ធ្វើការណាត់ជួប
និយាយជាមួយគ្រូពេទ្យទិដ្ឋភាពទូទៅ
ដុំគីសហ្គង់លីយ៉ុង (Ganglion cysts) គឺជាដុំពកដែលមិនមែនជាមហារីក ដែលជាធម្មតាមានរាងមូល ឬរាងពងក្រពើ និងមានផ្ទុកសារធាតុរាវដូចចាហួយនៅខាងក្នុង
គីសប្រភេទនេះច្រើនតែកើតឡើងនៅតាមសន្លាក់ជាក់លាក់ណាមូយ។ ការប្រើប្រាស់សន្លាក់ដែលរងផលប៉ះពាល់ អាចធ្វើឱ្យការឈឺចាប់កាន់តែខ្លាំង និងបណ្តាលឱ្យហើមខ្លាំងជាងមុន។ ដុំគីស Ganglion ច្រើនតែលេចឡើងនៅលើ៖
- កដៃ៖ ផ្នែកខាងមុខ ឬខាងក្រោយ
- ម្រាមដៃ៖ នៅតាមសន្លាក់ម្រាមដៃណាមួយ
- ជើង៖ នៅក្បែរម្រាមជើង ឬកជើង
គីសដែលមានទំហំធំអាចមានអង្កត់ផ្ចិតប្រហែល ១ អ៊ីញ (២,៥ សង់ទីម៉ែត្រ) ប៉ុន្តែគ្រាប់តូចៗអាចមានទំហំប៉ុនគ្រាប់សណ្តែក។ ក្នុងករណីដែលវាសង្កត់លើសរសៃប្រសាទក្បែរនោះ វាអាចបង្កឱ្យមានការឈឺចាប់។ ជួនកាល ទីតាំងរបស់វាអាចរារាំងសន្លាក់មិនឱ្យមានចលនាដោយសេរី
ប្រសិនបើគីសនេះបង្កការឈឺចាប់ គ្រូពេទ្យអាចណែនាំឱ្យបូមយកសារធាតុរាវចេញដោយប្រើម្ជុល ឬវះកាត់យកវាចេញ។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ ប្រសិនបើគ្មានរោគសញ្ញាទេ គឺមិនចាំបាច់មានការព្យាបាលឡើយ ព្រោះវាច្រើនតែបាត់ទៅវិញដោយខ្លួនឯង
រោគសញ្ញា
លក្ខណៈសម្បត្តិនៃដុំពកដែលទាក់ទងនឹងដុំគីស Ganglion មានដូចជា៖
- ទីតាំង៖ កើតឡើងញឹកញាប់បំផុតនៅក្បែរសរសៃពួរ ឬសន្លាក់នៃដៃ ឬកដៃ។ កជើង និងជើង គឺជាកន្លែងបន្ទាប់ដែលជួបប្រទះញឹកញាប់បំផុត
- រូបរាង និងទំហំ៖ មានរាងមូល ឬរាងពងក្រពើ និងមានអង្កត់ផ្ចិតតិចជាង ២,៥ សង់ទីម៉ែត្រ។ ទំហំរបស់វាអាចផ្លាស់ប្តូរ ជាពិសេសវានឹងរីកធំនៅពេលអ្នកប្រើប្រាស់សន្លាក់នោះដដែលៗ
- ការឈឺចាប់៖ ជាធម្មតាមិនបង្កការឈឺចាប់ទេ។ ប៉ុន្តែប្រសិនបើវាសង្កត់លើសរសៃប្រសាទ វាអាចបង្កឱ្យឈឺ ចាក់ៗដូចម្ជុលចាក់ ស្ពឹក ឬខ្សោយសាច់ដុំ ទោះបីជាដុំពកនោះតូចមើលមិនឃើញក៏ដោយ
មូលហេតុ
មិនទាន់មានមូលហេតុជាក់លាក់ណាមួយដែលបណ្តាលឱ្យកើតដុំគីស Ganglion នៅឡើយទេ។ វាហាក់ដូចជាកើតឡើងនៅពេលដែលជាលិកាជុំវិញសន្លាក់ ឬសរសៃពួរលៀនចេញពីទីតាំងដើម។ វាមានសណ្ឋានដូចជាប៉េងប៉ោងទឹកតូចមួយដែលមានទង ហើយខាងក្នុងមានផ្ទុកសារធាតុរាវរំអិលខាប់ៗ
កត្តាហានិភ័យ
- អាយុ និងភេទ៖ កើតមានចំពោះមនុស្សគ្រប់រូប ប៉ុន្តែស្ត្រីដែលមានអាយុចន្លោះពី ២០ ដល់ ៤០ ឆ្នាំ គឺជាក្រុមដែលកើតមានញឹកញាប់បំផុត
- ជំងឺសន្លាក់ (Osteoarthritis)៖ អ្នកដែលមានបញ្ហាសឹកសន្លាក់ម្រាមដៃ មានហានិភ័យខ្ពស់ក្នុងការកើតគីសនៅក្បែរសន្លាក់នោះ
- របួសសន្លាក់ ឬសរសៃពួរ៖ ដុំគីស Ganglion ងាយនឹងកើតឡើងលើសន្លាក់ ឬសរសៃពួរដែលធ្លាប់រងរបួសពីមុន
ការធ្វើរោគវិនិច្ឆ័យ
