ជំងឺកន្ត្រាក់ម្រាមដៃឌុយពុយត្រង់
ទិដ្ឋភាពទូទៅ
ជំងឺកន្ត្រាក់ម្រាមដៃឌុយពុយត្រង់ (Dupuytren contracture) គឺជាស្ថានភាពមួយដែលបង្កឱ្យម្រាមដៃមួយ ឬច្រើន កោងបត់ចូលទៅក្នុងបាតដៃ ដែលធ្វើឱ្យម្រាមដៃដែលរងផលប៉ះពាល់ពិបាកលាតឱ្យត្រង់បានពេញលេញ។ ស្ថានភាពនេះត្រូវបានសម្គាល់ដោយការកើតឡើងនូវដុំជាលិកានៅក្រោមស្បែក ដែលយូរៗទៅវានឹងបង្កើតជាសរសៃក្រាស់ ដែលអាចទាញម្រាមដៃឱ្យកោងបត់។ នៅពេលពេលវេលាកន្លងផុតទៅ ជំងឺកន្ត្រាក់ម្រាមដៃឌុយពុយត្រង់នេះ មាននិន្នាការកាន់តែអាក្រក់ទៅៗ។
រោគសញ្ញា
ជំងឺកន្ត្រាក់ម្រាមដៃឌុយពុយត្រង់ គឺជាស្ថានភាពដែលវិវត្តន៍ទៅមុខបន្តិចម្តងៗតាមពេលវេលា។ រោគសញ្ញាដំបូង គឺការកកើតដុំសាច់រឹងនៅក្នុងបាតដៃ ដែលអាចឈឺ ឬមិនឈឺ។ នៅពេលដែលស្ថានភាពនេះវិវត្តន៍ទៅមុខ ដុំសាច់នេះអាចពន្លូតខ្លួនទៅជាសរសៃរឹងនៅក្រោមស្បែក និងចូលទៅក្នុងម្រាមដៃ។ សរសៃនេះជារឿយៗតែងតែរឹតបន្តឹង និងទាញម្រាមដៃដែលរងផលប៉ះពាល់ឆ្ពោះទៅរកបាតដៃ។ ជាទូទៅ ជំងឺនេះច្រើនតែប៉ះពាល់ខ្លាំងលើម្រាមដៃពីរដែលនៅឆ្ងាយពីមេដៃជាងគេ (ម្រាមនាង និងម្រាមកូន) ហើយវាច្រើនតែកើតឡើងលើដៃទាំងសងខាង។
មូលហេតុ
គេមិនទាន់ដឹងច្បាស់ថាអ្វីជាមូលហេតុបង្កឱ្យមានជំងឺកន្ត្រាក់ម្រាមដៃឌុយពុយត្រង់នោះទេ។ ជំងឺនេះជាធម្មតាកើតឡើងដោយសារតំណពូជក្នុងគ្រួសារ។ បុរសមានឱកាសកើតជំងឺនេះច្រើនជាងស្ត្រី។
កត្តាហានិភ័យ
ខាងក្រោមនេះគឺជាកត្តាហានិភ័យនៃជំងឺកន្ត្រាក់ម្រាមដៃឌុយពុយត្រង់៖
- អាយុ៖ វ័យដែលសំបូរកើតជំងឺនេះបំផុត គឺបន្ទាប់ពីអាយុ ៥០ ឆ្នាំ។
- ភេទ៖ ជំងឺនេះកើតមានលើបុរសច្រើនជាងស្ត្រីឆ្ងាយណាស់។ បុរសអាចជួបរោគសញ្ញាដែលកាន់តែអាក្រក់ និងវិវត្តន៍លឿនជាងមុន។
- ពូជសាសន៍៖ បុគ្គលដែលមានដូនតាមកពីតំបន់អឺរ៉ុបខាងជើង មានហានិភ័យខ្ពស់ក្នុងការកើតជំងឺនេះ។ តាមស្ថិតិបានបង្ហាញថា៖
- ប្រហែល ២% ទៅ ៣% នៃប្រជាជនទូទាំងពិភពលោកមានជំងឺនេះ។
- នៅក្នុងតំបន់អឺរ៉ុបខាងជើង ឬស្កង់ឌីណាវី (Scandinavia) អត្រាអ្នកកើតអាចមានចន្លោះពី ៣០% ទៅ ៤០% ចំពោះបុរសដែលមានអាយុលើសពី ៦០ ឆ្នាំ។
- ប្រវត្តិគ្រួសារ៖ ជាញឹកញាប់ ជំងឺនេះច្រើនតែកើតមានតៗគ្នាក្នុងគ្រួសារ។
- មុខរបរ៖ ការស្រាវជ្រាវបង្ហាញពីទំនាក់ទំនងរវាងអ្នកប្រើប្រាស់ឧបករណ៍ដែលមានរំញ័រខ្លាំង និងជំងឺកន្ត្រាក់ម្រាមដៃឌុយពុយត្រង់។
- ជំងឺទឹកនោមផ្អែម៖ ជំងឺទឹកនោមផ្អែមបង្កើនឱកាសនៃការកើតជំងឺកន្ត្រាក់ម្រាមដៃឌុយពុយត្រង់។
