ធ្វើការណាត់ជួប
និយាយជាមួយគ្រូពេទ្យទិដ្ឋភាពទូទៅ
ជំងឺរលាកសាច់ដុំ និងស្បែក (Dermatomyositis) គឺជាជំងឺសាច់ដុំម្យ៉ាងដែលបណ្តាលឱ្យសាច់ដុំមានសភាពខ្សោយ និងមានកន្ទួលលើស្បែក។ នេះគឺជាស្ថានភាពកម្រមួយ ដែលអាចបង្កឱ្យមានរោគសញ្ញាធ្ងន់ធ្ងរ ប៉ះពាល់ដល់សមត្ថភាពដកដង្ហើម និងការលេបអាហារ។
ទាំងមនុស្សពេញវ័យ និងកុមារសុទ្ធតែអាចរងផលប៉ះពាល់ដោយសារជំងឺនេះ។ ជំងឺរលាកសាច់ដុំ និងស្បែក មានសក្តានុពលក្នុងការបន្សល់ទុកនូវផលប៉ះពាល់យូរអង្វែងដល់រាងកាយ ដែលអាចបង្កឱ្យមានការលំបាកក្នុងមុខងារសាច់ដុំក្នុងរយៈពេលវែង។ ក្នុងករណីខ្លះ ប្រសិនបើវាធ្វើឱ្យខូចខាតដល់សាច់ដុំខ្លាំង អ្នកអាចនឹងបាត់បង់សមត្ថភាពក្នុងការធ្វើចលនា ឬថយចុះមុខងារនៅក្នុងផ្នែកណាមួយនៃរាងកាយ បើប្រៀបធៀបទៅនឹងសមត្ថភាពពីមុនរបស់អ្នក។ ទោះបីជាការវិវត្តនៃផលប៉ះពាល់ទាំងនេះជាធម្មតាកើតឡើងក្នុងរយៈពេលច្រើនឆ្នាំក៏ដោយ ប៉ុន្តែគួរកត់សម្គាល់ថា បុគ្គលមួយចំនួនអាចជួបប្រទះការខ្សោយសាច់ដុំធ្ងន់ធ្ងរលឿនជាងអ្នកដទៃ។
ជំងឺរលាកសាច់ដុំ និងស្បែក មិនទាន់មានវិធីព្យាបាលឱ្យជាដាច់ពិតប្រាកដនោះទេ។ ជម្រើសការព្យាបាលមានគោលបំណងគ្រប់គ្រងកន្ទួលលើស្បែក និងដើម្បីឱ្យសាច់ដុំមានមុខងារ និងកម្លាំងឡើងវិញ។ ការចាប់ផ្តើមព្យាបាលឱ្យបានឆាប់តាមដែលអាចធ្វើទៅបាន នឹងបង្កើនឱកាសក្នុងការការពារផលវិបាកធ្ងន់ធ្ងរ។
រោគសញ្ញា
ការខ្សោយសាច់ដុំ និងកន្ទួលលើស្បែក គឺជារោគសញ្ញាទូទៅបំផុតពីរនៃជំងឺរលាកសាច់ដុំ និងស្បែក។ វាអាចចាប់ផ្តើមឡើងភ្លាមៗ ឬកាន់តែអាក្រក់ទៅៗតាមពេលវេលា។ ក្នុងករណីខ្លះ ទាំងកន្ទួល និងការខ្សោយសាច់ដុំកើតឡើងក្នុងពេលតែមួយ។ អ្នកខ្លះទៀតអាចជួបប្រទះរោគសញ្ញាតែមួយមុខក្នុងរយៈពេលរាប់សប្តាហ៍ ខែ ឬរាប់ឆ្នាំ។
- ការផ្លាស់ប្តូរស្បែក៖ ជាញឹកញាប់ ជំងឺរលាកសាច់ដុំ និងស្បែក បង្ហាញឡើងដំបូងតាមរយៈកន្ទួលដែលរមាស់ និងឈឺចាប់។ កន្ទួលនឹងធ្វើឱ្យតំបន់នោះប្រែពណ៌ និងថែមទាំងហើមទៀតផង។ កន្ទួលដែលមានពណ៌ស្វាយ ឬក្រហមក្រម៉ៅ ជាធម្មតាលេចឡើងជាចម្បងលើផ្នែកខ្លះនៃរាងកាយដូចជា ផ្ទៃមុខ ត្របកភ្នែក គន្លាក់ម្រាមដៃ កែងដៃ ជង្គង់ ទ្រូង និងខ្នង។
