ជំងឺ Dural Arteriovenous Fistula
ធ្វើការណាត់ជួប
និយាយជាមួយគ្រូពេទ្យទិដ្ឋភាពទូទៅ
ស្ថានភាពវេជ្ជសាស្ត្រដ៏កម្រមួយដែលគេហៅថា Dural Arteriovenous Fistula (dAVF) គឺជាការតភ្ជាប់មិនប្រក្រតីរវាងសរសៃឈាមអាកទែរ (Artery) និងសរសៃឈាមវ៉ែន (Vein) នៅខាងក្នុងស្រទាប់ Dura Mater ដែលជាស្រទាប់ក្រៅបំផុតដ៏រឹងមាំគ្របដណ្តប់ខួរក្បាល ឬខួរឆ្អឹងខ្នង។ ជាទូទៅ ការតភ្ជាប់មិនប្រក្រតីរវាងសរសៃឈាមអាកទែរ និងវ៉ែន (Arteriovenous fistulas) អាចកើតឡើងនៅផ្នែកផ្សេងៗនៃរាងកាយដែរ ប៉ុន្តែក្នុងករណីនេះ វាកើតឡើងនៅក្នុងខួរក្បាល ឬខួរឆ្អឹងខ្នង។
ការមានជំងឺ dAVF លើឪពុកម្តាយ មិនបង្កើនលទ្ធភាពឱ្យកូនមានស្ថានភាពនេះឡើយ។ ជាធម្មតា dAVF កើតមានលើបុគ្គលដែលមានអាយុចន្លោះពី ៥០ ទៅ ៦០ ឆ្នាំ ហើយវាមិនមែនជាជំងឺតំណពូជនោះទេ។
ទោះបីជា dAVF ខ្លះមានប្រភពដើមច្បាស់លាស់ក៏ដោយ ប៉ុន្តែគេជឿថា dAVF ដែលពាក់ព័ន្ធនឹងសរសៃឈាមវ៉ែនធំៗក្នុងខួរក្បាល ជាធម្មតាកើតឡើងដោយសារសរសៃឈាមវ៉ែនក្នុងខួរក្បាល (Venous sinus) ឡើងតឹង ឬស្ទះ។
ការព្យាបាលតាមស្តង់ដារសម្រាប់ dAVF រួមមាន ការវះកាត់តាមសរសៃឈាម (Endovascular surgery) ឬ ការវះកាត់ដោយប្រើកាំរស្មី (Stereotactic radiosurgery) ដែលវិធីទាំងពីរនេះមានគោលបំណងបិទការផ្គត់ផ្គង់ឈាមទៅកាន់ dAVF។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ ក្នុងករណីដែលការព្យាបាលទាំងនេះមិនមានប្រសិទ្ធភាព ការវះកាត់អាចត្រូវបានទាមទារដើម្បីកាត់ផ្តាច់ ឬយក dAVF ចេញ។
dAVF អាចត្រូវបានបែងចែកជាពីរប្រភេទ៖
- dAVF ហានិភ័យទាប៖ បង្កឱ្យមានការបង្ហូរឈាមចូលទៅក្នុងសរសៃឈាមវ៉ែនរបស់ខួរក្បាល ខណៈពេលដែលនៅរក្សាការបង្ហូរឈាមក្នុងស្រទាប់ Dura ក្នុងសរសៃឈាមវ៉ែន (Venous sinuses)។
- dAVF ហានិភ័យខ្ពស់៖ បង្កើនសម្ពាធក្នុងសរសៃឈាមវ៉ែនតូចៗ (Cortical veins) ក្នុងខួរក្បាល ដែលបង្កើនហានិភ័យនៃការដាច់សរសៃឈាមខួរក្បាល ឬរោគសញ្ញាស្រដៀងនឹងការកើតស្លាប់មួយចំហៀងខ្លួន (Stroke)។
រោគសញ្ញា
ខណៈពេលដែលបុគ្គលខ្លះដែលមាន dAVF អាចមិនបង្ហាញរោគសញ្ញា អ្នកខ្លះទៀតអាចជួបរោគសញ្ញាដែលអាចចាត់ថ្នាក់ជាប្រភេទ កាចសាហាវ (Aggressive) ឬ ស្រាល (Benign)។
