ជំងឺក្រិនសរសៃឈាម

ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ជំងឺក្រិនសរសៃឈាម (Atherosclerosis) គឺជាការកកើតឡើងជាលំដាប់នៃបន្ទះកំណក Plaques នៅក្នុង និងនៅលើជញ្ជាំងសរសៃឈាមអាក់ទែ ដែលបង្កឡើងដោយជាតិខ្លាញ់ កូឡេស្តេរ៉ុល និងសារធាតុផ្សេងៗទៀត។ ជំងឺនេះអាចបណ្តាលឱ្យសរសៃឈាមរួមតូច និងរារាំងលំហូរឈាម។ លើសពីនេះ កម្លាំងរុញច្រាននៃលំហូរឈាមជាបន្តបន្ទាប់ អាចបណ្តាលឱ្យបន្ទះកំណកនោះសឹក ឬដាច់រហែក ដែលនាំឱ្យមានការកកឈាម

ជញ្ជាំងសរសៃឈាមអាក់ទែនឹងប្រែជាក្រាស់ និងរឹង នៅពេលដែលបន្ទះកំណកកាន់តែច្រើនឡើង។ ដំណាក់កាលដំបូងនៃ «ការឡើងរឹងនៃសរសៃឈាម» នេះ ច្រើនតែមិនបង្ហាញរោគសញ្ញាអ្វីឡើយ។ អ្នកជំងឺអាចរស់នៅបានយូរដោយមិនដឹងខ្លួន ប៉ុន្តែនៅពេលដែលបន្ទះកំណកកាន់តែក្រាស់ វានឹងធ្វើឱ្យរន្ធសរសៃឈាមរួមតូច ដែលនាំឱ្យឈាមទៅចិញ្ចឹមសរីរាង្គ ឬជាលិកាបានតិចតួច

ទីតាំងដែលកំណកឈាមកកើត គឺជាអ្នកកំណត់ពីផលប៉ះពាល់ដល់រាងកាយ។ ឧទាហរណ៍ ការស្ទះសរសៃឈាមបេះដូងអាចបណ្តាលឱ្យមានការគាំងបេះដូង។ ទោះបីជាជំងឺនេះច្រើនតែត្រូវបានគេគិតថាជាជំងឺបេះដូង ប៉ុន្តែវាក៏អាចប៉ះពាល់ដល់សរសៃឈាមនៅកន្លែងផ្សេងទៀតក្នុងរាងកាយផងដែរ។ លើសពីនេះ ជំងឺក្រិនសរសៃឈាមអាចធ្វើឱ្យជញ្ជាំងសរសៃឈាមខ្សោយ ដែលនាំឱ្យមានជំងឺប៉ោងសរសៃឈាម

រោគសញ្ញា

រោគសញ្ញានៃជំងឺក្រិនសរសៃឈាម នឹងមិនបង្ហាញឱ្យឃើញឡើយ ប្រសិនបើស្ថិតក្នុងកម្រិតស្រាល។ រោគសញ្ញាជាធម្មតាលេចឡើងនៅពេលដែលសរសៃឈាមរួមតូចខ្លាំង ឬស្ទះរហូតដល់មិនអាចផ្តល់ឈាមទៅកាន់សរីរាង្គ និងជាលិកាបានគ្រប់គ្រាន់

រោគសញ្ញានៃជំងឺក្រិនសរសៃឈាមកម្រិតមធ្យម ទៅធ្ងន់ធ្ងរ អាស្រ័យទៅលើប្រភេទសរសៃឈាមដែលរងផលប៉ះពាល់៖

• សរសៃឈាមក្នុងបេះដូង៖ អ្នកជំងឺអាចមានអារម្មណ៍ឈឺទ្រូង ឬណែនទ្រូង ឈឺនៅខ្នង ស្មា ក និងពោះ ព្រមទាំងពិបាកដកដង្ហើម
• សរសៃឈាមក្នុងខួរក្បាល៖ អ្នកជំងឺអាចមានអាការៈស្ពឹក ឬខ្សោយដៃជើងភ្លាមៗ, ពិបាកនិយាយ ឬនិយាយមិនច្បាស់, ងងឹតភ្នែកម្ខាងភ្លាមៗ ឬធ្លាក់សាច់ដុំមុខ (សញ្ញានៃការដាច់សរសៃឈាមខួរក្បាលបណ្តោះអាសន្ន TIA)
• សរសៃឈាមក្នុងដៃ និងជើង៖ នៅពេលធ្វើចលនា អ្នកជំងឺមានអារម្មណ៍ឈឺជើងដែលជាសញ្ញានៃជំងឺសរសៃឈាមគ្រឿងក្នុង
• សរសៃឈាមក្នុងតម្រងនោម៖ អ្នកជំងឺនឹងមានសម្ពាធឈាមឡើងខ្ពស់ ឬខ្សោយតម្រងនោម