- ការប្រើប្រាស់ថ្នាំជក់ និងគ្រឿងស្រវឹង៖ ហានិភ័យនៃជំងឺនេះកើនឡើងដោយសារការទទួលទានគ្រឿងស្រវឹង និងការប្រើប្រាស់ថ្នាំជក់។
- ស្ថានភាពវេជ្ជសាស្ត្រផ្សេងទៀត៖ ការមានជំងឺឆ្កួតជ្រូក និងបញ្ហាប្រកាច់ផ្សេងៗ, ជំងឺញៀនស្រា (alcoholism), មេរោគអេដស៍ និងជំងឺអេដស៍ (HIV/AIDS) ឬជំងឺសរសៃឈាម។
ការធ្វើរោគវិនិច្ឆ័យ
ក្នុងករណីភាគច្រើន ជំងឺកន្ត្រាក់ម្រាមដៃឌុយពុយត្រង់ អាចត្រូវបានធ្វើរោគវិនិច្ឆ័យតាមរយៈការពិនិត្យដៃផ្ទាល់ ហើយការធ្វើតេស្តបន្ថែមផ្សេងៗគឺកម្រនឹងត្រូវការណាស់។ ជាធម្មតា គ្រូពេទ្យនឹងប្រៀបធៀបដៃទាំងសងខាង ដើម្បីរកមើលភាពជ្រួញ ឬភាពផតនៃស្បែកបាតដៃ។ ពួកគេក៏នឹងប្រើដៃសង្កត់លើកន្លែងជាក់លាក់ណាមួយនៃដៃ និងម្រាមដៃ ដើម្បីពិនិត្យរកមើលវត្តមាននៃសរសៃជាលិការឹង ឬដុំពក។
វិធីសាស្ត្រមួយទៀតក្នុងការវាយតម្លៃជំងឺនេះ គឺការប្រើផ្ទៃរាបស្មើដូចជាតុ។ ប្រសិនបើអ្នកមិនអាចលាតម្រាមដៃឱ្យត្រង់ស្មើនៅលើផ្ទៃតុបានទេ នោះវាអាចជាសញ្ញាបង្ហាញថាអ្នកត្រូវការការពិនិត្យពីគ្រូពេទ្យ។
ការព្យាបាល
ប្រសិនបើជំងឺនេះវិវត្តន៍យឺតៗ មិនមានការឈឺចាប់ និងមិនប៉ះពាល់ខ្លាំងដល់សមត្ថភាពបំពេញការងារប្រចាំថ្ងៃទេនោះ អ្នកប្រហែលជាមិនទាន់ត្រូវការការព្យាបាលភ្លាមៗឡើយ។ អ្នកអាចជ្រើសរើសវិធីសាស្ត្រតាមដានដោយប្រុងប្រយ័ត្ន ដើម្បីមើលថាតើស្ថានភាពនេះកាន់តែអាក្រក់ទៅៗតាមពេលវេលាឬយ៉ាងណា។ បុគ្គលមួយចំនួនជ្រើសរើសការតាមដានស្ថានភាពដោយខ្លួនឯងតាមរយៈ “តេស្តលើផ្ទៃតុ” ដើម្បីវាយតម្លៃការផ្លាស់ប្តូរមុខងារដៃរបស់ពួកគេ។
ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ ប្រសិនបើរោគសញ្ញាកាន់តែធ្ងន់ធ្ងរ ឬប្រសិនបើអ្នកមានកង្វល់សុខភាពបន្ថែម គឺមាននីតិវិធីព្យាបាលមួយចំនួនដែលអាចជួយបាន។ នីតិវិធីទាំងនេះរួមមានការយកចេញ ឬការបំបែកសរសៃដែលទាញម្រាមដៃឱ្យបត់ចូលបាតដៃ។ ការជ្រើសរើសវិធីសាស្ត្រព្យាបាលគឺអាស្រ័យលើកម្រិតនៃរោគសញ្ញា និងស្ថានភាពសុខភាពផ្សេងទៀតរបស់អ្នក ដោយត្រូវសម្រេចតាមរយៈការពិគ្រោះជាមួយគ្រូពេទ្យជំនាញ។
ការប្រើម្ជុលវិទ្យាសាស្រ្ត
តាមរយៈវិធីសាស្ត្រនេះ សរសៃជាលិកាដែលកន្ត្រាក់ម្រាមដៃ នឹងត្រូវបានចាក់ទម្លុះ និងបំបែកដោយប្រើម្ជុលដែលចាក់កាត់តាមស្បែក (បន្ទាប់ពីបានធ្វើឱ្យស្ពឹក)។ ការកន្ត្រាក់នេះអាចនឹងកើតឡើងវិញជាញឹកញាប់ ប៉ុន្តែនីតិវិធីនេះអាចធ្វើឡើងសារជាថ្មីបានប្រសិនបើចាំបាច់។
