ធ្វើការណាត់ជួប
និយាយជាមួយគ្រូពេទ្យទិដ្ឋភាពទូទៅ
ជំងឺបំពង់អាហារបារ៉ែត (Barrett’s esophagus) កើតឡើងនៅពេលដែលស្រទាប់ភ្នាសនៃបំពង់អាហារ (បំពង់ដែលតភ្ជាប់ពីមាត់ទៅក្រពះ) ប្រែជាក្រាស់ និងក្រហមខុសធម្មតា ដោយសារតែការច្រាលអាស៊ីតក្រពះ។ ស្ថានភាពនេះជាធម្មតាបណ្តាលមកពីការចុះខ្សោយនៃសាច់ដុំខ្ទប់ផ្នែកខាងក្រោមនៃបំពង់អាហារ (LES) ដែលនាំឱ្យមានការខូចខាតពីអាស៊ីត និងសារធាតុគីមី។ ជំងឺច្រាលអាស៊ីតក្រពះ (GERD) ជារឿយៗកើតមានទន្ទឹមនឹង ជំងឺបំពង់អាហារបារ៉ែត ហើយអាចបង្កឱ្យមានរោគសញ្ញាដូចជា ក្រហាយទ្រូង ឬការភើឡើងមកវិញនូវអាហារ។ ក្នុងករណីខ្លះ ជំងឺ GERD អាចនាំឱ្យមានការប្រែប្រួលនៃកោសិកានៅផ្នែកខាងក្រោមនៃបំពង់អាហារ ដែលបណ្តាលឱ្យក្លាយជា ជំងឺបំពង់អាហារបារ៉ែត។
ជំងឺបំពង់អាហារបារ៉ែត ត្រូវបានផ្សារភ្ជាប់ជាមួយនឹងការកើនឡើងបន្តិចបន្តួចនៃហានិភ័យនៃជំងឺមហារីកបំពង់អាហារ ទោះបីជាលទ្ធភាពជាក់ស្តែងមានកម្រិតទាបក៏ដោយ។ ការពិនិត្យសុខភាពឱ្យបានទៀងទាត់ រួមមានការថតរូបភាពវេជ្ជសាស្ត្រឱ្យបានហ្មត់ចត់ និងការកាត់សាច់ដុំបំពង់អាហារទៅពិនិត្យធ្វើកោសល្យវិច័យ គឺមានសារៈសំខាន់ណាស់ ដើម្បីស្វែងរកកោសិកាមិនធម្មតាដែលហៅថា ឌីសផ្លាស៊ី (Dysplasia)។ ប្រសិនបើរកឃើញកោសិកាមិនធម្មតាទាំងនេះ ការព្យាបាលសមស្របអាចត្រូវបានអនុវត្តដើម្បីការពារការវិវត្តទៅជាជំងឺមហារីកបំពង់អាហារ។
ការព្យាបាល ជំងឺបំពង់អាហារបារ៉ែត គឺអាស្រ័យលើកម្រិតនៃការលូតលាស់នៃកោសិកាមិនធម្មតា និងសុខភាពទូទៅរបស់បុគ្គលម្នាក់ៗ។ វាអាចរួមបញ្ចូលនូវការប្រើប្រាស់ថ្នាំដើម្បីកាត់បន្ថយការច្រាលអាស៊ីត ការផ្លាស់ប្តូររបៀបរស់នៅ ការប្រើឧបករណ៍ឆ្លុះដើម្បីយកលិកាមិនធម្មតាចេញ ឬការវះកាត់ក្នុងករណីធ្ងន់ធ្ងរ។ ផែនការព្យាបាលត្រូវបានរៀបចំឡើងយ៉ាងសម្រិតសម្រាំងទៅតាមស្ថានភាពជាក់ស្តែងរបស់បុគ្គលម្នាក់ៗ ដើម្បីគ្រប់គ្រងជំងឺឱ្យមានប្រសិទ្ធភាព និងកាត់បន្ថយហានិភ័យនៃជំងឺមហារីកបំពង់អាហារ។
