសោះ ប៉ុន្តែអ្នកដទៃទៀតអាចនឹងជួបប្រទះអាការៈអស់កម្លាំងជាប់រហូត និងរោគសញ្ញាស្រាលៗស្រដៀងនឹងទម្រង់ស្រួចស្រាវដែរ

លទ្ធភាពនៃការវិវត្តទៅជាជំងឺរលាកថ្លើមប្រភេទបេរ៉ាំរ៉ៃនឹងកើនឡើងទៅតាមអាយុ ជាពិសេសចំពោះទារក និងកុមារដែលមានអាយុក្រោមប្រាំឆ្នាំ។ ការឆ្លងរ៉ាំរ៉ៃអាចនឹងមិនត្រូវបានកត់សម្គាល់ដឹងអស់រយៈពេលជាច្រើនឆ្នាំ រហូតទាល់តែបុគ្គលនោះវិវត្តទៅជាជំងឺថ្លើមធ្ងន់ធ្ងរ។

កត្តាហានិភ័យ

ការចម្លងជំងឺរលាកថ្លើមប្រភេទបេ កើតឡើងតាមរយៈការប៉ះពាល់នឹងឈាម ទឹកកាម ឬទឹករំអិលរាងកាយផ្សេងទៀតរបស់បុគ្គលដែលមានផ្ទុកមេរោគ។ លទ្ធភាពរបស់អ្នកក្នុងការឆ្លងជំងឺរលាកថ្លើមប្រភេទបេ នឹងកើនឡើងខ្ពស់ក្រោមលក្ខខណ្ឌដូចខាងក្រោម៖

• ធ្វើដំណើរទៅកាន់ទីកន្លែងនានា ដូចជា តំបន់អាស៊ី បណ្តុំកោះប៉ាស៊ីហ្វិក អាហ្វ្រិក និងអឺរ៉ុបខាងកើត ដែលជាកន្លែងមានអត្រាអ្នកឆ្លងមេរោគ HBV ខ្ពស់
• រួមភេទដោយមិនបានការពារជាមួយដៃគូច្រើន ឬជាមួយអ្នកផ្ទុកមេរោគ HBV
• រស់នៅជាមួយបុគ្គលដែលមានការឆ្លងមេរោគ HBV រ៉ាំរ៉ៃ
• ប្រើប្រាស់ម្ជុលរួមគ្នានៅពេលប្រើប្រាស់សារធាតុញៀនតាមសរសៃឈាម
• ទារកដែលសម្រាលចេញពីម្តាយដែលមានផ្ទុកមេរោគរលាកថ្លើមប្រភេទបេ
• ការប៉ះពាល់នឹងឈាមមនុស្សនៅក្នុងកន្លែងបំពេញការងារ
• ទំនាក់ទំនងរួមភេទរវាងបុរស និងបុរស (ការរួមភេទរវាងអ្នកស្រឡាញ់ភេទដូចគ្នា)