- ការខ្សោយសាច់ដុំ៖ ផ្នែកខាងឆ្វេង និងខាងស្តាំនៃរាងកាយសុទ្ធតែរងផលប៉ះពាល់ដោយសារការខ្សោយសាច់ដុំ ដែលមាននិន្នាការកាន់តែអាក្រក់ទៅៗតាមពេលវេលា។ សាច់ដុំនៅត្រគាក ភ្លៅ ស្មា ដើមដៃ និងក ដែលនៅជិតដងខ្លួនបំផុត គឺជាសាច់ដុំដែលរងផលប៉ះពាល់ជាញឹកញាប់ដោយសារការខ្សោយសាច់ដុំរ៉ាំរ៉ៃ។ អ្នកដែលមានស្ថានភាពនេះ អាចនឹងមានការលំបាកក្នុងការឡើងជណ្តើរ ការអង្គុយឱ្យត្រង់ខ្លួន ការក្រោកឈរពីការអង្គុយ ការក្រោកឡើងបន្ទាប់ពីគេង ឬការកក់សក់។
អ្នកដែលជួបប្រទះនូវសញ្ញានៃការខ្សោយសាច់ដុំថ្មីៗណាមួយ គួរតែពិគ្រោះជាមួយគ្រូពេទ្យជាបន្ទាន់ ជាពិសេសប្រសិនបើពួកគេមានកន្ទួលលើស្បែកក្នុងពេលតែមួយ។ ជំងឺរលាកសាច់ដុំ និងស្បែក អាចត្រូវបានព្យាបាលបានលឿនជាងមុន ប្រសិនបើវាត្រូវបានរកឃើញទាន់ពេលវេលា ដែលអាចកាត់បន្ថយហានិភ័យនៃការវិវត្តទៅជារោគសញ្ញាធ្ងន់ធ្ងរ និងផលវិបាកផ្សេងៗទៀត។
មូលហេតុ
ជំងឺរលាកសាច់ដុំ និងស្បែក មិនទាន់មានមូលហេតុច្បាស់លាស់ណាមួយដែលគេស្គាល់នោះទេ។ គេជឿថាស្ថានភាពនេះគឺជាលទ្ធផលនៃកត្តាសក្តានុពលមួយចំនួន ដូចជាហ្សែន (សេនេទិច) បញ្ហាប្រព័ន្ធភាពស៊ាំ (autoimmune issues) ការឆ្លងមេរោគវីរុស និងបរិស្ថាន។
យោងតាមការសិក្សាមួយចំនួន ជំងឺរលាកសាច់ដុំ និងស្បែក មានភាពស្រដៀងគ្នាទៅនឹងបញ្ហាច្រើនទៀតនៃប្រព័ន្ធភាពស៊ាំ ដែលប្រព័ន្ធភាពស៊ាំបានវាយប្រហារជាលិការបស់រាងកាយខ្លួនឯងដោយច្រឡំ។
ចំពោះបុគ្គលមួយចំនួន ការឆ្លងមេរោគវីរុសអាចនាំឱ្យមានជំងឺរលាកសាច់ដុំ និងស្បែក បើទោះបីជាការឆ្លងមេរោគត្រូវបានព្យាបាលរួចរាល់ហើយក៏ដោយ។ វាក៏ច្រើនតែកើតឡើងនៅក្នុងកន្លែងដែលមានកម្រិតនៃការបំពុលខ្ពស់ ឬគុណភាពខ្យល់មិនល្អ។
ការធ្វើរោគវិនិច្ឆ័យ