វិធីសាស្ត្រប្រើម្ជុលផ្តល់នូវអត្ថប្រយោជន៍មួយចំនួនដូចជា មិនមានរបួសជ្រៅដែលត្រូវរង់ចាំឱ្យជាសះស្បើយឡើយ ម្រាមដៃច្រើនអាចធ្វើក្នុងពេលតែមួយបាន ហើយវាអាចធ្វើនៅក្នុងបន្ទប់ពិគ្រោះ ជាជាងធ្វើក្នុងបន្ទប់វះកាត់។ ចំណុចខ្វះខាតមួយគឺ វាមានដែនកំណត់ចំពោះទីតាំងម្រាមដៃមួយចំនួន ដោយសារហានិភ័យនៃគ្រោះថ្នាក់ដល់សរសៃប្រសាទ ឬសរសៃពួរ។
ការចាក់ថ្នាំ
- ស្តេរ៉ូអ៊ីត (Steroids)៖ ការចាក់ថ្នាំស្តេរ៉ូអ៊ីតចូលទៅក្នុងដុំរឹង អាចជួយឱ្យដុំនោះរាបស្មើ និងទន់ជាងមុនក្នុងដំណាក់កាលដំបូងនៃជំងឺ។ ការចាក់នេះក៏អាចជួយកាត់បន្ថយការឈឺចាប់នៅត្រង់ដុំពកផងដែរ។
- ខូឡាជែណេស (Collagenase)៖ នេះគឺជាអង់ស៊ីមម្យ៉ាងដែលអាចចាក់ចូលទៅក្នុងដុំរឹង និងសរសៃ ដើម្បីឱ្យពួកវាទន់ និងខ្សោយ។ ក្នុងសប្តាហ៍បន្ទាប់ (ក្នុងវគ្គទីពីរ) គ្រូពេទ្យនឹងធ្វើចលនាដៃរបស់អ្នកក្នុងវិធីសាស្ត្រមួយដើម្បីបំបែកសរសៃទាំងនោះ និងធ្វើឱ្យម្រាមដៃរបស់អ្នកត្រង់វិញ។ វិធីនេះអាចកាត់បន្ថយ ឬអាចព្យាបាលការកន្ត្រាក់បានក្នុងរយៈពេលច្រើនឆ្នាំ។
ការព្យាបាលដោយវិទ្យុសកម្ម
ប្រសិនបើអ្នកត្រូវការការព្យាបាលដោយវិទ្យុសកម្មដើម្បីទប់ស្កាត់ការវិវត្តនៃរោគសញ្ញា គ្រូពេទ្យអាចណែនាំឱ្យអ្នកទៅជួបអ្នកជំនាញផ្នែកកាំរស្មី។ ការព្យាបាលដោយកាំរស្មីគឺជាដំណើរការដែលគ្មានការឈឺចាប់ ដោយវាប្រើប្រាស់កាំរស្មីអ៊ិច ឬកាំរស្មីផ្សេងទៀត តម្រង់ទៅកាន់ដុំពក ឬសរសៃដើម្បីឱ្យវាទន់។
ទោះបីជាជំងឺមហារីកមួយចំនួនត្រូវបានព្យាបាលដោយកាំរស្មីក៏ដោយ ប៉ុន្តែការមានជំងឺកន្ត្រាក់ម្រាមដៃឌុយពុយត្រង់ មិនមែនមានន័យថាអ្នកកំពុងមាន ឬនឹងកើតជំងឺមហារីកនោះទេ។
ការវះកាត់
សម្រាប់បុគ្គលដែលមានរោគសញ្ញាធ្ងន់ធ្ងរ ការវះកាត់អាចជាការចាំបាច់ដើម្បីយកជាលិកាដែលបង្កឱ្យកោងម្រាមដៃចេញ។ ជាទូទៅ នីតិវិធីវះកាត់ផ្តល់នូវលទ្ធផលល្អ និងយូរអង្វែងជាងការប្រើម្ជុល ឬអង់ស៊ីម ប៉ុន្តែរយៈពេលនៃការជាសះស្បើយក៏យូរជាងដែរ។
ក្នុងករណីធ្ងន់ធ្ងរបំផុត គ្រូពេទ្យវះកាត់អាចនឹងត្រូវដកចេញនូវជាលិកាទាំងអស់ដែលរងផលប៉ះពាល់ រួមទាំងស្បែកផងដែរ។ ក្នុងស្ថានភាពបែបនេះ ការវះកាត់បើកមុខរបួសអាចនឹងតម្រូវឱ្យមានការប្តូរស្បែក (Skin graft) ដើម្បីគ្របពីលើ។ នេះគឺជាវិធីសាស្ត្រព្យាបាលដែលប៉ះពាល់ខ្លាំងបំផុត និងមានរយៈពេលនៃការងើបឡើងវិញយូរបំផុត។
ចំណុចសំខាន់ដែលត្រូវកត់សម្គាល់ ការព្យាបាលជំងឺកន្ត្រាក់ម្រាមដៃឌុយពុយត្រង់គ្រប់ប្រភេទ អាចផ្តល់នូវការធូរស្រាលបានតែមួយរយៈពេលប៉ុណ្ណោះ ព្រោះការកន្ត្រាក់ម្រាមដៃនេះ ជារឿយៗអាចនឹងកើតឡើងវិញនៅពេលក្រោយ។
