ជំងឺក្រពេញទីរ៉ូអ៊ីតដំណើរការខ្សោយ

ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ជំងឺក្រពេញទីរ៉ូអ៊ីតដំណើរការខ្សោយ (Hypothyroidism) កើតឡើងនៅពេលដែលក្រពេញទីរ៉ូអ៊ីតមិនអាចផលិតអរម៉ូនទីរ៉ូអ៊ីតបានគ្រប់គ្រាន់ ដែលនាំឱ្យប្រព័ន្ធដុតរំលាយអាហារក្នុងរាងកាយដំណើរការយឺតជាងមុន។ ស្ថានភាពនេះអាចបង្កឱ្យមានរោគសញ្ញាផ្សេងៗ ដូចជាការឡើងទម្ងន់ អស់កម្លាំង និងការមិនសូវធន់នឹងអាកាសធាតុត្រជាក់ (ងាយរងា)។

ជាញឹកញាប់ ដំណាក់កាលដំបូងនៃជំងឺក្រពេញទីរ៉ូអ៊ីតដំណើរការខ្សោយ អាចនឹងមិនស្តែងចេញនូវរោគសញ្ញាណាមួយឡើយ។ ប្រសិនបើទុកចោលដោយមិនបានព្យាបាល ជំងឺនេះអាចនាំឱ្យមានផលវិបាកធ្ងន់ធ្ងរ រួមទាំងបញ្ហាបេះដូង និងកម្រិតកូឡេស្តេរ៉ុលខ្ពស់នៅក្នុងឈាម។

ដើម្បីធ្វើរោគវិនិច្ឆ័យជំងឺនេះ គ្រូពេទ្យជាទូទៅនឹងណែនាំឱ្យធ្វើការពិនិត្យឈាម។ ជាទូទៅ ជំងឺនេះអាចគ្រប់គ្រងបានយ៉ាងល្អប្រសើរជាមួយនឹងការព្យាបាលត្រឹមត្រូវ។ គ្រូពេទ្យរបស់អ្នកនឹងចេញវេជ្ជបញ្ជាផ្តល់កម្រិតថ្នាំដែលសមស្រប ហើយការតាមដានសុខភាពជាប្រចាំគឺពិតជាមានសារៈសំខាន់ណាស់ ដើម្បីគ្រប់គ្រងជំងឺនេះឱ្យមានប្រសិទ្ធភាព។

រោគសញ្ញា

ជំងឺក្រពេញទីរ៉ូអ៊ីតដំណើរការខ្សោយ គឺជាស្ថានភាពដែលវិវត្តន៍ទៅមុខបន្តិចម្តងៗ និងអាចចាប់ផ្តើមជាមួយនឹងរោគសញ្ញាតិចតួចដែលងាយនឹងមើលរំលង។ កាលពីដំបូង រោគសញ្ញាដូចជាការអស់កម្លាំង និងឡើងទម្ងន់ អាចត្រូវបានគេគិតច្រឡំថាបណ្តាលមកពីវ័យចំណាស់ ឬភាពតានតឹង (ស្ត្រេស)។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ នៅពេលដែលស្ថានភាពជំងឺកាន់តែធ្ងន់ធ្ងរ រោគសញ្ញានឹងស្តែងចេញកាន់តែច្បាស់។