ការធ្វើរោគវិនិច្ឆ័យជំងឺរលាកសាច់ដុំ និងស្បែក តម្រូវឱ្យមានការធ្វើតេស្តជាច្រើនដូចជា ការតេស្តឈាម ការថតស្កេន និងការកាត់យកសាច់ស្បែក ឬសាច់ដុំទៅពិនិត្យ។ ការតេស្តទាំងនេះអាចជួយបញ្ជាក់ថា តើរោគសញ្ញាទាំងនោះបង្កឡើងដោយជំងឺរលាកសាច់ដុំ និងស្បែក ឬដោយសារបញ្ហាផ្សេងទៀត។
- ការវិភាគឈាម៖ ការតេស្តឈាមនឹងពិនិត្យរកមើលកម្រិតអង់ស៊ីមសាច់ដុំមួយចំនួនដែលកើនឡើងខ្ពស់ ដែលអាចបង្ហាញពីការខូចខាតសាច់ដុំ។ ការតេស្តឈាមក៏នឹងពិនិត្យរកវត្តមាននៃស្វ័យអង្គបដិបក្ខ (autoantibodies) ដែលបង្ហាញពីប្រតិកម្មរបស់ប្រព័ន្ធភាពស៊ាំទៅនឹងអ្វីដែលវាចាត់ទុកថាជាការគំរាមកំហែង ដែលជួយកំណត់អត្តសញ្ញាណបញ្ហាសុខភាព ឬស្ថានភាពដែលប៉ះពាល់ដល់សាច់ដុំ។
- ការធ្វើតេស្តរូបភាព៖ ការថតកាំរស្មីអ៊ិច ប្រើកាំរស្មីវិទ្យុសកម្មដើម្បីបង្កើតរូបភាពសរីរាង្គខាងក្នុងរាងកាយ។ ការតេស្តរហ័សនេះអាចរកមើលសញ្ញានៃការខូចខាតសួត ដែលជារឿយៗអាចកើតមានជាមួយជំងឺរលាកសាច់ដុំ និងស្បែក។ ចំណែកឯការថត MRI អាចវាយតម្លៃការរលាកនៅលើផ្ទៃធំនៃលិកាសាច់ដុំ។
- ការពិនិត្យចរន្តអគ្គិសនីសាច់ដុំ (Electromyography)៖ ក្នុងអំឡុងពេលដំណើរការនេះ ម្ជុលអេឡិចត្រូតមួយត្រូវបានបញ្ចូលតាមស្បែកទៅក្នុងសាច់ដុំដែលត្រូវពិនិត្យ។ វាអនុញ្ញាតឱ្យគ្រូពេទ្យកំណត់ចំសាច់ដុំដែលរងផលប៉ះពាល់។ តាមរយៈការសង្កេតសកម្មភាពអគ្គិសនី ខណៈពេលដែលសាច់ដុំសម្រាក ឬកំពុងធ្វើចលនា ដំណើរការនេះនឹងកត់ត្រានូវរាល់ភាពមិនប្រក្រតីនៃលំនាំសកម្មភាពអគ្គិសនី ដែលអាចជួយក្នុងការកំណត់អត្តសញ្ញាណជំងឺដែលទាក់ទងនឹងសាច់ដុំ។
- ការធ្វើកោសល្យវិច័យ៖ សំណាកស្បែកជួយក្នុងការបញ្ជាក់ពីការធ្វើរោគវិនិច្ឆ័យជំងឺរលាកសាច់ដុំ និងស្បែក ចំណែកឯការពិនិត្យសាច់ដុំអាចបង្ហាញពីការរលាកសាច់ដុំ ឬបញ្ហាផ្សេងទៀត រួមទាំងការខូចខាត ឬការឆ្លងមេរោគ។ ប្រសិនបើការពិនិត្យសាច់ស្បែកអាចបញ្ជាក់ពីរោគវិនិច្ឆ័យបានហើយ នោះការកាត់សាច់ដុំប្រហែលជាមិនចាំបាច់ទេ។ សម្រាប់នីតិវិធីនេះ ផ្នែកតូចមួយនៃស្បែក ឬលិកាសាច់ដុំត្រូវបានដកស្រង់ចេញដើម្បីយកទៅពិនិត្យក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍។