អំឡុងពេលពិនិត្យរាងកាយ គ្រូពេទ្យរបស់អ្នកអាចចុចលើដុំគីសដើម្បីពិនិត្យមើលការឈឺចាប់ ឬភាពមិនស្រួល ហើយប្រើពន្លឺដើម្បីវាយតម្លៃថាតើដុំគីសនោះរឹង ឬពេញដោយសារធាតុរាវ។ ដើម្បីច្រានចោលស្ថានភាពផ្សេងទៀតដូចជាជំងឺរលាកសន្លាក់ ឬដុំសាច់ គ្រូពេទ្យរបស់អ្នកអាចណែនាំការធ្វើតេស្តរោគវិនិច្ឆ័យបន្ថែមទៀតដូចជា កាំរស្មីអ៊ិច អ៊ុលត្រាសោន ឬការថតរូបភាពអនុភាពម៉ាញេទិក (MRI)។ ដុំគីសដែលលាក់ (ដុំគីសដែលមើលមិនឃើញ) ក៏អាចត្រូវបានរកឃើញដោយប្រើ MRI និងអ៊ុលត្រាសោនផងដែរ
ការបូមយកសារធាតុរាវ ដែលជានីតិវិធីមួយដែលវេជ្ជបណ្ឌិតប្រើម្ជុល និងសឺរាំង ដើម្បីបូមយកសារធាតុរាវចេញពីដុំគីស Ganglion អាចត្រូវបានប្រើដើម្បីបញ្ជាក់ពីការធ្វើរោគវិនិច្ឆ័យនៃដុំគីស Ganglion ។ ដុំគីស Ganglion បញ្ចេញសារធាតុរាវដែលអាចខាប់ ឬថ្លា
ការព្យាបាល
ដុំគីស Ganglion ជាធម្មតាមិនបង្កឲ្យមានភាពមិនស្រួល ហើយមិនត្រូវការការព្យាបាលទេ ដូច្នេះហើយគ្រូពេទ្យរបស់អ្នកអាចតាមដានរោគសញ្ញាបាន។ ប្រសិនបើដុំគីសបង្កឲ្យមានការឈឺចាប់ ឬកំណត់ចលនាសន្លាក់ គ្រូពេទ្យរបស់អ្នកអាចណែនាំការព្យាបាលដូចខាងក្រោម៖
- ការធ្វើឱ្យសន្លាក់នៅនឹងថ្កល់ (Immobilization)៖ ប្រើឧបករណ៍រុំ ឬអន្ទាក់សន្លាក់មួយរយៈ ដើម្បីកាត់បន្ថយការរីកធំនៃគីស និងកាត់បន្ថយការសង្កត់លើសរសៃប្រសាទ
- ការបូមចេញ (Aspiration)៖ ប្រើម្ជុលបូមសារធាតុរាវចេញ ប៉ុន្តែគីសនេះអាចកើតឡើងវិញបាន
- ការវះកាត់ (Surgery)៖ ប្រសិនបើវិធីផ្សេងៗមិនជោគជ័យ គ្រូពេទ្យនឹងវះកាត់យកគីសចេញទាំងមូលរួមទាំងទងរបស់វា។ ការវះកាត់អាចធ្វើតាមបែបសម្រាកពេទ្យរយៈពេលខ្លី (Outpatient) ហើយចំណាយពេលពី ២ ទៅ ៦ សប្តាហ៍ដើម្បីជាសះស្បើយពេញលេញ។ ទោះជាយ៉ាងណា មានករណីពី ៥% ទៅ ១៥% ដែលគីសអាចកើតឡើងវិញក្រោយវះកាត់
គ្រូពេទ្យរបស់អ្នកអាចធ្វើការវះកាត់សន្លាក់ដោយប្រើឧបករណ៍ឆ្លុះ (ការវះកាត់តិចតួចបំផុត) ឬការវះកាត់បើក (ការវះកាត់បែបប្រពៃណី) ដើម្បីកែបញ្ហាទាំងស្រុង។ ជួនកាលគ្រូពេទ្យវះកាត់អាចត្រូវយកជាលិកាមួយចំនួនចេញពីសន្លាក់ដែលនៅជាប់គ្នា
ការវះកាត់យកថង់ទឹកចេញពីសន្លាក់ (Ganglionectomy) គឺជាពាក្យវេជ្ជសាស្ត្រសម្រាប់ការវះកាត់ដើម្បីយកថង់ដែលពេញដោយសារធាតុរាវចេញពីសន្លាក់។ ជាធម្មតាវាជានីតិវិធីសម្រាប់អ្នកជំងឺក្រៅ ដែលបណ្តាលឱ្យមានពេលវេលាជាឡើងវិញខ្លីជាងប្រហែលពីរទៅប្រាំមួយសប្តាហ៍។ នីតិវិធីស្មុគស្មាញជាងនេះដែលអនុវត្តដោយគ្រូពេទ្យវះកាត់ឆ្អឹងលើសន្លាក់ និងជាលិកាទន់ផ្សេងទៀតតម្រូវឱ្យមានការបណ្តុះបណ្តាលឯកទេស
ស្ថានភាពនេះអាចត្រូវបានព្យាបាលដោយជោគជ័យដោយការវះកាត់។ ឱកាសនៃការកើតឡើងវិញនៃដុំគីស Ganglion ត្រូវបានកាត់បន្ថយយ៉ាងខ្លាំងបន្ទាប់ពីការវះកាត់យកចេញ។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ ដុំគីស Ganglion ជាទូទៅកើតឡើងវិញចំពោះអ្នកជំងឺពី ៥% ទៅ ១៥% បន្ទាប់ពីការវះកាត់