ប្រសិនបើអ្នកសង្ស័យថាមានជំងឺក្រិនសរសៃឈាម វាជារឿងសំខាន់ក្នុងការស្វែងរកការណែនាំពីគ្រូពេទ្យ។ ការប្រុងប្រយ័ត្នចំពោះសញ្ញាដំបូងៗនៃលំហូរឈាមថយចុះ ដូចជាការឈឺជើង ស្ពឹក ឬឈឺទ្រូង នឹងជួយកាត់បន្ថយហានិភ័យនៃគ្រោះថ្នាក់បេះដូង ឬការដាច់សរសៃឈាមខួរក្បាល

មូលហេតុ

មូលហេតុច្បាស់លាស់នៃជំងឺក្រិនសរសៃឈាម មិនទាន់ត្រូវបានគេដឹងនៅឡើយទេនាពេលបច្ចុប្បន្ន។ ស្ថានភាពជំងឺដែលវិវឌ្ឍទៅមុខជាលំដាប់នេះ អាចកើតឡើងក្នុងរយៈពេលយូរ ហើយអាចចាប់ផ្តើមតាំងពីវ័យកុមារ

ជំងឺក្រិនសរសៃឈាមវិវឌ្ឍតាមដំណាក់កាលជាច្រើនក្នុងរយៈពេលជាច្រើនឆ្នាំ រួមមាន៖

• ការខូចខាតស្រទាប់ក្នុងសរសៃឈាម និងការឆ្លើយតបនៃប្រព័ន្ធភាពស៊ាំ: នេះគឺជាជំហានដំបូងនៃជំងឺក្រិនសរសៃឈាម។ ស្រទាប់ខាងក្នុងបំផុតនៃជញ្ជាំងសរសៃឈាមអាក់ទែ ត្រូវបានគ្របដណ្តប់ដោយកោសិកាស្តើងៗដែលគេហៅថា អង់ដូថែលីយ៉ូម។ កម្រិតកូឡេស្តេរ៉ុលអាក្រក់ខ្ពស់ និងជាតិពុលពីផលិតផលបារី គឺជាកត្តាពីរក្នុងចំណោមកត្តាជាច្រើនដែលអាចធ្វើឱ្យខូចកោសិកាអង់ដូថែលីយ៉ូមទាំងនេះ
• ការកកើតបន្ទះខ្លាញ់ស្តើង: នេះគឺជាសញ្ញាដំបូងដែលអាចមើលឃើញនៃជំងឺក្រិនសរសៃឈាម។ នៅត្រង់កន្លែងដែលអង់ដូថែលីយ៉ូមរងរបួស វានឹងលេចឡើងជាឆ្នូត ឬផ្ទាំងពណ៌លឿង ដែលបង្កឡើងដោយការរលួយនៃកោសិកា Foam។ កោសិកា Foam គឺជាគ្រាប់ឈាមសដែលព្យាយាមកម្ចាត់អ្នកឈ្លានពានដោយការលេបត្របាក់ពួកវា។ ក្នុងករណីនេះ ពួកវាលេបត្របាក់កូឡេស្តេរ៉ុល ដែលធ្វើឱ្យពួកវាមានសភាពដូចពពុះ។ សកម្មភាពរបស់កោសិកា Foam នេះ បន្តធ្វើឱ្យខូចខាតដល់អង់ដូថែលីយ៉ូម
• ការរីកលូតលាស់នៃបន្ទះកំណក Plaque: នៅពេលដែលកាកសំណល់ រួមទាំងកោសិកា Foam ដែលងាប់ បន្តកកកុញ បន្ទះខ្លាញ់ស្តើងនឹងវិវឌ្ឍទៅជាបន្ទះកំណកធំជាងមុន។ យូរៗទៅ ស្រទាប់សរសៃ Fibrous cap ដែលផ្សំឡើងពីកោសិកាសាច់ដុំរលីង នឹងកកើតឡើងគ្របពីលើបន្ទះកំណកនោះ។ ស្រទាប់នេះការពារកុំឱ្យបំណែកនៃបន្ទះកំណករបេះចេញ និងចូលទៅក្នុងចរន្តឈាម។ នៅពេលបន្ទះកំណករីកធំ វាធ្វើឱ្យរន្ធសរសៃឈាមរួមតូច និងកាត់បន្ថយលំហូរឈាម
• ការដាច់រហែកនៃបន្ទះកំណក Plaque: កំណកឈាមកើតឡើងនៅក្នុងសរសៃឈាម ជាលទ្ធផលនៃការដាច់រហែក ឬការសឹកនៃបន្ទះកំណក។ ការដាច់រហែកកើតឡើងនៅពេលដែលស្រទាប់សរសៃការពារដែលគ្របពីលើបន្ទះកំណក បែកចេញ ឬចំហ។ រីឯការសឹកនៃបន្ទះកំណក សំដៅលើស្ថានភាពដែលស្រទាប់សរសៃនៅដដែល ប៉ុន្តែកោសិកាអង់ដូថែលីយ៉ូមនៅជុំវិញនោះរងការសឹកដាច់។ ស្ថានភាពទាំងពីរនេះនាំឱ្យកើតមានកំណកឈាម ដែលរារាំងលំហូរឈាម និងបង្កើនហានិភ័យនៃគ្រោះថ្នាក់បេះដូង ឬការដាច់សរសៃឈាមខួរក្បាល