រោគសញ្ញា
ជាទូទៅ ជំងឺបំពង់អាហារបារ៉ែត មិនបង្ហាញរោគសញ្ញាឱ្យកត់សម្គាល់ឃើញភ្លាមៗនោះទេ ប៉ុន្តែវាមានសារៈសំខាន់ណាស់ក្នុងការប្រុងប្រយ័ត្នចំពោះសញ្ញានៃស្ថានភាពពាក់ព័ន្ធនានា ជាពិសេសអាការៈក្រហាយទ្រូងញឹកញាប់ និងការភើច្រាលអាស៊ីត។ សញ្ញាព្រមានដ៏សំខាន់បំផុតគឺការជួបប្រទះអាការៈក្រហាយទ្រូងយ៉ាងហោចណាស់ ២ ដងក្នុងមួយសប្តាហ៍។ ការក្រហាយទ្រូងត្រូវបានសម្គាល់ដោយអារម្មណ៍ក្រហាយនៅក្នុងទ្រូង និងមានជាតិអាស៊ីតឡើងមកដល់បំពង់ក។
សញ្ញា និងរោគសញ្ញាទូទៅដែលពាក់ព័ន្ធនឹង ជំងឺបំពង់អាហារបារ៉ែត រួមមាន៖
- ការក្រហាយទ្រូង ដែលកើតឡើងយ៉ាងហោចណាស់ ២ ដងក្នុងមួយសប្តាហ៍ និងមានសភាពកាន់តែខ្លាំងឡើងៗ
- ការភើច្រាលអាស៊ីត (មានជាតិជូរឡើងមកបំពង់ក)
- ការឈឺចាប់ ឬពិបាកក្នុងការលេបអាហារ
- ឈឺបំពង់ក មានរសជាតិមិនល្អក្នុងមាត់ ឬមានក្លិនមាត់មិនល្អជាប្រចាំ
- ការស្រកទម្ងន់ដោយមិនដឹងមូលហេតុ
- ការក្អួត
- ការឈឺទ្រូង (ករណីកម្រ)
ប្រសិនបើសញ្ញា និងរោគសញ្ញាណាមួយដែលពាក់ព័ន្ធនឹង ជំងឺបំពង់អាហារបារ៉ែត ឬជំងឺច្រាលអាស៊ីតក្រពះ (GERD) នៅតែបន្តកើតមាន សូមពិគ្រោះជាមួយគ្រូពេទ្យដើម្បីទទួលបានការធ្វើរោគវិនិច្ឆ័យ និងការព្យាបាលត្រឹមត្រូវ។
វាចាំបាច់ណាស់ក្នុងការជួបគ្រូពេទ្យជាបន្ទាន់ ប្រសិនបើអ្នកមានអាការៈឈឺទ្រូង, ពិបាកលេបអាហារ, មានឈាមក្នុងលាមក, ក្អួត ឬស្រកទម្ងន់ដោយមិនដឹងមូលហេតុ។ អ្នកដែលមានអាការៈក្រហាយទ្រូងជាប្រចាំដោយមិនបានព្យាបាល គឺមានហានិភ័យខ្ពស់ក្នុងការវិវត្តទៅជា ជំងឺបំពង់អាហារបារ៉ែត។
មូលហេតុ
ជំងឺបំពង់អាហារបារ៉ែតអាចបណ្តាលមកពីកត្តាជាច្រើន ប៉ុន្តែគេមិនទាន់ដឹងពីមូលហេតុច្បាស់លាស់នៅឡើយទេ។ ជំងឺនេះកើតមានជាទូទៅចំពោះអ្នកជំងឺច្រាលអាស៊ីតក្រពះ។ នៅក្នុងករណីជំងឺ GERD សារធាតុនៅក្នុងក្រពះបានហូរច្រាសត្រឡប់ទៅក្នុងបំពង់អាហារវិញ។ អ្នកជំនាញជឿថា ជាតិអាស៊ីតទាំងនោះបានធ្វើឱ្យរលាកស្រទាប់បំពង់អាហារ ដែលបណ្តាលឱ្យមានការខូចខាត ឬការប្រែប្រួលនៃជាលិកា។
ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ ជំងឺបំពង់អាហារបារ៉ែត ក៏អាចកើតមានឡើងចំពោះអ្នកដែលគ្មានជំងឺ GERD ផងដែរ។ ខណៈពេលដែលមនុស្សជាច្រើនដែលមានជំងឺបំពង់អាហារបារ៉ែត ធ្លាប់មានជំងឺ GERD រយៈពេលយូរ ក៏មានមនុស្សជាច្រើនទៀតមិនមានរោគសញ្ញាច្រាលអាស៊ីតទាល់តែសោះ ដែលករណីនេះត្រូវបានគេហៅថា “ការច្រាលអាស៊ីតស្ងប់ស្ងាត់” (Silent reflux)។
កត្តាហានិភ័យ
មានកត្តាជាច្រើនដែលអាចបង្កើនលទ្ធភាពនៃការវិវត្តទៅជា ជំងឺបំពង់អាហារបារ៉ែត រួមមាន៖
- ប្រវត្តិគ្រួសារ៖ ការមានឪពុកម្តាយ ឬសមាជិកគ្រួសារដែលមានជំងឺបំពង់អាហារបារ៉ែត ឬមហារីកបំពង់អាហារ នឹងបង្កើនឱកាសនៃការកើតជំងឺនេះផងដែរ។
- ភេទ៖ ជំងឺបំពង់អាហារបារ៉ែត កើតមានច្រើនលើបុរសជាងស្ត្រីយ៉ាងខ្លាំង។
- ពូជសាសន៍៖ មនុស្សដែលមានស្បែកស (មិនមែនជាជនជាតិហ៊ីស្ប៉ានិក) មានហានិភ័យខ្ពស់។
- អាយុ៖ មនុស្សពេញវ័យដែលមានអាយុលើសពី ៥០ ឆ្នាំ ងាយនឹងទទួលរងស្ថានភាពនេះបំផុត។
- ការក្រហាយទ្រូង និងច្រាលអាស៊ីតរ៉ាំរ៉ៃ៖ អ្នកដែលធ្លាប់មានបញ្ហាក្រហាយទ្រូងជិត ១០ ឆ្នាំ, អ្នកមានជំងឺ GERD ដែលត្រូវប្រើថ្នាំញឹកញាប់ ឬអ្នកដែលមានជំងឺ GERD ដែលមិនធូរស្រាលសោះទោះបីជាប្រើថ្នាំប្រភេទ Proton Pump Inhibitors (PPIs) ក៏ដោយ គឺស្ថិតក្នុងហានិភ័យខ្ពស់។
- ការជក់បារី៖ អ្នកដែលធ្លាប់ជក់បារីពីមុន និងអ្នកកំពុងជក់បារីក្នុងពេលបច្ចុប្បន្ន មានហានិភ័យកើនឡើង។
- ភាពធាត់លើសទម្ងន់៖ ឱកាសនៃការកើតជំងឺបំពង់អាហារបារ៉ែតមានកម្រិតខ្ពស់ចំពោះអ្នកដែលមានទម្ងន់លើស ជាពិសេសអ្នកដែលមានខ្លាញ់ច្រើននៅតំបន់ពោះ។
ការធ្វើរោគវិនិច្ឆ័យ
ការធ្វើរោគវិនិច្ឆ័យ ជំងឺបំពង់អាហារបារ៉ែត ជាធម្មតាចាប់ផ្តើមដោយការវាយតម្លៃរោគសញ្ញា ពិនិត្យប្រវត្តិវេជ្ជសាស្ត្រ និងការឆ្លុះបំពង់អាហារ។ ការឆ្លុះបំពង់អាហារផ្នែកខាងលើ គឺជាវិធីសាស្ត្រតែមួយគត់ដើម្បីបញ្ជាក់ពីវត្តមាននៃជំងឺបំពង់អាហារបារ៉ែត។