ការព្យាបាល
ជំងឺរលាកសាច់ដុំ និងស្បែក មិនទាន់មានវិធីព្យាបាលឱ្យជាដាច់នោះទេ។ ការព្យាបាលនឹងប្រែប្រួលទៅតាមទីតាំង និងកម្រិតធ្ងន់ធ្ងរនៃរោគសញ្ញា។ វាមានគោលបំណងជួយដល់ស្បែក មុខងារសាច់ដុំ និងសុខភាពទូទៅ។
- ការប្រើប្រាស់ថ្នាំ (Medications) ជំងឺរលាកសាច់ដុំ និងស្បែក អាចត្រូវបានព្យាបាលដោយថ្នាំដូចជា៖
- ថ្នាំកូទីកូស្តេរ៉ូអ៊ីត (Corticosteroids)៖ ថ្នាំទាំងនេះនឹងកាត់បន្ថយការរលាកសាច់ដុំ។ គ្រូពេទ្យអាចចាប់ផ្តើមជាមួយនឹងកម្រិតថ្នាំខ្ពស់ដើម្បីគ្រប់គ្រងរោគសញ្ញា ហើយបន្ទាប់មកកាត់បន្ថយកម្រិតថ្នាំបន្តិចម្តងៗនៅពេលដែលស្ថានភាពបានប្រសើរឡើង ដើម្បីគ្រប់គ្រងផលប៉ះពាល់ដែលបណ្តាលមកពីការប្រើប្រាស់រយៈពេលយូរ។ Prednisone គឺជាថ្នាំកូទីកូស្តេរ៉ូអ៊ីតដែលគេនិយមប្រើបំផុតសម្រាប់គ្រប់គ្រងរោគសញ្ញានៃជំងឺនេះ។
- ថ្នាំជំនួយកូទីកូស្តេរ៉ូអ៊ីត (Corticosteroid-sparing agents)៖ Azathioprine និង methotrexate គឺជាថ្នាំដែលគេនិយមប្រើ ដែលវាមានអត្ថប្រយោជន៍ពីរយ៉ាងគឺ កាត់បន្ថយកម្រិតថ្នាំកូទីកូស្តេរ៉ូអ៊ីត និងកាត់បន្ថយផលប៉ះពាល់របស់វា។ ក្នុងករណីដែលមានការប៉ះពាល់ដល់សួត ថ្នាំ mycophenolate mofetil អាចត្រូវបានណែនាំឱ្យប្រើ។
- ថ្នាំ Rituximab៖ ប្រសិនបើការព្យាបាលផ្សេងទៀតមិនទទួលបានជោគជ័យក្នុងការសម្រាលរោគសញ្ញាទេ ថ្នាំ rituximab អាចនឹងត្រូវប្រើ។ ថ្នាំនេះជាធម្មតាត្រូវបានគេប្រើដើម្បីព្យាបាលជំងឺរលាកសន្លាក់ (rheumatoid arthritis)។
- ថ្នាំព្យាបាលគ្រុនចាញ់៖ ចំពោះកន្ទួលដែលមិនបាត់ទៅវិញ អាចត្រូវបានព្យាបាលដោយថ្នាំប្រឆាំងគ្រុនចាញ់ដូចជា hydroxychloroquine។
