អាស្ត្រូស៊ីតូម៉ា

ទិដ្ឋភាពទូទៅ

អាស្ត្រូស៊ីតូម៉ា (Astrocytoma) សំដៅលើបណ្តុំកោសិកាដែលកកើតឡើងនៅក្នុងខួរក្បាល ឬខួរឆ្អឹងខ្នង។ បណ្តុំកោសិកានេះ ដែលជារឿយៗត្រូវបានគេហៅថា ដុំសាច់ កើតចេញពីកោសិកាជាក់លាក់ម្យ៉ាងហៅថា អាស្ត្រូស៊ីត (astrocytes)។ កោសិកាអាស្ត្រូស៊ីតដើរតួនាទីយ៉ាងសំខាន់ក្នុងការផ្តល់ការគាំទ្រ និងសម្របសម្រួលការទំនាក់ទំនងក្នុងចំណោមកោសិកាសរសៃប្រសាទទាំងនៅក្នុងខួរក្បាល និងខួរឆ្អឹងខ្នង។

សញ្ញា និងរោគសញ្ញានៃអាស្ត្រូស៊ីតូម៉ាមានភាពខុសប្លែកគ្នាទៅតាមទីតាំងជាក់លាក់នៃដុំសាច់។ អាស្ត្រូស៊ីតូម៉ាក្នុងខួរក្បាលអាចបង្កឱ្យមានការប្រែប្រួលបុគ្គលិកលក្ខណៈ, ការប្រកាច់, ជំងឺឈឺក្បាលប្រកាំង និងការចង់ក្អួត។ ប្រសិនបើអាស្ត្រូស៊ីតូម៉ាកើតឡើងនៅក្នុងខួរឆ្អឹងខ្នង វាអាចបណ្តាលឱ្យមានភាពទន់ខ្សោយ និងការថយចុះសមត្ថភាពនៃផ្នែករាងកាយដែលរងផលប៉ះពាល់ដោយដុំសាច់ដែលកំពុងលូតលាស់នោះ។

អាស្ត្រូស៊ីតូម៉ាមួយចំនួនបង្ហាញទម្រង់នៃការលូតលាស់យឺតៗ។ ដុំសាច់ដែលមិនមែនជាមហារីកទាំងនេះ ជួនកាលត្រូវបានគេហៅថា អាស្ត្រូស៊ីតូម៉ាស្លូត (benign astrocytomas)។ អាស្ត្រូស៊ីតូម៉ាភាគច្រើនមានការលូតលាស់យ៉ាងរហ័ស និងត្រូវបានចាត់ថ្នាក់ជាមហារីកខួរក្បាល។ ទាំងនេះត្រូវបានគេហៅថា អាស្ត្រូស៊ីតូម៉ាកាច (malignant astrocytomas)។ ការកំណត់ថាតើដុំសាច់នោះស្លូត ឬកាច គឺជាទិដ្ឋភាពដ៏សំខាន់ក្នុងការសម្រេចចិត្តលើផែនការការព្យាបាលដោយក្រុមគ្រូពេទ្យ។

ប្រភេទ

អាស្ត្រូស៊ីតូម៉ាអាចបង្ហាញខ្លួនជាប្រភេទស្លូត ឬកាច។ អង្គការសុខភាពពិភពលោក WHO ប្រើប្រាស់ប្រព័ន្ធបែងចែកប្រភេទដែលបំបែកអាស្ត្រូស៊ីតូម៉ាជា ៤ កម្រិត។ ការចាត់ថ្នាក់នេះផ្អែកលើល្បឿននៃការលូតលាស់របស់អាស្ត្រូស៊ីតូម៉ា និងលទ្ធភាពដែលវាអាចរាលដាលចូលទៅក្នុងជាលិកាខួរក្បាលក្បែរខាង។ កម្រិតស្រាលបំផុតត្រូវបានចាត់ថ្នាក់ជា កម្រិតទី១ ចំណែកឯអាស្ត្រូស៊ីតូម៉ាកម្រិតទី៤ គឺជាប្រភេទដែលកាចសាហាវបំផុត។