ការដាច់សរសៃឈាមក្នុងខួរក្បាល ឬផលវិបាកផ្នែកប្រព័ន្ធប្រសាទដែលមិនមែនមកពីការដាច់សរសៃឈាម (NHNDs) សុទ្ធតែអាចបង្កឱ្យមានរោគសញ្ញា dAVF កម្រិតកាចសាហាវ។ អាស្រ័យលើទីតាំង និងបរិមាណនៃការហូរឈាម ការហូរឈាមក្នុងខួរក្បាលជាញឹកញាប់បណ្តាលឱ្យមានការឈឺក្បាលខ្លាំងភ្លាមៗ ជាមួយនឹងកម្រិតផ្សេងៗគ្នានៃការចុះខ្សោយប្រព័ន្ធប្រសាទ។
ផ្ទុយទៅវិញ NHND ជាញឹកញាប់បង្ហាញរោគសញ្ញាជាក់លាក់ទៅតាមទីតាំងរបស់វា ហើយជាធម្មតារីកដុះដាលយឺតៗក្នុងរយៈពេលច្រើនថ្ងៃទៅច្រើនសប្តាហ៍។
សញ្ញាកាចសាហាវទាំងនេះអាចលេចឡើងដូចជា៖
- ការប្រកាច់
- ជំងឺវង្វេង (Dementia)
- រោគសញ្ញាដែលទាក់ទងនឹងជំងឺញ័រ (Parkinsonism)
- ភាពទន់ខ្សោយ
- ការដួល
- អារម្មណ៍ដូចស្រមោចរមាស់ ឬអារម្មណ៍ដូចរលាក
- ឈឺក្បាល ចង្អោរ និងក្អួត ដែលបណ្តាលមកពីការកើនឡើងសម្ពាធ
- ការបាត់បង់តុល្យភាព (មិនអាចសម្របសម្រួលចលនាបាន)
- បញ្ហាក្នុងការដើរ
- ការពិបាកក្នុងការនិយាយ
- ការឈឺចាប់លើផ្ទៃមុខ
- ការអាក់អន់ចិត្ត ឬមិនសូវមានអារម្មណ៍ (Apathy)
- ការលូតលាស់មិនធម្មតា (ចំពោះកុមារ)
រោគសញ្ញា dAVF បន្ថែមផ្សេងទៀតរួមមាន បញ្ហាត្រចៀក ដូចជាការឮសូររំពងក្នុងត្រចៀក (Pulsatile tinnitus) ឬសូរសំឡេងខ្សឹបៗនៅពីក្រោយត្រចៀក។ រោគសញ្ញាផ្សេងទៀតអាចរួមមានបញ្ហាភ្នែកដូចជា៖
- ភ្នែកលៀន
- ស្រទាប់ភ្នែកហើម
- ខ្វិនសាច់ដុំភ្នែក
- បញ្ហាចក្ខុវិស័យ
- រោគសញ្ញា Cavernous sinus
ក្នុងករណីកម្រ លើសសម្ពាធឈាមក្នុងសរសៃឈាមវ៉ែនអាចបណ្តាលឱ្យមានជំងឺវង្វេងបន្តិចម្តងៗ។ ប្រសិនបើអ្នកជួបប្រទះសញ្ញា ឬរោគសញ្ញាណាដែលខុសប្លែកពីធម្មតា ឬធ្វើឱ្យអ្នកព្រួយបារម្ភ សូមណាត់ជួបគ្រូពេទ្យ។
សូមស្វែងរកជំនួយជាបន្ទាន់ ប្រសិនបើអ្នកមានរោគសញ្ញាប្រកាច់ ឬសញ្ញានៃការហូរឈាមក្នុងខួរក្បាល ដូចជា៖
- ឈឺក្បាលខ្លាំងដែលកើតឡើងភ្លាមៗ
- ចង្អោរ ឬក្អួត
- បាត់បង់ការមើលឃើញ ឬមើលឃើញរូបពីរ
- បញ្ហាតុល្យភាព
- ស្ពឹក ឬខ្សោយរាងកាយម្ខាង
- មានបញ្ហាក្នុងការយល់ ឬការនិយាយឱ្យបានច្បាស់
មូលហេតុ
ទោះបីជា dAVF ខ្លះជាលទ្ធផលនៃមូលហេតុដែលគេស្គាល់ដូចជា របួសក្បាលធ្ងន់ធ្ងរ ការឆ្លងមេរោគ ការវះកាត់ខួរក្បាលពីមុន ការកកឈាមក្នុងសរសៃឈាមវ៉ែន (Venous thrombosis) ឬដុំសាច់ ក៏ដោយ ប៉ុន្តែភាគច្រើននៃ dAVF គឺមិនទាន់ដឹងពីប្រភពដើមច្បាស់លាស់នៅឡើយទេ។ យោងតាមអ្នកជំនាញភាគច្រើន នៅពេលដែល dAVF កើតឡើងក្នុងសរសៃឈាមវ៉ែនធំៗ គឺដោយសារតែសរសៃឈាមវ៉ែនខួរក្បាលណាមួយដែលនាំឈាមត្រឡប់ទៅបេះដូងវិញនោះ រួមតូច ឬស្ទះបន្តិចម្តងៗ។