រោគសញ្ញាទូទៅនៃជំងឺក្រពេញទីរ៉ូអ៊ីតដំណើរការខ្សោយ៖

• ការអស់កម្លាំង៖ មានអារម្មណ៍ល្វើយ ឬអស់កម្លាំងខុសធម្មតាដោយគ្មានមូលហេតុច្បាស់លាស់
• ភាពងាយរងា៖ មានអារម្មណ៍រងាខ្លាំងជាងអ្នកដទៃ ទោះស្ថិតក្នុងមជ្ឈដ្ឋានដែលមានសីតុណ្ហភាពដូចគ្នាក៏ដោយ
• ការឡើងទម្ងន់៖ ការឡើងទម្ងន់ដោយរកមូលហេតុមិនឃើញ
• ស្បែក និងសក់ស្ងួត គ្រើម៖ មានការប្រែប្រួលគួរឱ្យកត់សម្គាល់លើទម្រង់ស្បែក និងសក់
• ការហើមប៉ោង៖ មានការហើមនៅលើផ្ទៃមុខ
• ការប្រែប្រួលសំឡេង៖ សំឡេងឡើងស្អក
• បញ្ហាសាច់ដុំ៖ ខ្សោយសាច់ដុំ, ឈឺចុកចាប់, រឹងសាច់ដុំ និងឈឺនៅពេលប៉ះ ឬសង្កត់
• រដូវមិនទៀងទាត់៖ ធ្លាក់ឈាមរដូវច្រើនៗ ឬមកមិនទៀងទាត់ចំពោះស្ត្រី
• សុខភាពផ្លូវចិត្ត៖ ជួបប្រទះការបាក់ទឹកចិត្ត និងមានបញ្ហាខ្សោយការចងចាំ
• សញ្ញាផ្សេងទៀត៖ គ្រុនទល់លាមក, ចង្វាក់បេះដូងដើរយឺត និងជ្រុះសក់

ជំងឺក្រពេញទីរ៉ូអ៊ីតដំណើរការខ្សោយចំពោះទារក

ទោះបីជាកម្រជួបប្រទះ ប៉ុន្តែទារកក៏អាចកើតមានជំងឺនេះផងដែរ ដែលជារឿយៗបណ្តាលមកពីការខ្វះក្រពេញទីរ៉ូអ៊ីតតាំងពីកំណើត ឬក្រពេញទីរ៉ូអ៊ីតដំណើរការខុសប្រក្រតី។ រោគសញ្ញាដំបូងអាចមានលក្ខណៈតិចតួច ប៉ុន្តែអាចរួមមាន៖

• ពិបាកក្នុងការបៅ ឬញ៉ាំអាហារ
• ការលូតលាស់យឺត និងមិនសូវឡើងទម្ងន់
• ជំងឺលឿង៖ ស្បែក និងគ្រាប់ភ្នែកឡើងពណ៌លឿង។
• ការទល់លាមក
• សាច់ដុំទន់ខ្សោយ (ខ្វះកម្លាំងសាច់ដុំ)
• ស្បែកស្ងួត
• យំសំឡេងស្អក
• ជំងឺក្លនលំពង់ផ្ចិត (Umbilical hernia)៖ មានការហើមប៉ោងនៅជិតផ្ចិត

ប្រសិនបើគ្មានការព្យាបាលទេ សូម្បីតែបញ្ហាក្រពេញទីរ៉ូអ៊ីតកម្រិតស្រាល ក៏អាចបណ្តាលឱ្យមានបញ្ហាធ្ងន់ធ្ងរដល់ការលូតលាស់ផ្នែកបញ្ញាស្មារតី និងរាងកាយរបស់ទារកផងដែរ។

ជំងឺក្រពេញទីរ៉ូអ៊ីតដំណើរការខ្សោយចំពោះកុមារ និងយុវវ័យ

កុមារ និងយុវវ័យអាចស្តែងចេញនូវរោគសញ្ញាស្រដៀងនឹងមនុស្សធំដែរ ប៉ុន្តែអាចមានបញ្ហាបន្ថែមពាក់ព័ន្ធនឹងការលូតលាស់ និងការអភិវឌ្ឍរាងកាយ៖

• ការក្រិន៖ បណ្តាលឱ្យកម្ពស់ទាបជាងស្តង់ដារ
• ការលូតលាស់ធ្មេញ៖ ធ្មេញស្រទាប់ពិតដុះចេញមកយឺតយ៉ាវ
• ការពេញវ័យយឺតយ៉ាវ
• បញ្ហាប្រាជ្ញាស្មារតី៖ ការអភិវឌ្ឍផ្លូវចិត្ត និងខួរក្បាលមានកម្រិតខ្សោយ