• អាស្ត្រូស៊ីតូម៉ាមិនមែនជាមហារីក (Noncancerous astrocytomas)::
  • អាស្ត្រូស៊ីតូម៉ាកម្រិតទី១:ខាងក្រោមនេះគឺជាទម្រង់មិនមែនមហារីកនៃអាស្ត្រូស៊ីតូម៉ា៖
    • Pilocytic astrocytoma:ជាទូទៅកើតឡើងនៅក្នុងខួរតូច (cerebellum)។ ដុំសាច់នេះលូតលាស់យឺត និងធម្មតាមិនមានទំនោររាលដាលទៅសរីរាង្គផ្សេងទៀតឡើយ។ វាជាប្រភេទដែលទូទៅបំផុតក្នុងកម្រិតទី១។ វាមិនមែនជាមហារីកកាចទេ ដូច្នេះការព្យាបាលដោយគីមី ឬវិទ្យុសកម្ម គឺមិនចាំបាច់ឡើយបន្ទាប់ពីវះកាត់យកចេញ
    • Pleomorphic xanthoastrocytoma:ដុំសាច់ជាក់លាក់នេះជាធម្មតាលេចឡើងនៅក្នុងផ្នែក Temporal Lobe និងមានការលូតលាស់យឺត។ វាជារឿយៗបង្កឱ្យមានការប្រកាច់។ ជាទូទៅ ការវះកាត់គឺជាវិធានការព្យាបាលដ៏មានប្រសិទ្ធភាពសម្រាប់ដុំសាច់ខួរក្បាលប្រភេទនេះ
    • Subependymal giant cell astrocytoma (SEGA):ដុំសាច់នេះកើតឡើងនៅក្នុងថតខួរក្បាល (ventricles)។ ជាធម្មតាវាត្រូវបានរកឃើញចំពោះកុមារដែលមានជំងឺតំណពូជ Tuberous Sclerosis។ ការវះកាត់ជារឿយៗមានប្រសិទ្ធភាពក្នុងការព្យាបាលឱ្យជាសះស្បើយ
• អាស្ត្រូស៊ីតូម៉ាជាមហារីក (Cancerous astrocytomas):
  • អាស្ត្រូស៊ីតូម៉ាកម្រិតទី២:ប្រភេទនេះមានទំនោររាលដាលចូលទៅក្នុងជាលិកាខួរក្បាលជុំវិញ។ ដោយសារតែលក្ខណៈបែបនេះ ការពឹងផ្អែកតែលើការវះកាត់តែមួយមុខ ប្រហែលជាមិនគ្រប់គ្រាន់សម្រាប់ការព្យាបាលឡើយ
  • អាស្ត្រូស៊ីតូម៉ាកម្រិតទី៣:កាចសាហាវជាងកម្រិតទី២ ហើយជារឿយៗវាកើតចេញពីការវិវឌ្ឍនៃអាស្ត្រូស៊ីតូម៉ាកម្រិតទី២។ ដុំសាច់ទាំងនេះមិនអាចព្យាបាលឱ្យជាសះស្បើយបានដោយគ្រាន់តែការវះកាត់ឡើយ។ ការគ្រប់គ្រងប្រកបដោយប្រសិទ្ធភាពតម្រូវឱ្យមានការប្រើប្រាស់ការព្យាបាលដោយកាំរស្មី និងស្ទើរតែតែងតែរួមបញ្ចូលនូវការប្រើថ្នាំគីមី
  • អាស្ត្រូស៊ីតូម៉ាកម្រិតទី៤:នេះតំណាងឱ្យកម្រិតខ្ពស់បំផុត។ វាជាប្រភេទអាស្ត្រូស៊ីតូម៉ាដែលកើតមានច្រើនបំផុត និងត្រូវបានសម្គាល់ដោយភាពកាចសាហាវបំផុត ដោយមានការលូតលាស់ និងរាលដាលយ៉ាងរហ័ស។ វាអាចកើតឡើងពីការវិវឌ្ឍនៃអាស្ត្រូស៊ីតូម៉ាកម្រិតទាបដែលមានស្រាប់ (ឃើញក្នុង ១០% នៃករណី) ឬចាប់ផ្តើមជាដុំសាច់កម្រិតទី៤ ភ្លាមៗតែម្តង (សង្កេតឃើញក្នុង ៩០% នៃករណី)

