បាក់តេរី ស្រ្តេបតូកូកូស ប្រភេទ B

ទិដ្ឋភាពទូទៅ

បាក់តេរី ស្រ្តេបតូកូកូស ប្រភេទ B (Group B streptococcus ឬ ហៅកាត់ថា GBS) គឺជាបាក់តេរីម្យ៉ាងដែលគេឧស្សាហ៍ជួបប្រទះ ដែលជាទូទៅរស់នៅក្នុងពោះវៀន ឬផ្លូវបន្តពូជផ្នែកខាងក្រោម។ ទោះបីជាវាមិនសូវបង្កគ្រោះថ្នាក់ដល់មនុស្សពេញវ័យដែលមានសុខភាពល្អក៏ដោយ វាអាចបង្កជាហានិភ័យធ្ងន់ធ្ងរ ជាពិសេសចំពោះទារកទើបនឹងកើត ដោយបង្កជាជំងឺមួយដែលគេស្គាល់ថាជា «ជំងឺបាក់តេរី ស្រ្តេបតូកូកូស ប្រភេទ B (group B strep disease)»។

ចំពោះបុគ្គលដែលមានជំងឺរ៉ាំរ៉ៃមួយចំនួនដូចជា ជំងឺទឹកនោមផ្អែម ឬជំងឺថ្លើម បាក់តេរី GBS នេះអាចនាំឱ្យមានការឆ្លងមេរោគធ្ងន់ធ្ងរ។ លើសពីនេះ មនុស្សចាស់ក៏ងាយនឹងធ្លាក់ខ្លួនឈឺដោយសារបាក់តេរី GBS នេះផងដែរ។

សម្រាប់មនុស្សពេញវ័យដែលមានសុខភាពល្អ មិនចាំបាច់មានការចាត់វិធានការជាក់លាក់ណាមួយឡើយ។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ ស្ត្រីមានផ្ទៃពោះគួរតែទទួលការពិនិត្យស្វែងរកមេរោគ GBS នេះ ក្នុងអំឡុងពេលត្រីមាសទី៣ នៃការមានផ្ទៃពោះ។ ប្រសិនបើរកឃើញថាមានមេរោគ GBS ការទទួលបានថ្នាំផ្សះ (ថ្នាំអង់ទីប៊ីយោទិច) ក្នុងអំឡុងពេលឈឺពោះសម្រាល អាចជួយការពារទារកទើបនឹងកើតពីការឆ្លងមេរោគបាន។

រោគសញ្ញា

ទារក

រោគសញ្ញារួមមាន គ្រុនក្តៅ, សីតុណ្ហភាពរាងកាយទាប, ពិបាកបៅដោះ, ធ្ងន់ខ្លួន ឬល្ហិតល្ហៃ, ទន់ដៃទន់ជើង, ខ្សោយកម្លាំងសាច់ដុំ, មានបញ្ហាដកដង្ហើម, រកាំរកូស, ញ័រខ្លួន, ប្រកាច់, ចេញកន្ទួល និងជម្ងឺខាន់លឿង។

ចំពោះទារក ជំងឺដែលទាក់ទងនឹង GBS អាចស្តែងចេញរោគសញ្ញាក្នុងរយៈពេល ៦ ម៉ោងបន្ទាប់ពីសម្រាល (ចាប់ផ្តើមរោគសញ្ញាដំបូង/early onset) ឬអាចលេចឡើងជាច្រើនសប្តាហ៍ ឬខែក្រោយមក (ចាប់ផ្តើមរោគសញ្ញាយឺត/late onset)។ ទោះបីជាទារកភាគច្រើនដែលកើតពីម្តាយដែលមានផ្ទៃពោះផ្ទុកមេរោគ GBS នៅតែមានសុខភាពល្អក៏ដោយ ក៏មានភាគរយតិចតួចដែលអាចនឹងធ្លាក់ខ្លួនឈឺធ្ងន់ធ្ងរ ប្រសិនបើឆ្លងមេរោគក្នុងអំឡុងពេលសម្រាល។

មនុស្សពេញវ័យ

ទោះបីជាបាក់តេរី GBS នេះឧស្សាហ៍មានចំពោះមនុស្សពេញវ័យក៏ដោយ ក៏វានៅតែអាចនាំឱ្យមានការឆ្លងមេរោគផ្សេងៗក្នុងករណីខ្លះ។ រោគសញ្ញានៃការឆ្លងមេរោគបង្កឡើងដោយ GBS រួមមាន៖