ទោះបីជាស្ថានភាពនៃបំពង់អាហារអាចបង្ហាញពីសញ្ញានៃជំងឺបំពង់អាហារបារ៉ែតក៏ដោយ មានតែការយកកោសិកាសាច់បន្តិចបន្តួចទៅពិនិត្យធ្វើកោសល្យវិច័យប៉ុណ្ណោះ ទើបអាចបញ្ជាក់ពីការធ្វើរោគវិនិច្ឆ័យបានច្បាស់លាស់។ ការវិភាគក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍លើជាលិកាគឺចាំបាច់ ដើម្បីកំណត់កម្រិតនៃការប្រែប្រួលនៃកោសិកា។
ក្នុងអំឡុងពេលនីតិវិធី គ្រូពេទ្យនឹងបញ្ចូលបំពង់តូចមួយដែលមានពន្លឺ ដែលគេហៅថា ឧបករណ៍ឆ្លុះអង់ដូស្កុប តាមបំពង់កចូលទៅក្នុងបំពង់អាហារ ដើម្បីស្វែងរកការប្រែប្រួលនៃភ្នាសបំពង់អាហារ។ ជាធម្មតា ជាលិកាបំពង់អាហារដែលសុខភាពល្អ មានពណ៌ស្លេក និងរលោង។
ការកំណត់កម្រិតនៃការប្រែប្រួលជាលិកា៖ ឌីសផ្លាស៊ី (Dysplasia) គឺជាវត្តមាននៃកោសិកាមុនដំណាក់កាលមហារីក។ ការធ្វើរោគវិនិច្ឆ័យឌីសផ្លាស៊ីក្នុងបំពង់អាហារអាចមានការពិបាក។ ជួនកាល ចាំបាច់ត្រូវមានគ្រូពេទ្យឯកទេសរោគវិនិច្ឆ័យពីររូបដើម្បីបញ្ជាក់លទ្ធផល ដោយយ៉ាងហោចណាស់ម្នាក់ត្រូវតែជាអ្នកឯកទេសខាងរោគវិនិច្ឆ័យប្រព័ន្ធរំលាយអាហារ។ ការវិភាគក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍អាចបែងចែកកម្រិតឌីសផ្លាស៊ីដូចខាងក្រោម៖
- គ្មានឌីសផ្លាស៊ី (No dysplasia): បញ្ជាក់ថាមានជំងឺបំពង់អាហារបារ៉ែត ប៉ុន្តែមិនមានការប្រែប្រួលកោសិកាទៅជាមហារីកនោះទេ។
- ឌីសផ្លាស៊ីកម្រិតទាប (Low-grade dysplasia): បញ្ជាក់ថាមានជំងឺបំពង់អាហារបារ៉ែត ជាមួយនឹងការប្រែប្រួលកោសិកាមិនធម្មតាបន្តិចបន្តួច។
- ឌីសផ្លាស៊ីកម្រិតខ្ពស់ (High-grade dysplasia): នេះត្រូវបានចាត់ទុកថាជាដំណាក់កាលចុងក្រោយមុននឹងវិវត្តទៅជាមហារីកបំពង់អាហារ។ អ្នកជំងឺមានការប្រែប្រួលខ្លាំងនៅក្នុងភ្នាសបំពង់អាហារ ឬមានការប្រែប្រួលកោសិកាជាច្រើន។