រោគសញ្ញា

ការលេចចេញនូវរោគសញ្ញានៃអាស្ត្រូស៊ីតូម៉ា អាចមានភាពខុសប្លែកគ្នាទៅតាមទំហំ និងទីតាំងរបស់ដុំសាច់។ រោគសញ្ញាដែលកើតមានជាញឹកញាប់រួមមានដូចខាងក្រោម៖

• ឈឺក្បាល
• ចង់ក្អួត និងក្អួត
• ការប្រកាច់
• វង្វេងស្មារតី ឬវង្វេងវង្វាន់ (ការប្រែប្រួលស្ថានភាពផ្លូវចិត្ត)
• បាត់បង់ការចងចាំ
• បញ្ហាពាក់ព័ន្ធនឹងការយល់ដឹង ដូចជាការប្រែប្រួលបុគ្គលិកលក្ខណៈ ឬការប្រែប្រួលអារម្មណ៍ (ឧទាហរណ៍៖ ជំងឺបាក់ទឹកចិត្ត)
• អស់កម្លាំងខ្លាំង
• មានបញ្ហាផ្នែកគំហើញ (ការមើលឃើញ)
• ជំងឺអាផាសៀ ឬមានការពិបាកក្នុងការនិយាយ
• បញ្ហាប្រព័ន្ធចលករ ដូចជាមានប្រតិកម្មតបស្នងខុសធម្មតា (abnormal reflexes) ឬមានភាពទន់ខ្សោយតាមសាច់ដុំ

វាត្រូវបានណែនាំឱ្យស្វែងរកការពិនិត្យ និងព្យាបាលពីគ្រូពេទ្យជាបន្ទាន់ ប្រសិនបើបុគ្គលម្នាក់ជួបប្រទះនូវសញ្ញា និងរោគសញ្ញាណាមួយដូចដែលបានរៀបរាប់ខាងលើ។

មូលហេតុ

មូលហេតុច្បាស់លាស់នៃអាស្ត្រូស៊ីតូម៉ាភាគច្រើន នៅមិនទាន់ត្រូវបានគេដឹងនៅឡើយទេ។ ដុំសាច់ទាំងនេះជាធម្មតាកើតឡើងដោយឯកឯង ដែលមានន័យថាការកើតឡើងរបស់វាគឺអាស្រ័យលើកត្តាចៃដន្យ។ នាពេលបច្ចុប្បន្ន មានតែកត្តាហានិភ័យចំនួនពីរប៉ុណ្ណោះដែលត្រូវបានគេកំណត់ថាមានទំនាក់ទំនងជាមួយអាស្ត្រូស៊ីតូម៉ា គឺការប៉ះពាល់នឹងវិទ្យុសកម្ម និងកត្តាតំណពូជ (ហ្សែន)។

ការស្រាវជ្រាវថ្មីៗបានបង្ហាញថា ការបំប្លែងខ្លួននៃហ្សែន IDH1 ដើរតួយ៉ាងសំខាន់ក្នុងការវិវឌ្ឍនៃអាស្ត្រូស៊ីតូម៉ាកម្រិតទាប។ ហ្សែនជាក់លាក់នេះមានតួនាទីក្នុងការផលិតថាមពលរបស់កោសិកា។ ការបំប្លែងខ្លួននេះបង្កឱ្យមានការផលិតសារធាតុគីមីម្យ៉ាងហៅថា 2-HG ដែលវានឹងប្រមូលផ្តុំនៅក្នុងកោសិកាអាស្ត្រូស៊ីតដែលល្អៗក្នុងរយៈពេលយូរ។ ការប្រមូលផ្តុំនេះជម្រុញឱ្យមានការប្រែប្រួលខុសធម្មតានៃកោសិកា ដែលនាំឱ្យកើតអាស្ត្រូស៊ីតូម៉ា។