- ឡេការពារកម្តៅថ្ងៃ៖ ការគ្រប់គ្រងកន្ទួលនៃជំងឺនេះ រួមមានការការពារកុំឱ្យឆេះស្បែកដោយប្រើឡេការពារកម្តៅថ្ងៃដែលមានកម្រិត SPF យ៉ាងតិច ៥០ និងលាបឡើងវិញរៀងរាល់ ២ ម៉ោងម្តង ព្រមទាំងពាក់សម្លៀកបំពាក់ជិតៗ និងពាក់មួក។
- ការព្យាបាលដោយចលនា និងការព្យាបាលផ្សេងៗ (Therapy) ក្រៅពីការប្រើប្រាស់ថ្នាំ គ្រូពេទ្យអាចណែនាំវិធីដូចខាងក្រោម៖
- ការព្យាបាលដោយចលនា (Physical therapy)៖ ការព្យាបាលដោយចលនា ក៏ដូចជាការហាត់ប្រាណឱ្យបានទៀងទាត់ អាចជួយក្នុងការស្តារឡើងវិញនូវការខូចខាតសាច់ដុំ។ អ្នកជំនាញការព្យាបាលដោយចលនាអាចណែនាំកម្រិតសកម្មភាពដែលសមស្រប និងបង្ហាញពីលំហាត់ប្រាណដើម្បីជួយរក្សា និងបង្កើនកម្លាំង ក៏ដូចជាភាពបត់បែន។ កាលណាសាច់ដុំកាន់តែរឹងមាំ វាកាន់តែមានភាពធន់ក្នុងការទប់ទល់នឹងផលប៉ះពាល់ដែលបង្កឡើងដោយជំងឺនេះ។
- ការព្យាបាលការនិយាយ (Speech therapy)៖ អាចជួយក្នុងការពង្រឹងសាច់ដុំដែលទាក់ទងនឹងការលេបនៅក្នុងបំពង់ក។ វាត្រូវបានណែនាំប្រសិនបើសាច់ដុំលេបអាហារត្រូវបានប៉ះពាល់ដោយជំងឺនេះ។
- ការវាយតម្លៃផ្នែករបបអាហារ៖ អ្នកជំនាញផ្នែករបបអាហារអាចផ្តល់ការណែនាំអំពីការរៀបចំអាហារដែលងាយស្រួលទទួលទាន ដែលមានប្រយោជន៍សម្រាប់អ្នកដែលមានបញ្ហាក្នុងការទំពារ និងលេប នៅពេលដែលជំងឺវិវត្តទៅមុខ។
- នីតិវិធីវះកាត់ និងនីតិវិធីផ្សេងៗ
- ការចាក់អុីមុយណូក្លូប៊ុយលីនតាមសរសៃឈាម (IVIg)៖ គឺជាការចាក់បន្ថែមអុីមុយណូក្លូប៊ុយលីន ដែលជាសមាសធាតុធម្មជាតិដែលមាននៅក្នុងផ្លាស្មាក្នុងឈាម។ អង្គបដិបក្ខទាំងនេះអាចរារាំងអង្គបដិបក្ខដែលបង្កគ្រោះថ្នាក់ដែលវាយប្រហារស្បែក និងសាច់ដុំ។ ការព្យាបាលដោយ IVIg អាចត្រូវបានប្រើជាជម្រើសព្យាបាលផ្សេង ឬប្រើរួមគ្នាជាមួយថ្នាំពង្រឹងប្រព័ន្ធភាពស៊ាំ។ ការព្យាបាលនេះក៏មានតម្លៃថ្លៃ និងអាចត្រូវការធ្វើឡើងវិញញឹកញាប់ដើម្បីឱ្យមានប្រសិទ្ធភាពយូរអង្វែង។
- ការវះកាត់៖ ដើម្បីកម្ចាត់កំណកកាល់ស្យូមដែលបង្កការឈឺចាប់ និងបញ្ឈប់ការឆ្លងមេរោគលើស្បែកដែលកើតឡើងដដែលៗ ការវះកាត់អាចនឹងត្រូវបានណែនាំ។