ការពិនិត្យស្វែងរកជំងឺបំពង់អាហារបារ៉ែត៖ យោងតាមមហាវិទ្យាល័យគ្រូពេទ្យរោគពោះវៀនរបស់អាមេរិក បុរសដែលមានកត្តាហានិភ័យយ៉ាងហោចណាស់ពីរ រួមទាំងការមានរោគសញ្ញា GERD រៀងរាល់សប្តាហ៍ និងការប្រើថ្នាំបន្សាបអាស៊ីត មិនត្រូវនឹងជំងឺ គួរតែទទួលការពិនិត្យស្វែងរកជំងឺបំពង់អាហារបារ៉ែត។
ស្ត្រី ទោះបីជាមានលទ្ធភាពកើតជំងឺនេះទាបជាងបុរសក៏ដោយ ក៏គួរតែទទួលការពិនិត្យផងដែរ ប្រសិនបើពួកគេជួបប្រទះការចាលអាស៊ីតដែលមិនអាចគ្រប់គ្រងបាន ឬមានកត្តាហានិភ័យផ្សេងៗទៀត។
ការព្យាបាល
ការព្យាបាល ជំងឺបំពង់អាហារបារ៉ែត ត្រូវបានកំណត់ជាចម្បងទៅតាមវត្តមាននៃរោគសញ្ញា និងលទ្ធផលពិនិត្យកោសិកាឌីសផ្លាស៊ី ក៏ដូចជាស្ថានភាពសុខភាពទូទៅរបស់អ្នកជំងឺ។
- ករណីគ្មានឌីសផ្លាស៊ី (No dysplasia) មានន័យថាគ្រូពេទ្យមិនបានរកឃើញកោសិកាមុនដំណាក់កាលមហារីកទេ។ ជាទូទៅ ការព្យាបាលគឺមិនទាន់ចាំបាច់នៅឡើយទេ ប៉ុន្តែគ្រូពេទ្យអាចនឹងណែនាំនូវចំណុចដូចខាងក្រោម៖
- ការឆ្លុះបំពង់អាហារទៀងទាត់៖ គ្រូពេទ្យអាចតម្រូវឱ្យមានការឆ្លុះបំពង់អាហាររៀងរាល់ ២ ទៅ ៣ ឆ្នាំម្តង ដើម្បីតាមដានរាល់ការប្រែប្រួលនៃកោសិកា។
- ការព្យាបាលជំងឺ GERD៖ អ្នកដែលមានជំងឺច្រាលអាស៊ីតក្រពះអាចនឹងត្រូវប្រើថ្នាំដើម្បីកាត់បន្ថយអាស៊ីត ដែលជួយការពារបំពង់អាហារ។ ជម្រើសផ្សេងទៀតអាចជាការវះកាត់ ឬការឆ្លុះដើម្បីជួសជុលសាច់ដុំខ្ទប់បំពង់អាហារផ្នែកខាងក្រោម។
ការកែសម្រួលរបៀបរស់នៅ៖ ការគេងកើយក្បាលឱ្យខ្ពស់បន្តិច និងការចៀសវាងការញ៉ាំអាហារពេលយប់ជ្រៅ ក៏អាចផ្តល់ផលប្រយោជន៍ច្រើនផងដែរ។
- ឌីសផ្លាស៊ីកម្រិតទាប៖ ឌីសផ្លាស៊ីកម្រិតទាបបង្ហាញថា អ្នកជំងឺអាចមានកោសិកាមិនធម្មតាមួយចំនួន ប៉ុន្តែកោសិកាភាគច្រើនលើសលប់មិនទាន់រងផលប៉ះពាល់នៅឡើយទេ។ នេះគឺជាដំណាក់កាលដំបូងនៃការប្រែប្រួលមុនដំណាក់កាលមហារីក។ ក្នុងករណីនេះ គ្រូពេទ្យអាចនឹងត្រូវធ្វើការត្រួតពិនិត្យឱ្យបានញឹកញាប់ ដើម្បីមើលថាតើមានការប្រែប្រួលបន្ថែមទៀតកើតឡើងដែរឬទេ។ ការឆ្លុះបំពង់អាហារផ្នែកខាងលើគួរតែត្រូវបានអនុវត្តរៀងរាល់ ៦ ខែ ទៅ ១ ឆ្នាំម្តង។