• ការឆ្លងមេរោគលើឆ្អឹង ឬសន្លាក់៖ ដែលអាចបង្កឱ្យមានការគ្រុនក្តៅ, រងាកញាក់, ហើម, ឈឺចាប់ និងឡើងរឹង ឬកាត់បន្ថយចលនាសន្លាក់
• ការឆ្លងមេរោគលើផ្លូវទឹកនោម៖ សម្គាល់ដោយការឈឺនោមខ្លាំងជាប់ជានិច្ច, ផ្សារបំពង់នោមពេលនោម, នោមញឹកញាប់តែបន្តិចៗ និងទឹកនោមប្តូរពណ៌
• ការឆ្លងមេរោគលើស្បែក ឬជាលិកាទន់៖ ដែលអាចមានសញ្ញាហើម, ក្តៅភាយៗ, ឡើងក្រហម, ឈឺចាប់ និងមានដំបៅចេញខ្ទុះ
• ការឆ្លងមេរោគក្នុងឈាម៖ ដែលអាចស្តែងចេញនូវរោគសញ្ញាដូចជា គ្រុនក្តៅ, រងាកញាក់ និងវង្វេងវង្វាន់
• ជំងឺរលាកសួត៖ ដែលអាចបណ្តាលឱ្យមានការគ្រុនក្តៅ, រងាកញាក់, ក្អក, ថប់ដង្ហើម និងឈឺទ្រូង

ប្រសិនបើសញ្ញា និងរោគសញ្ញាណាមួយកើតឡើងមិនព្រមបាត់ទៅវិញ វាជាការប្រសើរក្នុងការពិគ្រោះជាមួយគ្រូពេទ្យ ដើម្បីទទួលបានការធ្វើរោគវិនិច្ឆ័យ និងការព្យាបាលត្រឹមត្រូវ។ ក្នុងករណីដែលទារកបង្ហាញសញ្ញាទាំងនេះ ការស្វែងរកការពិនិត្យព្យាបាលជាបន្ទាន់គឺជារឿងសំខាន់បំផុត។

ស្ត្រីមានផ្ទៃពោះ, អ្នកដែលមានជំងឺរ៉ាំរ៉ៃ ឬបុគ្គលដែលមានអាយុលើសពី ៦៥ ឆ្នាំ ដែលមានសញ្ញា ឬរោគសញ្ញានៃការឆ្លងមេរោគ GBS គួរតែប្រញាប់ទៅពិគ្រោះជាមួយគ្រូពេទ្យជាបន្ទាន់។

​​ មូលហេតុ

ការចម្លងមេរោគ GBS ទៅកាន់ទារកជាទូទៅកើតឡើងក្នុងអំឡុងពេលសម្រាលតាមទ្វារមាស នៅពេលដែលទារកប៉ះពាល់ ឬលេបទឹកដែលមានផ្ទុកបាក់តេរីនេះ។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ មធ្យោបាយចម្លងពិតប្រាកដទៅកាន់បុគ្គលផ្សេងទៀតក្រៅពីទារកទើបនឹងកើតគឺនៅមិនទាន់ច្បាស់លាស់នៅឡើយទេ។ មេរោគ GBS មិនមែនជាជំងឺឆ្លងតាមការរួមភេទនោះទេ ហើយវាក៏មិនឆ្លងតាមរយៈចំណីអាហារ ឬទឹកដែរ។ វាត្រូវបានគេរកឃើញជាទូទៅនៅក្នុងរាងកាយរបស់មនុស្សដែលមានសុខភាពល្អ ដោយអាចរស់នៅទីនោះមួយរយៈពេល ឬយូរអង្វែង។

កត្តាហានិភ័យ

កត្តាហានិភ័យដែលបង្កើនលទ្ធភាពកើតជំងឺ GBS ចំពោះទារករួមមាន៖

• ម្តាយមានផ្ទុកមេរោគ GBS
• ការសម្រាលកូនមិនគ្រប់ខែ (មុនសប្តាហ៍ទី ៣៧ នៃការមានផ្ទៃពោះ)
• ការបែកទឹកភ្លោះយូរ (ទឹកភ្លោះបែកចាប់ពី ១៨ ម៉ោងឡើងទៅមុនពេលសម្រាល)
• ម្តាយមានការឆ្លងមេរោគលើសុក និងទឹកភ្លោះ
• ម្តាយមានការឆ្លងមេរោគលើផ្លូវទឹកនោមអំឡុងពេលមានផ្ទៃពោះ
• ម្តាយមានការគ្រុនក្តៅលើសពី ៣៨ អង្សាសេ (100.4°F) ក្នុងអំឡុងពេលសម្រាល
• ធ្លាប់សម្រាលទារកមុនៗដែលមានជំងឺ GBS

ចំពោះមនុស្សពេញវ័យដែលមានអាយុចាប់ពី ៦៥ ឆ្នាំឡើងទៅ ក៏ដូចជាអ្នកដែលមានប្រព័ន្ធភាពស៊ាំចុះខ្សោយ ឬមានជំងឺប្រចាំកាយធ្ងន់ធ្ងរ ដូចជាជំងឺទឹកនោមផ្អែម, ការឆ្លងមេរោគអេដស៍ (HIV), ជំងឺថ្លើម, ជំងឺបេះដូង ឬជំងឺមហារីក ហានិភ័យនៃការឆ្លងមេរោគ GBS នឹងមានការកើនឡើង។