កត្តាហានិភ័យ
អ្នកដែលមានតំណពូជងាយនឹងកើតការកកឈាមក្នុងសរសៃឈាមវ៉ែន ស្ថិតក្នុងចំណោមកត្តាហានិភ័យនៃ dAVF។ នេះអាចរាប់បញ្ចូលទាំងភាពមិនប្រក្រតីនៃការកកឈាម ដែលអាចបង្កើនលទ្ធភាពនៃការស្ទះសរសៃឈាមវ៉ែន។
អ្នកដែលមាន dAVF ជាធម្មតាត្រូវបានប៉ះពាល់នៅក្នុងវ័យកណ្តាល (ប្រហែលពី ៥០ ទៅ ៦០ ឆ្នាំ)។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ dAVF ក៏អាចកើតមានចំពោះអ្នកដែលមានអាយុតិចជាងនេះ ដូចជាកុមារជាដើម។ ការសិក្សានាពេលថ្មីៗនេះបានបង្ហាញពីការផ្សារភ្ជាប់គ្នារវាងការវិវត្តនៃ dAVF និងដុំសាច់ស្រទាប់ខួរក្បាលកម្រិតស្រាល (Benign meningeal tumors)។
Keywords:
Meta description:
ការធ្វើរោគវិនិច្ឆ័យ
គ្រូពេទ្យរបស់អ្នកអាចណែនាំឱ្យធ្វើតេស្តរូបភាពវេជ្ជសាស្ត្រ (X-ray/Radiology) ប្រសិនបើអ្នកបង្ហាញសញ្ញាព្រមាន ឬរោគសញ្ញាណាមួយនៃជំងឺ dAVF។ តេស្តទាំងនោះរួមមាន៖
- ការថតរូបភាពបឋម (Initial imaging)៖ រូបភាពកាត់ទទឹងដែលទទួលបានពីការស្កែនអឹមអរអាយ (MRI) និងការស្កែនស៊ីធីក្បាលដោយមិនប្រើថ្នាំបាញ់ (Non-contrast CT) ជាញឹកញាប់ត្រូវបានប្រើប្រាស់ក្នុងការវាយតម្លៃដំបូង។
- ការស្កែនស៊ីធីក្បាល (CT head scans)៖ ការតេស្តនេះអាចរកឃើញទាំងការហូរឈាមជាក់ស្តែង (ដែលអាចបណ្តាលមកពី dAVF ប៉ុន្តែកើតឡើងនៅកន្លែងផ្សេងក្នុងប្រព័ន្ធសរសៃឈាមវ៉ែននៃខួរក្បាល) និងការដក់ទឹកដែលបណ្តាលមកពីការកើនឡើងសម្ពាធឈាមក្នុងសរសៃឈាមវ៉ែន។
- ការស្កែនអឹមអរអាយ (MRIs)៖ តាមរយៈរូបភាពទាំងនេះ គេអាចកំណត់ទំហំ និងទីតាំងរបស់ dAVF រកមើលការហូរឈាមតូចៗបំផុត (Microhemorrhages) និងវាយតម្លៃពីសារៈសំខាន់នៃទម្រង់សរសៃឈាមមិនប្រក្រតីនានាដែលភ្ជាប់ទៅនឹងដុំសរសៃតភ្ជាប់ (Fistula) នោះ។
- ការថតសរសៃឈាម (Angiography)៖ វិធីសាស្ត្រដែលត្រឹមត្រូវ និងច្បាស់លាស់បំផុតក្នុងការធ្វើរោគវិនិច្ឆ័យ dAVF គឺការថតសរសៃឈាមខួរក្បាលដោយប្រើបំពង់កាធែទែរ (Catheter-based cerebral angiography) ឬហៅថា Digital Subtraction Angiography (DSA)។ វាមានសារៈសំខាន់ណាស់ក្នុងការស្វែងយល់ពី៖