ក្នុងករណីខ្លះ ប្រសិនបើការធ្វើរោគវិនិច្ឆ័យត្រូវបានបញ្ជាក់ ការព្យាបាលមួយចំនួនអាចនឹងចាំបាច់ដើម្បីគ្រប់គ្រងហានិភ័យនៃជំងឺមហារីកបំពង់អាហារ។ ប្រសិនបើគេរកឃើញថាមានការរលាកបំពង់អាហារខ្លាំងក្នុងអំឡុងពេលឆ្លុះលើកដំបូង ការឆ្លុះម្តងទៀតនឹងត្រូវធ្វើឡើងបន្ទាប់ពីប្រើថ្នាំកាត់បន្ថយអាស៊ីតក្រពះបានរយៈពេលពី ៣ ទៅ ៤ ខែ។ - ការព្យាបាលផ្សេងទៀតដែលអាចត្រូវការគឺ៖
- ការកាត់យកភ្នាសដែលមិនធម្មតាចេញតាមរយៈការឆ្លុះក្រពះ៖ ជាការប្រើឧបករណ៍ឆ្លុះដើម្បីកាត់យកដំបៅ ឬជាលិកាមិនធម្មតាចេញពីបំពង់អាហារ។
- ការដុតដោយរលកវិទ្យុ៖ ការប្រើកម្តៅពីរលកវិទ្យុដើម្បីដុតបំផ្លាញជាលិកាមិនធម្មតា។
- ការព្យាបាលដោយប្រើភាពត្រជាក់៖ ការប្រើអាសូតរាវដើម្បីបង្កកផ្នែកដែលខូចខាតនៃភ្នាសបំពង់អាហារ ឱ្យវាជ្រុះចេញដោយខ្លួនឯង។
- ឌីសផ្លាស៊ីកម្រិតខ្ពស់ (High-grade dysplasia)៖ នេះគឺជាសញ្ញានៃការប្រែប្រួលខ្លាំង ដែលងាយនឹងវិវត្តទៅជាមហារីកបំផុត។ គ្រូពេទ្យអាចនឹងណែនាំឱ្យធ្វើការដុត ឬកាត់ចេញដូចវិធីខាងលើ ប៉ុន្តែក្នុងករណីធ្ងន់ធ្ងរ អាចនឹងតម្រូវឱ្យមានការវះកាត់៖
ជំងឺឌីសផ្លាស៊ីធ្ងន់ធ្ងរ ឬមហារីកបំពង់អាហារអាចត្រូវការការវះកាត់យកបំពង់អាហារចេញ។ នេះគឺជានីតិវិធីវះកាត់ដែលពាក់ព័ន្ធនឹងការយកផ្នែកដែលខូចនៃបំពង់អាហារចេញ ហើយភ្ជាប់ផ្នែកដែលនៅសល់ទៅនឹងក្រពះឡើងវិញ។ ក្នុងករណីខ្លះ វាក៏អាចនាំឱ្យត្រូវយកបំពង់អាហារទាំងអស់ចេញផងដែរ។
ជំងឺបំពង់អាហារបារ៉ែត អាចនឹងកើតឡើងវិញក្រោយការព្យាបាល។ ការពិនិត្យតាមដាន និងការធ្វើតេស្តឆ្លុះបំពង់អាហារតាមកាលកំណត់ឱ្យបានទៀងទាត់ អាចជួយធានាថាគ្រប់យ៉ាងមានសភាពធម្មតា។ ការផ្លាស់ប្តូររបៀបរស់នៅ ក៏អាចជួយគ្រប់គ្រងរោគសញ្ញានៃជំងឺច្រាលអាស៊ីតក្រពះ (GERD) ផងដែរ។