• ការប៉ះពាល់នឹងវិទ្យុសកម្ម និងអាស្ត្រូស៊ីតូម៉ា៖ ការប៉ះពាល់នឹងវិទ្យុសកម្មអ៊ីយ៉ូដ (Ionizing radiation) ដូចជាការទទួលការព្យាបាលដោយវិទ្យុសកម្ម បង្កើនហានិភ័យនៃការកើតអាស្ត្រូស៊ីតូម៉ា។
  ជាឧទាហរណ៍ កុមារដែលទទួលការព្យាបាលដោយវិទ្យុសកម្មដើម្បីការពារជំងឺមហារីកគ្រាប់ឈាមស (ALL) អាចមានហានិភ័យខ្ពស់ជាងមុនរហូតដល់ ២២ ដង ក្នុងការកើតដុំសាច់ក្នុងប្រព័ន្ធសរសៃប្រសាទកណ្តាល ដូចជាអាស្ត្រូស៊ីតូម៉ា ក្នុងចន្លោះពេលប្រហែលពី ៥ ទៅ ១០ ឆ្នាំ។
• ហ្សែន និងអាស្ត្រូស៊ីតូម៉ា៖ អាស្ត្រូស៊ីតូម៉ាមានទំនោរកើតឡើងចំពោះបុគ្គលដែលមានស្ថានភាពហ្សែនកម្រដូចខាងក្រោម៖
  • Li-Fraumeni syndrome: ក្នុងស្ថានភាពនេះ មានការប្រែប្រួលកើតឡើងនៅក្នុងហ្សែន TP53។ ៩០% នៃមនុស្សដែលមានរោគសញ្ញា Li-Fraumeni ទំនងជានឹងកើតមានជំងឺមហារីកមួយ ឬច្រើនប្រភេទនៅក្នុងជីវិតរបស់ពួកគេ ដែលក្នុងនោះអាស្ត្រូស៊ីតូម៉ាក៏ស្ថិតក្នុងចំណោមមហារីកទាំងនោះដែរ។
  • Neurofibromatosis type 1 (NF1): ជំងឺនេះនាំឱ្យមានការកើនឡើងខុសធម្មតានៃការលូតលាស់កោសិកា ដែលបណ្តាលមកពីការបំប្លែងខ្លួននៃហ្សែនដែលមានតួនាទីទប់ស្កាត់ការរីកសាយភាយនៃដុំសាច់។ អាស្ត្រូស៊ីតូម៉ា, ដុំសាច់សរសៃប្រសាទគ្រឿងកង (peripheral nerve tumors) និងស្នាមពណ៌កាហ្វេលើស្បែក (café-au-lait spots) សុទ្ធតែអាចកើតឡើងនៅដំណាក់កាលដំបូងនៃជំងឺ NF1 ចំពោះអ្នកដែលរងផលប៉ះពាល់។
  • Tuberous sclerosis: ជំងឺឆ្កួតជ្រូក, ការយឺតយ៉ាវនៃការវិវឌ្ឍ និងការដុះដុំសាច់ពាសពេញរាងកាយ គឺជាស្ថានភាពវេជ្ជសាស្ត្រមួយចំនួនដែលបង្កឡើងដោយជំងឺនេះ។ ការបំប្លែងខ្លួននៃហ្សែន TSC1 និង TSC2 គឺជាមូលហេតុដែលគេស្គាល់នៃជំងឺ Tuberous sclerosis។ អ្នកជំងឺប្រភេទនេះគឺជាក្រុមតែមួយគត់ដែលជួបប្រទះញឹកញាប់នូវជំងឺ SEGAs (subependymal giant cell astrocytomas)។
  • Turcot syndrome: វិបត្តិនេះកើតឡើងជាលទ្ធផលនៃការបំប្លែងខ្លួននៃហ្សែនជាច្រើនដែលការពារការលូតលាស់ដុំសាច់។ បន្ថែមពីលើដុំសាច់មួយ ឬច្រើននៅក្នុងខួរក្បាល ឬខួរឆ្អឹងខ្នង ដូចជាអាស្ត្រូស៊ីតូម៉ា ជំងឺ Turcot syndrome ជាធម្មតារួមបញ្ចូលនូវការវិវឌ្ឍនៃដុះសាច់ (polyps) នៅក្នុងបំពង់រំលាយអាហារផងដែរ។