ជំងឺខាន់ស្លាក់

ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ជំងឺខាន់ស្លាក់ (Diphtheria) គឺជាជំងឺឆ្លងដែលបង្កឡើងដោយបាក់តេរីឈ្មោះ Corynebacterium diphtheriae។ វាគឺជាជំងឺបាក់តេរីដ៏ធ្ងន់ធ្ងរ ដែលភាគច្រើនប៉ះពាល់ដល់ស្រទាប់ភ្នាសរំអិលនៃច្រមុះ និងបំពង់ក។ បាក់តេរីនេះផលិតជាតិពុលដែលបណ្តាលឱ្យមានការបង្កើតជាស្រទាប់ជាលិកាពណ៌ប្រផេះនៅក្នុងបំពង់ក ដែលនាំឱ្យមានការលំបាកក្នុងការលេបអាហារ និងការដកដង្ហើម។

ទោះបីជាជំងឺខាន់ស្លាក់អាចព្យាបាលបានដោយប្រើថ្នាំសង្កូវក៏ដោយ ក៏តំបន់ដែលមានការថែទាំសុខភាព ឬការទទួលវ៉ាក់សាំងមានកម្រិត នៅតែមានអត្រាឆ្លងខ្ពស់។ ក្នុងដំណាក់កាលធ្ងន់ធ្ងរ ជំងឺនេះអាចបង្កការខូចខាតដល់សរីរាង្គសំខាន់ៗដូចជា បេះដូង តម្រងនោម និងប្រព័ន្ធសរសៃប្រសាទ។ ទោះបីជាមានការព្យាបាលទាន់ពេលវេលាក៏ដោយ ក៏ជំងឺនេះនៅតែមានហានិភ័យខ្ពស់នៃការបាត់បង់ជីវិត ជាពិសេសចំពោះកុមារ។

រោគសញ្ញា

ជាទូទៅ រោគសញ្ញានៃជំងឺខាន់ស្លាក់លេចឡើងក្នុងរយៈពេល ២ ទៅ ៥ ថ្ងៃបន្ទាប់ពីការឆ្លង។ រោគសញ្ញាទូទៅរួមមាន៖

• ស្រទាប់ភ្នាសក្រាស់ពណ៌ប្រផេះ៖ មានស្រទាប់ភ្នាសក្រាស់ពណ៌ប្រផេះគ្របដណ្ដប់លើបំពង់ក និងក្រពេញទឹករងៃ។
• ឈឺបំពង់ក និងស្អក៖ មានអារម្មណ៍មិនស្រួលក្នុងបំពង់ក និងមានការប្រែប្រួលសម្លេង។
• ហើមក្រពេញ៖ ហើមក្រពេញទឹករងៃនៅត្រង់ក។
• ពិបាកដកដង្ហើម៖ ការដកដង្ហើមញាប់ ឬពិបាកដកដង្ហើម។
• ហៀរសំបោរ៖ ការហៀរសំបោរដែលមិនបាត់ទៅវិញ។
• គ្រុនក្ដៅ និងរងារញាក់៖ សីតុណ្ហភាពរាងកាយឡើងខ្ពស់ អមដោយការរងារញាក់។
• អស់កម្លាំង៖ មានអារម្មណ៍ល្ហិតល្ហៃ និងមិនមានកម្លាំងកំហែង។

មនុស្សមួយចំនួនអាចមានរោគសញ្ញាស្រាល ឬមិនមានរោគសញ្ញាអ្វីសោះ ដែលពួកគេក្លាយជាអ្នកផ្ទុកបាក់តេរី ហើយចម្លងជំងឺដោយមិនដឹងខ្លួន។ អ្នកផ្ទុកអាចចម្លងជំងឺបានដោយមិនបង្ហាញសញ្ញាណាមួយឡើយ។