ការខូចខាតដំបូងដល់ស្រទាប់ខាងក្នុងនៃសរសៃឈាម អាចកើតឡើងដោយសារមូលហេតុសក្តានុពលផ្សេងៗ រួមមាន៖

• សម្ពាធឈាមឡើងខ្ពស់
• កូឡេស្តេរ៉ុលខ្ពស់
• ជាតិខ្លាញ់ទ្រីគ្លីសេរីដខ្ពស់
• ការប្រើប្រាស់បារី ឬការជក់បារី
• ជំងឺទឹកនោមផ្អែម
• ភាពស៊ាំនឹងអាំងស៊ុយលីន
• ភាពធាត់ជ្រុល
• ការរលាកដែលមិនស្គាល់ប្រភព ឬបង្កឡើងដោយស្ថានភាពជំងឺដូចជា ជំងឺរលាកពោះវៀន, ជំងឺ Lupus ជំងឺ Psoriasis ឬជំងឺរលាកសន្លាក់

កត្តាហានិភ័យ

ជំងឺក្រិនសរសៃឈាមមានបញ្ជីកត្តាហានិភ័យយ៉ាងច្រើន។ អ្នកជំងឺមិនអាចផ្លាស់ប្តូរកត្តាហានិភ័យដែលមិនអាចកែប្រែបាននោះទេ។ ប៉ុន្តែក្នុងកាលៈទេសៈខ្លះ ពួកគេអាចកាត់បន្ថយកត្តាហានិភ័យដែលអាចកែប្រែបាន ដូចជាបញ្ហាសុខភាពជាក់លាក់ និងការជ្រើសរើសរបៀបរស់នៅជាដើម

សរសៃឈាមអាក់ទែនឹងចាប់ផ្តើមរឹងជាលំដាប់។ កត្តាហានិភ័យនៃជំងឺក្រិនសរសៃឈាមរួមមានការកើនឡើងនៃអាយុ។ ខាងក្រោមនេះគឺជាកត្តាផ្សេងទៀតដែលអាចបង្កើនហានិភ័យនៃជំងឺក្រិនសរសៃឈាម៖

• កត្តាដែលមិនអាចកែប្រែបាន៖
  • មនុស្សដែលមានវ័យកាន់តែចាស់ មានហានិភ័យកាន់តែខ្ពស់
  • បុរសដែលមានអាយុចាប់ពី ៤៥ ឆ្នាំឡើងទៅ មានហានិភ័យខ្ពស់ក្នុងការវិវឌ្ឍទៅរកស្ថានភាពនេះ។ ចំណែកស្ត្រីដែលមានអាយុចាប់ពី ៥៥ ឆ្នាំឡើងទៅ ក៏ស្ថិតក្នុងហានិភ័យផងដែរ
  • ប្រវត្តិគ្រួសារ៖ មានសមាជិកគ្រួសារដែលមានប្រវត្តិធ្លាប់កើតជំងឺបេះដូង និងសរសៃឈាមមុនអាយុកំណត់
• បញ្ហាសុខភាព៖
  • ជំងឺទឹកនោមផ្អែម
  • ជំងឺលើសឈាម
  • ជំងឺលើសជាតិខ្លាញ់ កម្រិតកូឡេស្តេរ៉ុលខ្ពស់ (ជាពិសេសកូឡេស្តេរ៉ុលអាក្រក់ LDL ឬកម្រិត Lipoprotein ខ្ពស់)
  • រោគសញ្ញាមេតាបូលីក Metabolic syndrome
  • កម្រិត C-reactive protein (CRP) ខ្ពស់៖ ដែលជាសញ្ញាមួយនៃការរលាកនៅក្នុងរាងកាយ
• កត្តារបៀបរស់នៅ៖
  • កង្វះការធ្វើលំហាត់ប្រាណ៖ ការមិនសូវធ្វើសកម្មភាពរាងកាយ
  • ភាពធាត់ជ្រុល
  • ការប្រើប្រាស់បារី ឬការជក់បារី
  • ការទទួលទានអាហារដែលសម្បូរទៅដោយខ្លាញ់ឆ្អែត ខ្លាញ់កែច្នៃ សូដ្យូម អំបិល និងស្ករ