សូមពិគ្រោះជាមួយគ្រូពេទ្យ ប្រសិនបើអ្នកជួបប្រទះការអស់កម្លាំងជាប់រហូត ឬរោគសញ្ញាផ្សេងទៀតនៃជំងឺនេះ។ ការតាមដានសុខភាពជាប្រចាំគឺពិតជាសំខាន់ណាស់ សម្រាប់អ្នកដែលកំពុងទទួលការព្យាបាលដោយអរម៉ូនទីរ៉ូអ៊ីត ដើម្បីធានាបាននូវកម្រិតថ្នាំត្រឹមត្រូវ និងដើម្បីតាមដានសុខភាពទូទៅ។

​​ មូលហេតុ

ការផលិតអរម៉ូនមិនបានគ្រប់គ្រាន់ដោយក្រពេញទីរ៉ូអ៊ីត នាំឱ្យកើតមានជំងឺក្រពេញទីរ៉ូអ៊ីតដំណើរការខ្សោយ។ ស្ថានភាពនេះអាចបណ្តាលមកពីលក្ខខណ្ឌ ឬបញ្ហាមួយចំនួនដូចខាងក្រោម៖

• ការរលាកក្រពេញទីរ៉ូអ៊ីត៖ នៅពេលដែលក្រពេញទីរ៉ូអ៊ីតមានការរលាក វាបង្កជាជំងឺរលាកក្រពេញទីរ៉ូអ៊ីត។ វាអាចជាលទ្ធផលនៃការឆ្លងរោគ។ លើសពីនេះ វាក៏អាចបណ្តាលមកពីជំងឺអូតូអ៊ុយមីន ឬលក្ខខណ្ឌផ្សេងទៀតដែលពាក់ព័ន្ធនឹងទីរ៉ូអ៊ីត។ ការរលាកនេះអាចធ្វើឱ្យក្រពេញទីរ៉ូអ៊ីតបញ្ចេញអរម៉ូនទាំងអស់ដែលវាបានសន្សំទុកភ្លាមៗ ដែលដំបូងឡើយបង្កឱ្យមានស្ថានភាពក្រពេញទីរ៉ូអ៊ីតដំណើរការខ្លាំងជ្រុល រួចទើបប្រែជាខ្សោយទៅវិញនៅពេលក្រោយ
• ឱសថ៖ ថ្នាំមួយចំនួនអាចបណ្តាលឱ្យមានជំងឺក្រពេញទីរ៉ូអ៊ីតដំណើរការខ្សោយ។ ថ្នាំ លីចូម (Lithium) គឺជាថ្នាំមួយក្នុងចំណោមនោះ ដែលត្រូវបានប្រើប្រាស់សម្រាប់ព្យាបាលបញ្ហាផ្លូវចិត្តមួយចំនួន។ សូមពិគ្រោះជាមួយគ្រូពេទ្យអំពីថ្នាំណាមួយដែលអ្នកកំពុងប្រើប្រាស់ និងផលប៉ះពាល់របស់វាទៅលើក្រពេញទីរ៉ូអ៊ីត
• ជំងឺអូតូអ៊ុយមីន៖ ជំងឺអូតូអ៊ុយមីនម្យ៉ាងដែលគេស្គាល់ថាជា ជំងឺហាស៊ីម៉ូតូ (Hashimoto’s disease) គឺជាមូលហេតុទូទៅបំផុតនៃជំងឺក្រពេញទីរ៉ូអ៊ីតដំណើរការខ្សោយ។ ជំងឺអូតូអ៊ុយមីនកើតឡើងដោយសារប្រព័ន្ធស៊ាំរបស់រាងកាយផលិតអង្គបដិប្រាណ ទៅបំផ្លាញសរីរាង្គដែលមានសុខភាពល្អ។ ការពាក់ព័ន្ធរបស់ក្រពេញទីរ៉ូអ៊ីតនៅក្នុងដំណើរការនោះ អាចជះឥទ្ធិពលដល់សមត្ថភាពផលិតអរម៉ូនរបស់ក្រពេញនេះ
• ការវះកាត់ក្រពេញទីរ៉ូអ៊ីត៖ ការផលិតអរម៉ូនទីរ៉ូអ៊ីតអាចនឹងត្រូវកាត់បន្ថយ ឬបញ្ឈប់ទាំងស្រុង តាមរយៈការវះកាត់កាត់យកក្រពេញនេះចេញខ្លះ ឬទាំងអស់
• ការព្យាបាលដោយកាំរស្មី៖ ការព្យាបាលដុំសាច់នៅត្រង់ក្បាល និងក ដោយប្រើប្រាស់វិទ្យុសកម្ម អាចធ្វើឱ្យខូចខាតដល់ក្រពេញទីរ៉ូអ៊ីត និងបណ្តាលឱ្យមានជំងឺក្រពេញទីរ៉ូអ៊ីតដំណើរការខ្សោយ