លើសពីនេះ ក៏មានជំងឺខាន់ស្លាក់ប្រភេទរាតត្បាតលើស្បែក (Cutaneous diphtheria) ផងដែរ។ ទម្រង់នេះអាចប៉ះពាល់ដល់ស្បែក ដោយធ្វើឱ្យមានស្នាមក្រហម ហើម និងឈឺចាប់ ស្រដៀងទៅនឹងការឆ្លងបាក់តេរីលើស្បែកដទៃទៀត។ ការមានដំបៅដែលគ្របដណ្ដប់ដោយស្រទាប់ពណ៌ប្រផេះ អាចជាសញ្ញានៃជំងឺខាន់ស្លាក់លើស្បែក។

ប្រសិនបើអ្នក ឬកូនរបស់អ្នកបានប៉ះពាល់ជិតស្និទ្ធជាមួយអ្នកដែលត្រូវបានគេធ្វើរោគវិនិច្ឆ័យថាមានជំងឺខាន់ស្លាក់ សូមទាក់ទងគ្រូពេទ្យជាបន្ទាន់។ ប្រសិនបើអ្នកមិនច្បាស់អំពីស្ថានភាពវ៉ាក់សាំងរបស់កូនអ្នក សូមពិគ្រោះជាមួយអ្នកជំនាញថែទាំសុខភាព។ ម្យ៉ាងទៀត សូមប្រាកដថាការចាក់វ៉ាក់សាំងរបស់អ្នកផ្ទាល់ក៏មានភាពគ្រប់គ្រាន់ និងទាន់សម័យផងដែរ។

​​ មូលហេតុ

ជំងឺខាន់ស្លាក់ បង្កឡើងដោយបាក់តេរី Corynebacterium diphtheriae ដែលជាធម្មតាកើនចំនួននៅលើ ឬក្បែរបំពង់ក ឬផ្ទៃស្បែក។ ការចម្លងបាក់តេរីនេះកើតឡើងតាមរយៈ៖

• ដំណក់ទឹកក្នុងខ្យល់៖ នៅពេលអ្នកជំងឺក្អក ឬកណ្តាស់ វាបញ្ចេញដំណក់ទឹកដែលមានមេរោគទៅក្នុងខ្យល់ ហើយអ្នកដែលនៅក្បែរអាចស្រូបយកបាក់តេរីនេះ។ វិធីសាស្ត្រនេះមានប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់ក្នុងការចម្លង ជាពិសេសក្នុងកន្លែងដែលមានមនុស្សម្នាច្រើន។
• សម្ភារៈប្រើប្រាស់ផ្ទាល់ខ្លួនដែលមានមេរោគ៖ ជំងឺនេះអាចឆ្លងតាមរយៈការប៉ះពាល់សម្ភារៈរបស់អ្នកជំងឺ ដូចជាក្រដាសជូតមាត់ ឬកន្សែងដៃដែលប្រឡាក់ដោយបាក់តេរី។ ការប៉ះចំដំបៅរបស់អ្នកជំងឺក៏អាចចម្លងបាក់តេរីនេះបានដែរ។

កត្តាហានិភ័យ

កត្តាមួយចំនួនដែលបង្កើនហានិភ័យនៃជំងឺនេះរួមមាន៖

• កង្វះការចាក់វ៉ាក់សាំង៖ បុគ្គលទាំងកុមារ និងមនុស្សពេញវ័យដែលមិនបានទទួលវ៉ាក់សាំងត្រឹមត្រូវ ងាយនឹងឆ្លងជំងឺនេះបំផុត។
• លក្ខខណ្ឌនៃការរស់នៅ៖ អ្នកដែលរស់នៅក្នុងកន្លែងដែលមានមនុស្សច្រើន ឬកង្វះអនាម័យ ប្រឈមមុខនឹងហានិភ័យខ្ពស់។
• ការធ្វើដំណើរទៅតំបន់ដែលមានការរាតត្បាត៖ អ្នកដែលធ្វើដំណើរទៅកាន់តំបន់ដែលជំងឺខាន់ស្លាក់នៅតែមានវត្តមានច្រើន ក៏មានហានិភ័យខ្ពស់ផងដែរ។