- ទម្រង់នៃសរសៃឈាមរបស់ដុំសរសៃតភ្ជាប់ (Fistula)
- វត្តមាននៃជំងឺសរសៃឈាមបេះដូង
- ចំនួន និងទីតាំងនៃដុំសរសៃតភ្ជាប់ (Fistulae)
- ការរីកធំ និងការពន្លយនៃសរសៃឈាមវ៉ែនដែលរងផលប៉ះពាល់
- ការរួមតូច ឬការស្ទះនៃរន្ធសរសៃឈាមក្នុងស្រទាប់ Dura (Dural sinus)
- ទម្រង់នៃសរសៃឈាមអាកទែរខាងក្រៅ (External carotid arteries) រួមទាំងមែកធាងសរសៃឈាមដែលនាំទៅកាន់ស្រទាប់ Dura។
ជួនកាល គ្រូពេទ្យអាចត្រូវការធ្វើការថតសរសៃឈាមបែបសម្រាំងបំផុត (Superselective angiography) ដើម្បីកំណត់ទីតាំងដែលសរសៃឈាមអាកទែរបញ្ជូនឈាម និងសរសៃឈាមវ៉ែនដែលនាំឈាមចេញជួបគ្នា។
ការព្យាបាល
ការព្យាបាលតាមស្តង់ដារសម្រាប់ dAVF រួមមានការវះកាត់ដើម្បីកាត់ផ្តាច់ ឬបិទការតភ្ជាប់មិនប្រក្រតីរវាងសរសៃឈាមអាកទែរ និងសរសៃឈាមវ៉ែន។
- នីតិវិធីតាមសរសៃឈាម (Endovascular procedures)៖ ដោយមានជំនួយពីរូបភាពកាំរស្មីអ៊ិច (X-ray) គ្រូពេទ្យអាចអនុវត្តនីតិវិធីតាមសរសៃឈាម ដោយដាក់បំពង់ស្តើងវែង (Catheter) ចូលទៅក្នុងសរសៃឈាមត្រង់ជើង ឬក្រលៀន រួចរុញវាបញ្ចូលតាមសរសៃឈាមទៅកាន់ទីតាំង dAVF។ ដើម្បីបិទការតភ្ជាប់សរសៃឈាមដែលមិនប្រក្រតី គ្រូពេទ្យនឹងបញ្ចូលបំពង់នោះទៅក្នុងសរសៃឈាមដែលផ្គត់ផ្គង់ dAVF រួចបញ្ចេញរុឺស័រតូចៗ (Coils) ឬសារធាតុដូចជាកាវដើម្បីបិទវា។
- ការវះកាត់ដោយប្រើកាំរស្មី (Stereotactic radiosurgery)៖ គ្រូពេទ្យនឹងប្រើប្រាស់កាំរស្មីដែលមានគោលដៅច្បាស់លាស់បំផុត ដើម្បីបិទការតភ្ជាប់សរសៃឈាមមិនប្រក្រតី។ dAVF ត្រូវបានបំផ្លាញដោយសារកម្រិតកាំរស្មីខ្លាំងធ្វើឱ្យសរសៃឈាមនៃដុំសរសៃតភ្ជាប់នោះបិទជិត។ ម៉ាស៊ីន LINAC, ម៉ាស៊ីន Gamma Knife និងការព្យាបាលដោយប្រើប្រូតុង (Proton beam therapy) គឺជាបច្ចេកវិទ្យាដែលគេប្រើក្នុងការព្យាបាលនេះ។
- ការវះកាត់ dAVF (dAVF surgery)៖ អ្នកអាចនឹងត្រូវការការវះកាត់ dAVF ប្រសិនបើការព្យាបាលដោយកាំរស្មី ឬតាមសរសៃឈាមមិនមែនជាជម្រើសសមស្របសម្រាប់អ្នក។ ការវះកាត់អាចត្រូវបានធ្វើឡើងដើម្បីកាត់ផ្តាច់ dAVF បញ្ឈប់ការផ្គត់ផ្គង់ឈាម និងយកដុំសរសៃតភ្ជាប់ (Fistula) នោះចេញ។