មូលហេតុដែលកម្រជួបប្រទះជាងនេះ រួមមាន៖

• ពិការភាពតាំងពីកំណើត៖ ទារកទើបនឹងកើតមួយចំនួនអាចមានក្រពេញទីរ៉ូអ៊ីតដែលដំណើរការមិនប្រក្រតី ឬបុគ្គលខ្លះកើតមកដោយគ្មានក្រពេញទីរ៉ូអ៊ីតតែម្តង។ មូលហេតុនៃការលូតលាស់មិនត្រឹមត្រូវនៃក្រពេញទីរ៉ូអ៊ីតនេះ ជារឿយៗមិនត្រូវបានដឹងច្បាស់នោះទេ ទោះជាយ៉ាងណា កុមារខ្លះអាចរងផលប៉ះពាល់ពីជំងឺទីរ៉ូអ៊ីតតំណពូជ។ ទារកទើបនឹងកើតជាច្រើនដែលមានជំងឺនេះ មិនស្តែងចេញរោគសញ្ញាអ្វីឡើយនៅពេលដំបូង ដែលនេះជាមូលហេតុមួយតម្រូវឱ្យមានការពិនិត្យឈាមស្វែងរកជំងឺទីរ៉ូអ៊ីតលើទារកទើបនឹងកើត
• បញ្ហាដុំសាច់ខួរក្បាលផ្នែកក្រោម៖ អសមត្ថភាពនៃក្រពេញពិទូអ៊ីតារី (Pituitary gland) ក្នុងការផលិតអរម៉ូនរំញោចទីរ៉ូអ៊ីត (TSH) ឱ្យបានគ្រប់គ្រាន់ គឺជាមូលហេតុដ៏កម្របំផុតមួយ។ នេះជារឿយៗបណ្តាលមកពីដុំសាច់ក្រពេញពិទូអ៊ីតារី (ប្រភេទដុំសាច់សស្លូត)
• ការមានផ្ទៃពោះ៖ ជំងឺក្រពេញទីរ៉ូអ៊ីតដំណើរការខ្សោយអាចកើតឡើងចំពោះស្ត្រីមួយចំនួន ក្នុងអំឡុងពេល ឬក្រោយពេលមានផ្ទៃពោះ។ ជំងឺនេះប្រសិនបើមិនបានព្យាបាលក្នុងកំឡុងពេលមានផ្ទៃពោះ នឹងបង្កើនហានិភ័យនៃជំងឺលើសឈាម, ការសម្រាលកូនមិនគ្រប់ខែ និងការរលូតកូន។ សម្ពាធឈាមនឹងកើនឡើងខ្លាំងក្នុងរយៈពេល ៣ ខែចុងក្រោយនៃការមានផ្ទៃពោះដោយសារតែ បញ្ហាគ្រោះថ្នាក់ដោយសារការមានផ្ទៃពោះ។ លើសពីនេះ វាក៏អាចមានផលប៉ះពាល់ធ្ងន់ធ្ងរដល់ទារកក្នុងផ្ទៃដែលកំពុងលូតលាស់ផងដែរ
• កង្វះជាតិអ៊ីយ៉ូត៖ អ៊ីយ៉ូតគឺជាសារធាតុរ៉ែដែលក្រពេញទីរ៉ូអ៊ីតត្រូវការដើម្បីផលិតអរម៉ូនទីរ៉ូអ៊ីត។ អាហារសមុទ្រ, សារាយសមុទ្រ, រុក្ខជាតិដែលដាំដុះនៅលើដីសម្បូរជាតិអ៊ីយ៉ូត និងអំបិលអ៊ីយ៉ូត គឺជាប្រភពចម្បងនៃជាតិអ៊ីយ៉ូត។ ការខ្វះជាតិអ៊ីយ៉ូតអាចបណ្តាលឱ្យមានជំងឺក្រពេញទីរ៉ូអ៊ីតដំណើរការខ្សោយ។ ប៉ុន្តែសម្រាប់អ្នកដែលមានជំងឺនេះស្រាប់ ការទទួលបានជាតិអ៊ីយ៉ូតច្រើនពេក អាចធ្វើឱ្យស្ថានភាជំងឺកាន់តែអាក្រក់ទៅៗ។ នៅក្នុងតំបន់មួយចំនួននៃពិភពលោក ការមិនទទួលបានជាតិអ៊ីយ៉ូតគ្រប់គ្រាន់នៅក្នុងរបបអាហារ គឺជារឿងទូទៅមួយ

កត្តាហានិភ័យ

ទោះបីជាជំងឺក្រពេញទីរ៉ូអ៊ីតដំណើរការខ្សោយអាចកើតឡើងលើមនុស្សគ្រប់រូបក៏ដោយ ប៉ុន្តែកត្តាខាងក្រោមនេះធ្វើឱ្យអ្នកប្រឈមនឹងហានិភ័យកាន់តែខ្ពស់៖

• ភេទទាក់ទង៖ ជំងឺនេះកើតមានញឹកញាប់ជាងចំពោះស្ត្រី
• ប្រវត្តិគ្រួសារ៖ ការមានសមាជិកគ្រួសារដែលមានប្រវត្តិជំងឺទីរ៉ូអ៊ីត អាចបង្កើនលទ្ធភាពនៃការកើតជំងឺនេះ
• ជំងឺអូតូអ៊ុយមីន៖ ការមានជំងឺអូតូអ៊ុយមីនស្រាប់ ដូចជាជំងឺទឹកនោមផ្អែមប្រភេទទី១ ឬជំងឺប្រតិកម្មនឹងជាតិគ្លុយតែន (Celiac disease) គឺជាកត្តាបង្កើនហានិភ័យ
• ប្រវត្តិនៃការព្យាបាល៖ បុគ្គលដែលធ្លាប់បានទទួលការព្យាបាលជំងឺក្រពេញទីរ៉ូអ៊ីតដំណើរការខ្លាំងជ្រុល, ធ្លាប់ទទួលការបាញ់កាំរស្មី (វិទ្យុសកម្ម) នៅត្រង់ក ឬផ្នែកខាងលើនៃទ្រូង ឬធ្លាប់វះកាត់ក្រពេញទីរ៉ូអ៊ីត អាចប្រឈមនឹងហានិភ័យខ្ពស់ក្នុងការវិវត្តទៅជាជំងឺក្រពេញទីរ៉ូអ៊ីតដំណើរការខ្សោយនេះ